Nhiều ý kiến cho rằng trong sai phạm nghiêm trọng của công ty Liên Kết Việt, không thể không có trách nhiệm liên đới của Cục Quản lý Cạnh tranh và Bộ Công Thương.

Trong khi đó, ông Bạch Văn Mừng, Cục trưởng Cục Quản lý Cạnh tranh, cho biết đã chủ động hậu kiểm hoạt động bán hàng đa cấp của công ty này vào ngày 15/7/2015 (7 tháng sau khi cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp).

Sau đó, Cục này ban hành Quyết định xử phạt với số tiền 570 triệu đồng về các hành vi vi phạm các quy định trong hoạt động bán hàng đa cấp. Và sau hậu kiểm, Cục đã tích cực phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an điều tra hoạt động của công ty Liên Kết Việt.

Kẽ hở luật

Tuy vậy, nhìn từ những hậu quả quá lớn để lại sau vụ lừa đảo của công ty Liên Kết Việt (Xem thêm bài trang 7), các chuyên gia luật tỏ ra không hài lòng về năng lực kiểm soát của Cục Quản lý Cạnh tranh. Họ đánh giá công cụ kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý đối với lĩnh vực kinh doanh đa cấp bất chính chưa thực sự hiệu quả, bị động, khi mọi chuyện đã rồi.

Đây cũng là căn bệnh chung của các cơ quan quản lý kinh tế khi đáng lẽ phải giám sát ngay từ đầu để ngăn ngừa chứ không phải đi trám các lỗ hổng bung bét.

Trong một tham luận gần đây về việc thực thi luật cạnh tranh trong bán hàng đa cấp, luật sư Võ Đan Mạch, Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam đã chỉ rõ những mặt hạn chế tồn tại.

Đơn cử, trong qui định về cạnh tranh không lành mạnh có một qui định riêng về hành vi bán hàng đa cấp bất chính. Các hành vi còn lại như ép buộc, tiết lộ bí mật, gièm pha, quảng cáo, khuyến mãi cũng đều có xuất hiện trong lĩnh vực bán hàng đa cấp…

Luật sư Mạch đặt vấn đề, như vậy khi xác định hành vi vi phạm khó có thể nhận định đâu là bất chính, đâu là không. Ông lưu ý thêm, trong điều cấm của Nghị định 42/2014/NĐ-CP liệt kê rất nhiều hành vi trong khi đó điều 48 chỉ nêu 4 hành vi được xem là bất chính xuất phát từ việc thu lợi từ người tham gia.

Vậy doanh nghiệp vi phạm các điều cấm còn lại tại điều 5 có thể gọi là doanh nghiệp bán hàng đa cấp bất chính được không? Nếu vi phạm mà không được gọi là bất chính theo luật thì liệu có xảy ra xung đột trong thực tiễn áp dụng và thực thi?

Hơn nữa, về định nghĩa bán hàng đa cấp vẫn còn bất cập. Trong luật cạnh tranh qui định là bán hàng đa cấp, nhưng trong Nghị định lại không có thuật ngữ bán hàng đa cấp mà chỉ có doanh nghiệp bán hàng đa cấp, hợp đồng bán hàng đa cấp, người tham gia bán hàng đa cấp… mà không có định nghĩa độc lập cho khái niệm về bán hàng đa cấp.

Điều này khiến cho việc suy luận, vận dụng và phổ biến qui định pháp luật gặp khó khăn do chồng chéo và phức tạp.

Muốn kiếm tiền dễ dàng nên thành con nợ

Cần kiểm soát hiệu quả

Ngoài ra, bất cập còn phát sinh do chưa có quy định quản lý cụ thể đối với mạng lưới bán hàng đa cấp nước ngoài tại Việt Nam. Những doanh nghiệp này tuyển dụng người tham gia và cho đặt hàng thông qua website, sau đó chuyển hàng về Việt Nam qua đường bưu phẩm, quà tặng.

Pháp luật về quản lý bán hàng đa cấp hiện nay chưa quy định các điều kiện hoạt động, quyền và nghĩa vụ cụ thể của các nhà phân phối Việt Nam thuộc mạng lưới bán hàng đa cấp nước ngoài. Điều đó dẫn đến hoạt động của các đối tượng này không được giám sát, quản lý đầy đủ, dễ phát sinh tiêu cực như trốn thuế, gian lận, lừa dối người tiêu dùng.

Để xử lý hành vi bán hàng đa cấp bất chính như trường hợp công ty Liên Kết Việt, giới chuyên gia luật đề nghị trước tiên là cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý cạnh tranh trung ương và địa phương (các Sở công thương).

Mặt khác, cần tăng cường thực thi, buộc các cơ quan địa phương xây dựng ban hành qui chế kiểm tra giám sát tại địa phương mình. Đồng thời bố trí nguồn lực đủ sức để xử lý hiệu quả các vi phạm trong hoạt động bán hàng đa cấp.

Cũng theo luật sư Võ Đan Mạch, cần thống nhất định nghĩa bán hàng đa cấp trong các văn bản pháp luật từ luật cạnh tranh đến Nghị định 42/2014/NĐ-CP. Nên chăng nghiên cứu tách phần bán hàng đa cấp và gộp các nghị định thông tư để xây dựng nên Luật về bán hàng đa cấp hoặc bán hàng trực tiếp.

Mặt khác, nên hoàn thiện pháp luật hình sự để xử lý hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động bán hàng đa cấp. Hành vi bán hàng đa cấp bất chính gây nguy hại không chỉ cho các doanh nghiệp kinh doanh chân chính mà còn gây thiệt hại tới người tiêu dùng và trật tự quản lý kinh tế trong xã hội. Việc xử lý hình sự đối với hành vi này là hết sức cần thiết.

Hiện nay, Tp.HCM và Hà Nội là hai tỉnh thành có số lượng các doanh nghiệp hoạt động bán hàng đa cấp mạnh nhất cả nước. Điều đó đòi hỏi hai thành phố này cần có công cụ giám sát mạnh để đảm bảo hoạt động bán hàng đa cấp tuân thủ đúng quy định pháp luật, hạn chế tồn tại các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp bất chính.

Thế Vinh