Thông tin từ Bộ Y tế cho biết, nguồn dược liệu của Trung Quốc có hai loại, nông sản và dược liệu trồng, thu hái tự nhiên. Những dược liệu ở dạng nông sản không đảm bảo chất lượng để làm thuốc có giá rẻ, không bao bì, nhãn mác sẽ được thương lái được nhập theo đường tiểu ngạch vào Việt Nam. Trong khi đó, cán bộ hải quan chỉ kiểm tra được về số lượng, trọng lượng các bao hàng, không kiểm tra được chất lượng của dược liệu.

Dược liệu nhập khẩu lấn át

Năm 2015, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) đã lấy 227 mẫu dược liệu kiểm nghiệm thì có tới 60% mẫu không đạt chất lượng về hàm lượng, hoạt chất, làm giả dược liệu.

Trước đó, năm 2014, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền đã có công văn yêu cầu các Sở Y tế chỉ đạo các bệnh viện tạm dừng sử dụng các vị thuốc gồm ý dĩ, hoàng kỳ, thăng ma, thiên ma, hoài sơn bởi chất lượng kém và bị làm giả nhiều. Tuy nhiên, tình trạng nhập khẩu 5 vị thuốc trên không có dấu hiệu giảm.

Kết quả giám sát tại Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương với gần 400 mẫu dược liệu phát hiện tới 60% chưa đạt chất lượng. Trong đó, 20% bị trộn rác, cát, xi măng, lẫn tạp chất, thậm chí tẩm ướp cả hóa chất độc hại. Cá biệt, trong số các mẫu kiểm nghiệm có dược liệu đã bị chiết hết hàm lượng như khương hoạt, nên khi kiểm tra định lượng không tìm thấy hoạt chất trong loại thuốc này.

Giới chuyên môn cho rằng Việt Nam được mệnh danh là “vựa dược liệu” lớn của thế giới với khoảng 4.000 cây dược liệu, hàng trăm loại cây đã được sử dụng nhiều trong các bài thuốc gia truyền, thuốc y học cổ truyền, nhưng việc nhập khẩu dược không rõ nguồn gốc vẫn đang là vấn nạn.

Nghịch lý này không chỉ khiến chuyên gia ngành dược thắc mắc, mà tại buổi toạ đàm về Phát triển dược liệu bền vững mới được tổ chức, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cũng phải đặt câu hỏi: “Tại sao trong khi nguồn dược liệu nhập khẩu lên đến 80% mà các sản phẩm dược liệu nuôi trồng trong nước lại không tìm được nguồn tiêu thụ?”

Dưới góc nhìn của một doanh nghiệp, PGS. TS. Trần Văn Ơn, Giám đốc Công ty Pharma (Bộ Y tế), lý giải: Kể từ khi mở cửa, phát triển nền kinh tế thị trường, nguồn dược liệu nước ngoài tràn vào nước ta, dẫn đến việc phát triển dược liệu ở Việt Nam đi vào thoái trào, không thể cạnh tranh được với dược liệu nhập khẩu.

Nhiều vùng trồng dược liệu trước đây dần suy giảm và biến mất vì tình trạng khai thác dược liệu tự nhiên quá mức không đi đôi với bảo tồn, tái tạo. Cùng đó là cách làm manh mún, tự phát, thiếu liên kết và thị trường dược liệu không ổn định, khiến việc phát triển các vùng nguyên liệu gặp nhiều khó khăn.

Tình trạng giá thành dược liệu trong nước không thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu cũng là nguyên nhân dẫn đến dược liệu trong nước bị “lép vế”. Chỉ đơn cử như loại lục bình tía, mặc dù trong nước hoàn toàn có thể nuôi trồng được, nhưng không ai nuôi trồng cả vì tính chi phí giá thành cao hơn hàng nhập từ Trung Quốc.

Được biết, hiện cả nước có 322 đơn vị, cơ sở sản xuất thuốc từ dược liệu nhưng mới chỉ có 12 doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn GMP – WHO. Trong khi thị phần thuốc có nguồn gốc từ thiên nhiên ở Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 10% nhu cầu sử dụng trong nước. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng nguồn dược liệu từ thiên nhiên là rất lớn, vẫn đang bỏ ngỏ.

Nhiều DN đã triển khai xây dựng chuỗi dược liệu nội địa trong sản xuất dược

Hai triệu Euro phát triển dược liệu

Nhằm giúp các doanh nghiệp dược Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh thông qua sản xuất các sản phẩm từ thảo dược đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, Phái đoàn Liên minh châu Âu sẽ tài trợ Dự án “Mở rộng sáng kiến thương mại sinh học trong lĩnh vực dược liệu tại Việt Nam” trong khoảng thời gian từ 2016 đến 2020 với ngân sách 2 triệu Euro.

Các doanh nghiệp dược được lựa chọn tham gia dự án chiếm 80% tổng thị phần sản phẩm thuốc từ thảo dược trên thị trường Việt Nam, gồm 12 doanh nghiệp dược, 5.000 nông dân/hộ nông dân và các cơ quan liên quan thuộc Bộ Y Tế, Bộ Tài Nguyên và Môi trường sẽ nuôi trồng và khai thác nguyên liệu theo hướng bền vững và phát triển các chuỗi giá trị tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế.

Mục tiêu của dự án bao gồm cải thiện sinh kế của các hộ nông dân thông qua việc tham gia vào các chuỗi giá trị dược liệu bền vững theo nguyên tắc thương mại sinh học, nâng cao kiến thức và kỹ năng trong việc trồng, thu hái và chế biến các nguyên liệu tự nhiên theo hướng bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.

Dự án cũng sẽ tham gia đóng góp vào việc hoàn thiện khung chính sách thuận lợi cho sáng kiến thương mại sinh học, thúc đẩy sự phát triển bền vững ngành dược liệu tại Việt Nam.

Ông Alejandro Montalban, Trưởng ban Hợp tác & Phát triển của Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, chia sẻ: “Sự kiện này là một dấu mốc quan trọng trong việc quảng bá mô hình thương mại sinh học bền vững trong ngành dược liệu tại Việt Nam. Chúng tôi hy vọng sẽ được nhìn thấy mục tiêu của Dự án nhằm đưa Việt Nam trở thành nhà cung cấp các sản phẩm nguyên liệu tự nhiên được quốc tế công nhận trở thành hiện thực”.

Thanh Hoa