Từ câu chuyện dòng vốn ngoại vẫn chảy mạnh mẽ vào "đất lành" Việt Nam đến khát vọng vươn lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam - ông Shantanu Chakraborty, đã có những nhận định sâu sắc về "nguồn năng lượng" đặc biệt đang giúp con tàu kinh tế Việt Nam rẽ sóng ra khơi.

Mùa xuân thường được ví là mùa của hy vọng, mùa của những khởi đầu mới. Và đằng sau những con số tăng trưởng biết nói, đằng sau sự tấp nập của các chuyến tàu hàng và dòng vốn đầu tư, là câu chuyện về sức bền của doanh nghiệp, là sự quyết liệt trong thay đổi tư duy và cải cách thể chế. Để hiểu rõ hơn về "nội lực" ấy dưới lăng kính khách quan của một chuyên gia quốc tế, VnBusiness đã có cuộc trò chuyện cởi mở với ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam trong những ngày giáp Tết Bính Ngọ 2026.

Khúc giao mùa của bản lĩnh và những gam màu hy vọng

Khi cánh cửa năm 2026 mở ra, khép lại một chặng đường phục hồi đầy thử thách, dưới lăng kính của tổ chức quốc tế, theo ông, đâu là những 'gam màu tươi sáng' nhất phản chiếu niềm tin vững chắc của cộng đồng kinh doanh vào thị trường Việt Nam trong vận hội mới?

Có thể nói, kết quả kinh tế của Việt Nam trong năm 2025 rất ấn tượng dù phải đối mặt với nhiều thách thức toàn cầu. Điểm sáng đầu tiên và rõ ràng nhất chính là Việt Nam đạt mức tăng trưởng cao nhất trong khu vực: 8.02%, xu hướng tăng trưởng quý sau tốt hơn quý trước, trong khi lạm phát được kiểm soát ổn định ở mức 3,3%. 

Động lực tăng trưởng đến từ thương mại với thặng dư 20 tỷ USD, cùng dòng vốn đầu tư mạnh mẽ khi giải ngân FDI đạt 27,6 tỷ USD và tín dụng tăng tốc lên 18%. Đầu tư công cũng tăng mạnh, củng cố đà tăng trưởng kinh tế. 

Đặc biệt, ngành dịch vụ bùng nổ nhờ chính sách thị thực cởi mở, đưa lượng khách quốc tế tăng hơn 20%, tạo nên bức tranh kinh tế khởi sắc toàn diện.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn còn những cơn 'gió ngược', ADB đánh giá thế nào về bản lĩnh thích ứng và sức bền của các doanh nghiệp Việt Nam? Giữa một thế giới đầy biến động, đâu là những giá trị cốt lõi giúp Việt Nam giữ vững vị thế là 'điểm đến xanh' hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư dài hạn?

Trong những thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng trong phát triển khu vực tư nhân và doanh nghiệp, với gần 1 triệu doanh nghiệp đóng góp trên 50% của nền kinh tế. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phải đối mặt với những rào cản đáng kể trong môi trường đầu tư kinh doanh, ứng dụng công nghệ và tham gia sâu hơn, ở vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. 

Lợi thế cạnh tranh quyết định của Việt Nam trong kỷ nguyên mới không còn nằm ở chi phí thấp, mà là khả năng dẫn dắt các tiêu chuẩn toàn cầu. 'Tấm thẻ thông hành' để doanh nghiệp Việt vươn ra biển lớn chính là hàm lượng tri thức, công nghệ và cam kết tăng trưởng xanh.

Ông Shantanu Chakraborty

Gần đây, với Nghị quyết 68 và các biện pháp cải cách thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, với nhiều biện pháp cụ thể đã được xây dựng và cần được thực hiện hiệu quả để đạt được các mục tiêu này trong trung và dài hạn, bao gồm các biện pháp giảm chi phí tuân thủ, cải thiện khả năng tiếp cận đất đai và tín dụng, đồng thời tạo ra một sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp tư nhân. 

Trong bối cảnh thế giới đầy biến động, ADB cho rằng 3 trụ cột chính là nền tảng vĩ mô ổn định; cam kết quyết liệt về tăng trưởng xanh; và năng lực thích ứng của doanh nghiệp với các tiêu chuẩn ESG. Nếu tiếp tục củng cố các giá trị này thông qua cải cách thể chế, niềm tin của nhà đầu tư dài hạn vào Việt Nam sẽ ngày càng vững chắc, giúp Việt Nam giữ vững vai trò là một điểm đến đầu tư bền vững trong khu vực.

