Theo nguồn tin của Reuters, Văn phòng Chánh Thanh tra của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID OIG) đã vào cuộc để kiểm toán các khoản tín dụng trị giá tổng cộng khoảng 890 triệu USD, mà Tổng công ty Đầu tư tư nhân ngoài nước (OPIC) đã phê duyệt.

Quá ưu ái năng lượng tái tạo

Quá trình điều tra tập trung “mổ xẻ” xem dựa vào đâu mà OPIC lại dễ dàng thông qua tài trợ cho 5 trang trại năng lượng mặt trời và 1 dự án thủy điện ở Chile vào năm 2013 và 2014, đồng thời làm sáng tỏ những vấn đề uẩn khúc khác. Kết quả kiểm toán sẽ được công khai sau khi hoàn tất vào cuối năm nay.

OPIC được thành lập với tôn chỉ là thúc đẩy lợi ích của Mỹ thông qua cho vay các dự án kinh doanh ở nước ngoài, nhưng bị nhiều chuyên gia chỉ trích vì đổ quá nhiều tiền vào lĩnh vực năng lượng tái tạo. Đầu tư hiệu quả thì không sao, đằng này tổn thất có thể lên tới hơn 160 triệu USD, với nhiều dự án phải tái cơ cấu nợ. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đề nghị cắt giảm kinh phí cấp cho OPIC trong chương trình ngân sách năm 2018 vừa công bố tuần trước.

Cho dù tự tin khẳng định sẽ thu hồi được số tiền đã “trót” cho vay trong vài chục năm nữa, nhưng OPIC không thể chối bỏ thực tế rằng thời gian đòi nợ đã kéo dài rất nhiều so với dự tính lạc quan ban đầu.

Theo hồ sơ chứng từ của OPIC được đăng tải công khai, trong năm 2013 và 2014, cơ quan này đã cho vay khoảng 2,5 tỷ USD đối với 32 dự án ở châu Mỹ Latinh, với hơn 1/3 là dồn vào các dự án năng lượng ở Chile.

Cụ thể, trong số 5 trang trại năng lượng mặt trời thì có 4 là được xây dựng cách nhau chưa đầy 113 km trên sa mạc Atacama. 3 trong số đó là Salvador, Luz del Norte và San Andres hiện đang phải đối mặt với ít nhiều vấn đề nghiêm trọng về tài chính.

Nhà máy điện mặt trời El Romero trên sa mạc Atacama - Chile

Mạo hiểm đánh đu với giá điện

OPIC đã phê duyệt khoản vay 449 triệu USD cho các dự án trên, cho dù biết rằng nguồn tiền trả nợ có thể không ổn định - một quyết định tương đối mạo hiểm và hiếm thấy ở quy mô vốn như vậy.

Tiếp đó, thay vì áp dụng phương pháp truyền thống là ký hợp đồng cung cấp điện cho bên thứ ba với giá cố định, các dự án trên lại hòa vào lưới điện quốc gia Chile hơn một nửa lượng điện sản xuất và tính tiền theo giá thị trường thay đổi từng giờ.

Đây là cách làm rất phiêu lưu, mà một số ngân hàng thương mại tham gia thẩm định tài chính cho dự án đã ra sức cảnh báo.

Vậy mà chuyên gia của OPIC lại bỏ ngoài tai, bởi họ tự tin mình kiểm soát được rủi ro thị trường. OPIC kỳ vọng giá điện tại Chile sẽ vượt 100 USD/ Megawatt giờ, tức là hơn gấp đôi giá điện trung bình của Mỹ.

Thực tế nghiệt ngã đã chứng minh quan điểm đó là một sự lạc quan tếu. Đến giữa năm 2015, nhu cầu điện giảm sút từ các mỏ lân cận và sự chậm tiến độ xây dựng đường dây truyền tải điện, cùng nhiều yếu tố khách quan lẫn chủ quan khác, đồng loạt gây áp lực lên giá bán điện.

Chưa hết, khi các dự án năng lượng mặt trời mà OPIC rót tiền bắt đầu sản xuất ra điện thì nguồn cung lại càng vượt cầu và càng dìm sâu giá điện. Thậm chí trong những tháng đầu năm, nhu cầu sử dụng điện ban ngày chẳng đáng là bao, khiến giá điện có lúc rẻ như “cho không”.

OPIC giờ chỉ biết trông chờ giá điện sẽ tăng trong những năm tới và thu hồi được nợ vay trong dài hạn. Tuy nhiên, hầu hết các nhà phân tích đều dự báo giá thị trường còn lâu mới bằng được dự tính ban đầu của OPIC.

Etrion Corp, một công ty Thụy Sỹ sở hữu nhà máy năng lượng mặt trời ở Salvador, chỉ dám mơ mộng giá điện đạt tới 38 USD/megawatt giờ trong tương lai xa, thế đã là tốt lắm rồi.

Hải Châu