Theo báo cáo mới nhất, tỷ lệ nợ xấu của nhiều ngân hàng trong năm 2015 đã cải thiện đáng kể, giảm về dưới ngưỡng an toàn (3%). Đơn  cử, ngân hàng ACB chỉ còn 1.770 tỷ đồng nợ xấu (tỷ lệ 1,32% dư nợ), Eximbank còn 1.575 tỷ đồng (tỷ lệ 1,85%), Vietinbank nợ xấu giảm còn 4.942 tỷ đồng (tỷ lệ 0,92%), BIDV có 9.697 tỷ đồng nợ xấu (tỷ lệ 1,62%)… Nợ xấu cải thiện tích cực giúp các nhà băng có điều kiện mở rộng tín dụng cho vay khách hàng, gia tăng lợi nhuận.

Nhờ bán nợ cho VAMC

Uỷ ban giám sát tài chính quốc gia (UBGSTC), nợ xấu của hệ thống ngân hàng đã giảm nhanh chủ yếu là nhờ việc bán nợ sang Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC). Đến cuối năm 2015, VAMC đã mua được 243.000 tỷ đồng nợ xấu, vượt kế hoạch mua nợ.

Nhờ đó, nợ xấu của hệ thống giảm tích cực xuống còn 200.000 tỷ đồng nợ xấu, chiếm tỷ lệ 2,9% tổng dư nợ và nợ quá hạn là 179.501 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ 4,4%)…

Nếu như thời điểm đầu mới thành lập (năm 2013), công ty VAMC rất chật vật mua nợ vì các ngân hàng không mặn mà bán nợ xấu, thì đến năm 2015 lại rất “đắt hàng”. Hơn 30 tổ chức tín dụng phải xếp hàng bán nợ cho VAMC với số lượng nợ xấu đăng kí tăng dần, ít thì vài trăm tỷ đồng, nhiều thì lên tới cả chục nghìn tỷ đồng.

Song theo quy định, VAMC sẽ phải xem xét, phân loại, đánh giá các khoản nợ xấu có đủ điều kiện để thu mua hay không. Đơn cử: khoản nợ phải có tài sản bảo đảm, nợ của doanh nghiệp còn hoạt động, nợ xấu hợp pháp… Và mặc dù nợ xấu được “sang tay” cho VAMC, nhưng các ngân hàng vẫn phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro 20% mỗi năm cho trái phiếu VAMC, đồng thời có trách nhiệm xử lý thu hồi nợ.

Trong năm 2015, hoạt động mua bán nợ giữa VAMC và các ngân hàng diễn ra rất sôi động. Vì ngay từ đầu năm, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có chỉ đạo yêu cầu các TCTD phải bán cho VAMC một số lượng nợ xấu nhất định và hoàn thành trước ngày 30/9/2015.

Trên thực tế, áp lực tự xử lý thu hồi khó khăn, tín dụng chưa tăng như kỳ vọng, áp lực cải thiện chỉ số an toàn vốn… đã buộc các nhà băng phải đẩy mạnh bán nợ xấu cho VAMC.

Đơn cử, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) dẫn đầu hệ thống về quy mô bán nợ cho VAMC với hơn 8.000 tỷ đồng (tại thời điểm tháng 8/2015). Báo cáo quý 4/2015 của BIDV không thuyết minh cụ thể về nợ trái phiếu VAMC. Nhưng theo công ty chứng khoán TP.HCM (HSC), tổng mệnh giá trái phiếu VAMC đến cuối năm 2015 là 22.000 tỷ đồng, bằng 3,7% tổng dư nợ năm 2015.

Một số ngân hàng lớn nhỏ đều đẩy mạnh bán nợ cho VAMC, như: Vietcombank bán khoảng 2.609 tỷ đồng, Vietinbank bán 6.291 tỷ đồng, MB bán khoảng 1.100 tỷ đồng, Eximbank bán khoảng 1.446 tỷ đồng, VIB bán 1.410 tỷ đồng, VPBank cũng bán 564 tỷ đồng và ghi nhận trái phiếu đặc biệt hơn 4.520 tỷ đồng…

Thu hồi được bao nhiêu?

Trong hơn hai năm qua, công ty VAMC đã thực hiện vai trò là kênh mua nợ xấu nhanh chóng cho hệ thống ngân hàng, nhưng ở chiều bán và xử lý thu nợ vẫn còn quá ít ỏi. Do đó, các ngân hàng phải thực hiện nhiều biện pháp kết hợp để “dọn dẹp” nợ xấu về dưới ngưỡng 3%, thu hồi nợ, xử lý bằng nguồn dự phòng rủi ro…

Theo báo cáo tài chính của Eximbank, trong năm 2014, ngân hàng đã bán được tổng số 4.056 tỷ đồng nợ xấu cho VAMC (năm 2013 bán 933 tỷ đồng). Eximbank đã thực hiện xử lý dự phòng rủi ro tương ứng cho nợ bán đi là 174 tỷ đồng và nhận được 3.882 tỷ đồng trái phiếu VAMC. Tuy nhiên, cả năm ngân hàng chỉ thu hồi được trước hạn trái phiếu VAMC với số tiền 21,7 tỷ đồng, còn hơn 4.784 tỷ đồng trái phiếu VAMC vẫn nằm “bất động” rất đáng lo ngại.

Khối nợ xấu lớn, xử lý thu hồi khó khăn đã và đang ảnh hưởng tới lợi nhuận kinh doanh của Eximbank. Đến cuối năm 2015, tổng số trái phiếu VAMC mà Eximbank sở hữu lên tới 6230 tỷ đồng, khiến nhà băng này phải trích dự phòng tới 979 tỷ đồng. Dù năm 2015 Eximbank có lãi thuần hơn 1.523 tỷ đồng nhưng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng đã “ăn mòn” lợi nhuận chỉ còn lãi 89 tỷ đồng trước thuế.

Tương tự, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) gặp khủng hoảng trầm trọng sau hai đại án Bầu Kiên, Huyền Như và từ đây hé lộ những khoản nợ xấu lên 2.571 tỷ đồng, chiếm 2,5% dư nợ (cuối năm 2012), tăng lên 3.242 tỷ đồng (chiếm 3,02% vào cuối năm 2013). ACB đã phải trích lập hàng nghìn tỷ đồng cho nợ xấu trong nhiều năm.

Nhờ tích cực bán nợ cho VAMC và tự xử lý, hết quý 4/2015, ACB chỉ còn 1.770 tỷ đồng nợ xấu (tỷ lệ 1,32%), và nợ mất vốn duy trì ở mức 1.066 tỷ đồng. Do trích dự phòng tới 1.540 tỷ đồng nên lợi nhuận bị giảm hơn một nửa, còn lại 1.028 tỷ đồng.

Hiện, còn nhiều ngân hàng khác đang phải chạy đua xử lý nợ, một mặt phải tìm cách bán nợ, mặt khác phải xử lý thu hồi, lấy dự phòng rủi ro bù đắp phần mất vốn… Như vậy, với khoảng 243.000 tỷ đồng nợ xấu “sang tay” cho VAMC, số thu hồi được “chẳng thấm vào đâu” thì ngân hàng vẫn đang chịu áp lực xử lý nợ cũ và kiểm soát nợ xấu mới phát sinh.

Thu Hằng