Tại hội thảo quốc tế “Nâng cao hiệu quả hợp tác nông nghiệp trong giai đoạn mới”, do Bộ Ngoại giao và Bộ NN&PTNT tổ chức ngày 17/12, phản ánh về tình hình XK nông, lâm, thủy sản thời gian qua, ông Lê Quốc Doanh - Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, cho biết hiện nước ta có 10 mặt hàng nông, lâm, thủy sản XK đạt trên 1 tỷ USD.

Năm 2014, mặc dù Việt Nam đã ký kết hơn 200 thỏa thuận hợp tác với các nước và vùng lãnh thổ, nhưng chưa khai thác hết cơ hội. XK nông sản đối mặt với nhiều thách thức mới, trên cơ sở nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, mở rộng thị trường XK mới và giữ vững thị trường nội địa.

Ngành nông nghiệp cần đổi mới sản xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh

Nhiều thách thức

Theo ông Nguyễn Huy Hùng, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, các DN Việt Nam thường kinh doanh theo lối truyền thống, ít tham gia các công cụ kinh doanh nhằm kiểm soát rủi ro. Ở Việt Nam, mọi người hay tư duy rằng “mất mùa được giá, được mùa thì mất giá”. Tuy nhiên, vụ mùa cà phê vừa qua, XK giảm, giá giảm, cho thấy các vấn đề về tài chính thế giới lại là nguyên nhân lớn tác động đến giá cà phê.

Khủng hoảng Hy Lạp làm tất cả các nhà đầu cơ, thương nhân tạm ngưng các giao dịch. Thị trường chứng khoán Trung Quốc bị giảm giá mạnh làm bốc hơi 3.000 tỷ USD. Sự kiện này làm các nhà đầu cơ, thương nhân dừng các giao dịch, ảnh hưởng mạnh đến giá cà phê cũng như nhiều loại hàng hóa khác.

Bên cạnh nguyên nhân khách quan, những hạn chế trong XK nông sản cũng bắt nguồn từ nhiều yếu tố nội tại. Ông Nguyễn Hữu Xuân - Giám đốc Sở Ngoại vụ Đồng Tháp, cho biết thời gian qua, sản xuất nông nghiệp còn nhiều hạn chế, như quy mô nhỏ lẻ, chất lượng không đồng đều, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, sản phẩm sản xuất ra chưa đáp ứng nhu cầu nước ngoài, năng lực của các HTX yếu, khó khăn trong liên kết sản xuất nông nghiệp, thiếu chặt chẽ giữa các DN trong tỉnh…

Bên cạnh đó, cơ khí hóa nông nghiệp còn hạn chế, nhất là khâu thu hoạch bảo quản, gây khó cho XK. Giá trị gia tăng sản phẩm còn hạn chế nên sức cạnh tranh yếu, chủ yếu XK sản phẩm thô. Hội nhập quốc tế, nhưng thông tin về các FTA chưa nhiều, DN nắm chưa sâu phương án để giải quyết, tiếp cận… Thời gian qua, Đồng Tháp đã hợp tác với Nhật Bản để nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Với Hàn Quốc, chủ yếu tập trung dự án PPP. Hợp tác với Hà Lan trong sản xuất hoa cảnh.

Không những nhiều sản phẩm nông sản XK giảm sút do kém sức cạnh tranh, ngay cả những sản phẩm tiêu thụ trong nước cũng khó cạnh tranh, bởi giá thành nông nghiệp sản xuất quá cao so với các nước trong khu vực. Theo ông Nguyễn Hải - Tổng thư ký Hiệp hội Mía đường Việt Nam, giá thành sản xuất mía của nước ta rất cao, khoảng 50 USD/tấn. Trong khi đó, đường của Thái Lan chỉ có giá khoảng 30 USD/tấn, chất lượng tốt hơn.

Kết nối quốc tế

Những yếu tố gây ảnh hưởng xấu đến tình hình XK nông sản thời gian qua cũng được các chuyên gia nước ngoài “bắt bệnh”. Theo ông Katsuro Nagai - Công sứ Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, ngành nông nghiệp Việt Nam yếu ở một số khâu cơ bản như sản xuất, chế biến phân phối sản phẩm. Hiện quy mô sản xuất nông nghiệp Việt Nam thường nhỏ, chỉ khoảng 0,62ha/hộ gia đình, điều này khó để nông dân nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm của mình. Tại Việt Nam, đối tượng trung gian giữa người nông dân và thị trường thu lợi nhiều nhất. Muốn tháo gỡ được vấn đề này cần tổ chức để các hộ nông dân tham gia vào những mô hình HTX.

Đề cao vấn đề thương mại điện tử (TMĐT), ông Bjorn Koslowski - Phó Trưởng đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp Đức tại Việt Nam, cho rằng trong hội nhập sâu, để gia tăng sức cạnh tranh, một trong những yếu tố quan trọng mà DN tham gia XK các mặt hàng nông, lâm, thủy sản Việt Nam cần lưu ý, là làm tốt hơn khâu TMĐT.

Muốn tiếp thị tốt cho các đối tác nước ngoài, DN Việt Nam cần đầu tư xây dựng website bằng tiếng Anh với những thông tin về DN chân thực, đầy đủ, rõ ràng.

Ông Bjorn Koslowski dẫn chứng, đã có những trường hợp DN Đức muốn hợp tác kinh doanh với DN Việt Nam, nhưng không có cách nào để tìm kiếm được thông tin đầy đủ về DN, mà phải thông qua những khâu trung gian, đây là điều bất tiện. “Muốn đẩy mạnh XK, các DN Việt Nam có thể kết nối với các trang mạng bán hàng quốc tế, như Alibaba, đồng thời tích cực tham gia các hội chợ quốc tế”, ông Bjorn Koslowski gợi ý.

Theo ông Bùi Thanh Sơn - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, thời gian qua, XK nông sản gặp nhiều khó khăn, Bộ Ngoại giao đã hỗ trợ XK nông sản sang nhiều thị trường lớn, chẳng hạn XK xoài sang Nhật, XK nhãn sang Mỹ và chôm chôm sang Australia. Đáng chú ý, tại Australia, Đại sứ quán đã thúc đẩy Chính phủ Australia chấp nhận NK vải của Việt Nam sau 12 năm đàm phán.

Thu Hường