Gieo mầm thịnh vượng từ tri thức và 'dòng nhựa sống' tài chính

Năm 2026 đánh dấu mốc khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới (2026–2030). Để không chỉ dừng lại ở việc gia công hay lắp ráp, theo ADB, đâu là 'tấm thẻ thông hành' hay lợi thế cạnh tranh đặc biệt nhất mà doanh nghiệp Việt cần phát huy để xác lập vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Trong giai đoạn phát triển mới 2026–2030, điều quan trọng nhất để doanh nghiệp Việt Nam thoát khỏi vai trò gia công, lắp ráp và vươn lên vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu chính là năng lực tạo giá trị gia tăng dựa trên tri thức, công nghệ và tuân thủ các tiêu chuẩn mới.

Cụ thể, ADB cho rằng lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định không còn nằm ở chi phí lao động thấp, mà ở khả năng đáp ứng và dẫn dắt các tiêu chuẩn mới của chuỗi giá trị toàn cầu — từ việc tuân thủ chất lượng, độ tin cậy, truy xuất nguồn gốc, cho đến tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Doanh nghiệp nào làm chủ được công nghệ, dữ liệu, quy trình và quản trị hiện đại sẽ có khả năng tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, kỹ thuật, logistics thông minh, dịch vụ hậu mãi và đổi mới sản phẩm.

Bên cạnh đó, khả năng doanh nghiệp liên kết và học hỏi trong trong chuỗi giá trị là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ mô hình hoạt động đơn lẻ sang kết nối chặt chẽ với các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp FDI, viện nghiên cứu và các doanh nghiệp nội địa khác, qua đó nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo. Những doanh nghiệp có khả năng “hấp thụ tri thức” nhanh và mở rộng quy mô theo chuẩn quốc tế sẽ có cơ hội dịch chuyển lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.

Chúng tôi cho rằng, nếu được hỗ trợ bởi thể chế thuận lợi, hạ tầng số và xanh, cùng chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, khu vực doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể biến giai đoạn 2026–2030 thành bước ngoặt — từ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu với vai trò gia công sang đồng sáng tạo giá trị và dẫn dắt tăng trưởng bền vững.

Người ta thường nói 'đất lành chim đậu', và nền móng của vùng đất ấy chính là sự ổn định của chính sách. ADB nhìn nhận như thế nào về những nỗ lực cải cách thể chế của Việt Nam thời gian qua? Những thay đổi này đã chuyển hóa thành 'nguồn năng lượng' niềm tin cụ thể ra sao cho các nhà đầu tư quốc tế?

Có thể thấy những nỗ lực cải cách thể chế của Việt Nam trong thời gian qua là đáng ghi nhận và mang tính nền tảng cho triển vọng tăng trưởng trung và dài hạn.

Trước hết, chúng tôi đánh giá cao quyết tâm cải cách ngày càng rõ nét của Chính phủ, thể hiện qua việc hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư, kinh doanh, đất đai, năng lượng và chuyển đổi số; đơn giản hóa thủ tục hành chính; cũng như tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với trách nhiệm giải trình. Những cải cách này giúp giảm chi phí tuân thủ, cải thiện tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường chính sách — các yếu tố then chốt đối với quyết định đầu tư dài hạn.

Minh bạch, quản trị chuyên nghiệp và năng lực thực thi quyết liệt là 'chuỗi giá trị' kiến tạo nên niềm tin. Khi chúng ta xây dựng được một hệ sinh thái chính sách nhất quán và tiên liệu được, Việt Nam sẽ không chỉ là nơi 'đất lành chim đậu' mà còn là nơi để các 'đại bàng' yên tâm làm tổ lâu dài.

Ông Shantanu Chakraborty

Quan trọng hơn, các cải cách thể chế đang dần chuyển hóa thành “niềm tin” cụ thể cho các nhà đầu tư quốc tế. Điều này được phản ánh qua việc Việt Nam tiếp tục duy trì dòng vốn FDI ổn định, đặc biệt vào các lĩnh vực chế tạo chế biến, công nghệ cao, năng lượng tái tạo và hạ tầng. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào các ưu đãi ngắn hạn, mà ngày càng đặt niềm tin vào khả năng điều hành vĩ mô, cam kết cải cách nhất quán và tầm nhìn phát triển dài hạn của Việt Nam.

ADB cho rằng, nếu Việt Nam tiếp tục duy trì động lực cải cách mạnh mẽ và tập trung vào khâu thực thi, đặc biệt trong cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển khu vực tư nhân và nâng cao chất lượng thể chế, thì niềm tin của nhà đầu tư quốc tế sẽ tiếp tục được củng cố, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng cao bền vững trong những năm tới.

Kiến tạo 'hệ sinh thái niềm tin' để  thêm trái ngọt

Thưa ông, để doanh nghiệp có thể bứt phá, 'dòng máu' tài chính cần được lưu thông mạnh mẽ và hiệu quả. Từ kinh nghiệm của ADB, Việt Nam cần có những bước đi đột phá nào trong việc hoàn thiện hệ thống tài chính để giúp doanh nghiệp tháo gỡ nút thắt về chi phí vốn và nâng tầm năng lực cạnh tranh?

