Nhìn những lá cờ đỏ sao vàng treo trước mỗi ngôi nhà tung bay phấp phới trên từng con đường, góc phố và những nụ cười vô tư của người dân, trong dịp lễ Quốc khánh 2/9, mới thấy rằng Việt Nam mình hạnh phúc đến từ những hình ảnh đơn giản như thế thôi.

Dẫu biết rằng nền kinh tế Việt Nam còn bộn bề, ngổn ngang ở phía trước, nhưng niềm tin, hy vọng con tàu này ngày càng phát triển hơn nữa, đất nước giàu mạnh hơn nữa, là điều mà mọi người dân luôn mong mỏi.

Quốc khánh không chỉ là ngày lễ trọng đại nhất trong năm, mà còn là dịp để chúng ta nói về những khát vọng cho một Việt Nam “cất cánh”, giàu đẹp, xã hội văn minh trong tương lai.

Kỳ vọng và trách nhiệm

Có thể thấy, sau 30 năm đổi mới từ năm 1986, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nổi bật, nhất là trong việc phát triển kinh tế, chuyển đổi từ mô hình kinh tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường. Nền tảng cho sự phát triển đó là quá trình đổi mới cơ chế chính sách, giải phóng và huy động các nguồn lực trong xã hội phục vụ sản xuất kinh doanh.Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (WB), trong 30 năm (từ 1986 đến 2015), tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm trung bình đạt 6,5%.

Sự đa dạng của nền kinh tế Việt Nam gia tăng rõ rệt. Sản phẩm Việt Nam sản xuất và xuất khẩu ra thị trường thế giới tăng dần từ mức độ giản đơn, sơ chế, sang các loại sản phẩm có hàm lượng tri thức, khoa học - kỹ thuật cao như linh kiện điện tử, máy móc, phụ tùng…

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận, qua 30 năm đổi mới, vẫn còn một số tồn tại: Nền công nghiệp phát triển còn khiêm tốn; cơ cấu ngành nghề, nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa; năng lực dự báo, tiếp cận thị trường, sản xuất kinh doanh, quản trị doanh nghiệp, tính tuân thủ hợp tác còn hạn chế.

Trên thực tế, chúng ta chưa chú trọng tập trung phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, như công nghiệp chế tạo và công nghiệp vật liệu.

Thị trường sản xuất công nghiệp còn hạn hẹp, chưa gắn với thị trường khoa học công nghệ.

Thị trường sản xuất vật liệu chưa được quan tâm đúng mức, chủ yếu vẫn là nhập khẩu, phụ thuộc phần lớn vào các thị trường bên ngoài…

Điều này bộc lộ rõ trong thời gian 5 năm trở lại đây, khi tốc độ phát triển kinh tế của Việt Nam có xu hướng chậm dần. Mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng dường như đang đạt đến giới hạn. Các nguồn lực của quốc gia chưa được huy động một cách hiệu quả nhất để phục vụ quá trình phát triển.

Một số cơ chế chính sách, dù tạo ra lực đẩy quan trọng trong giai đoạn trước, nhưng không phát huy hết được hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới hiện nay. Một số yếu tố đang dần trở thành các “điểm nghẽn” cản trở quá trình tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Những chuyển đổi quan trọng

Cần nhận ra, thành công của 30 năm Đổi mới đã đặt nhiều kỳ vọng và trách nhiệm lớn hơn, nặng nề hơn đối với tương lai. Nhất là khi mục tiêu của Việt Nam được khẳng định trong Hiến pháp là “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Việt Nam còn thể hiện khát vọng mạnh mẽ là đến năm 2035 sẽ trở thành một nước công nghiệp hiện đại, hướng tới thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ.

Theo PGs.Ts. Lê Quốc Lý - Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” được coi là đích đến của xã hội Việt Nam.

Thành công của 30 năm Đổi mới đã đặt nhiều kỳ vọng và trách nhiệm lớn hơn, nặng nề hơn đối với tương lai.

Do đó, cần xây dựng một thể chế mà ở đó khát vọng làm giàu, khát vọng vươn lên được thấm sâu, được hun đúc trong tâm thức của mọi con người Việt Nam, văn hóa làm giàu trở thành văn hóa sống của con người Việt Nam, mọi nguồn lực cho phát triển được huy động, mọi sức sáng tạo cho phát triển được khơi dậy và từ đó tạo nên một động lực, một sức mạnh vươn lên trong con người Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành một đất nước giàu mạnh, phồn vinh trong thực tế.

Hơn nữa, Việt Nam trên đường lên chủ nghĩa xã hội (CNXH), thì vấn đề dân chủ càng đặc biệt quan tâm. Mục tiêu là phấn đấu cho mọi người dân được tự do, hạnh phúc hơn trong xã hội Việt Nam nên việc mở rộng dân chủ và làm cho dân chủ trở thành văn hóa sống của mọi người dân trong xã hội là một vấn đề có tính quy luật tất yếu.

Một vấn đề là dân giàu, nước mạnh mà thiếu công bằng sẽ gây ra bất công xã hội và bất bình xã hội. Theo PGs.Ts. Lê Quốc Lý - nếu một xã hội không có công bằng, thì chắc chắn sẽ khó có dân chủ. Dân chủ chỉ có thể hình thành trong một môi trường bình đẳng.

Chính vì lẽ đó, xây dựng CNXH chính là xây dựng một môi trường công bằng và tiến bộ.

Vậy thì đạt được mục tiêu này chúng ta cần phải làm gì? Trong Báo cáo Việt Nam 2035 có khuyến nghị Việt Nam cần thực hiện 6 chuyển đổi quan trọng. Trước hết là hiện đại hóa nền kinh tế đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân.

Hai là phát triển năng lực đổi mới sáng tạo, lấy khu vực kinh tế tư nhân làm trung tâm.

Thứ ba là nâng cao hiệu quả của quá trình đô thị hóa, tăng cường kết nối giữa các thành phố và vùng phụ cận. Bốn là phát triển bền vững về môi trường và tăng cường khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu. Năm là bảo đảm công bằng và hòa nhập xã hội cho các nhóm yếu thế cùng với sự phát triển của xã hội trung lưu.

Thứ sáu là xây dựng một nhà nước pháp quyền hiện đại với nền kinh tế thị trường đầy đủ, hội nhập và xã hội dân chủ phát triển ở trình độ cao.

Chương trình cải cách gắn với 6 chuyển đổi này được thể hiện theo 3 trụ cột chính: Thịnh vượng về kinh tế đi đôi với bền vững về môi trường; công bằng và hòa nhập xã hội; năng lực và trách nhiệm giải trình của nhà nước.

Nói chung, khát vọng phát triển của Việt Nam trong tương lai là rất mạnh mẽ và quan trọng, nhưng những thách thức và nguy cơ mà đất nước phải đối mặt cũng rất lớn.

Để đạt được khát vọng “cất cánh” và hạn chế được thách thức thì niềm tin, sự đồng tâm hiệp lực của mọi người dân Việt Nam là điều rất cần thiết trong lúc này.

Thanh Loan