Từ kinh nghiệm của ADB ở các nền kinh tế đang chuyển đổi, chúng tôi cho rằng để khơi thông nguồn vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, Việt Nam cần tiến hành các giải pháp theo hướng giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, mở rộng vốn dài hạn, tăng minh bạch và kỷ luật thị trường. Điều này có thể được thực hiện cụ thể như sau:

Phát triển thị trường vốn nội tệ sâu và minh bạch hơn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Nâng cao hiệu quả và tính cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thông qua tăng cường quản trị rủi ro, xử lý nợ xấu và cải thiện cơ chế định giá tín dụng. Mở ra hướng đi mới trong tiếp cận tài chính cho doanh nghiệp vừa và nhỏ bằng cách mở rộng các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền, phát triển tài chính chuỗi cung ứng, bảo lãnh tín dụng và ứng dụng công nghệ số trong chấm điểm tín dụng. Xây dựng kỷ luật và niềm tin thị trường. Mở rộng các nguồn vốn mới, đặc biệt là tài chính xanh và tài chính chuyển đổi.

Nếu các biện pháp này được triển khai đồng bộ và hiệu quả, chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ được cải thiện rõ rệt, doanh nghiệp có thêm khả năng tiếp cận các dòng vốn đa dạng và đồng thời nâng cao được năng lực cạnh tranh.

Trong hành trình chinh phục trái tim và túi tiền của các nhà đầu tư nước ngoài, sự minh bạch, quản trị chuyên nghiệp hay năng lực thực thi quyết liệt mới là yếu tố quyết định. Dưới góc nhìn chuyên gia của ADB, Việt Nam đang đứng ở đâu trên hành trình xây dựng “hệ sinh thái niềm tin” ấy theo tiêu chuẩn quốc tế?

Ba yếu tố - minh bạch, quản trị chuyên nghiệp, và năng lực thực thi quyết liệt - là một chuỗi giá trị tạo nên niềm tin của nhà đầu tư, từ đó giúp họ có những chiến lược đầu tư lâu dài.

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, Việt Nam cần những chính sách mạnh mẽ cùng các đột phá mới để thu hút đầu tư nước ngoài.  ADB cho rằng việc thực thi nhất quán và có thể dự đoán được chính là yếu tố khác biệt nâng cao lợi thế cạnh tranh trong thu hút vốn đầu tư. Lý do là minh bạch và quản trị chỉ thực sự có giá trị khi các chính sách này được thực thi đồng đều theo thời gian, và trong mọi tình huống.

Theo ông, Việt Nam đang đứng ở đâu trên hành trình xây dựng “hệ sinh thái niềm tin” theo chuẩn quốc tế?

Hiện tại, Việt Nam mới đang ở giai đoạn đầu đối với yêu cầu “minh bạch”. Tuy nhiên, nhà đầu tư quốc tế quan tâm đến tính đầy đủ, độ xác thực và khả năng được kiểm toán của thông tin như dữ liệu về tài khóa, nợ công, thông tin đất đai – quy hoạch, rủi ro khí hậu, và đặc biệt là minh bạch trong thị trường tài chính. Do đó, Việt Nam cần tiến tới bước tiếp theo là minh bạch thông tin theo chuẩn báo cáo quốc tế, nhất quán và đúng hạn.

Về quản trị, Việt Nam đang chuyển từ việc chỉ tuân thủ trên giấy sang quản lý theo hiệu quả và rủi ro thực tế. Bước tiếp theo cần tập trung nâng cao chất lượng thực hành quản trị, như tăng tính độc lập của hội đồng quản trị, nâng chuẩn kiểm toán và kiểm soát nội bộ, minh bạch thông tin và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của nhà đầu tư nhỏ.

Việt Nam đã thể hiện sự quyết tâm trong việc cải thiện môi trường kinh doanh thông qua nhiều chính sách. Nhưng việc thực thi các chính sách này cần có “tính dự đoán được” và “tính đồng đều”. Đối với các nhà đầu tư quốc tế, niềm tin sẽ được xây dựng từ chính sách “nhất quán – dự đoán được – công bằng”. 

Tóm lại, có thể nói Việt Nam đã từng bước xây dựng “hệ sinh thái niềm tin” với các nhà đầu tư nước ngoài, thông qua khung chính sách cơ bản đang dần được cải thiện. Nhưng để thu hút dòng vốn chất lượng cao, ổn định và dài hạn, Việt Nam cần chuyển từ cách tiếp cận mang tính ngắn hạn sang một hệ thống luật lệ và quy trình rõ ràng, áp dụng thống nhất, tuân thủ theo thông lệ quốc tế - để nhà đầu tư có thể tin vào luật chơi, với dữ liệu minh bạch, thực thi nhất quán và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả.

Trân trọng cảm ơn ông!

Thành Vinh (thực hiện)