Tổng cục Thống kê cho biết, tính chung cả năm 2016, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 21,02 tỷ USD; trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài xuất siêu 23,7 tỷ USD.

Cụ thể, theo báo cáo tình hình kinh tế – xã hội năm 2016 của Tổng cục Thống kê, năm vừa qua, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu ước tính 175,9 tỷ USD, nhập khẩu ước đạt 173,3 tỷ USD. Cả năm, nước ta xuất siêu 2,68 tỷ USD.

Cả nước xuất siêu, DN nội nhập siêu

Phân tích cụ thể về tình hình xuất – nhập khẩu năm 2016, ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cho biết: Kim ngạch xuất khẩu năm 2016 tăng 8,6% so với năm trước, trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 50 tỷ USD, tăng 4,8%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 125,9 tỷ USD, tăng 10,2% (nếu không kể dầu thô, xuất khẩu đạt 123,5 tỷ USD, tăng 11,8%).

Đồng thời, năm 2016, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu ước tính 173,3 tỷ USD, tăng 4,6% so với năm trước, trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 71,1 tỷ USD, tăng 4%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 102,2 tỷ USD, tăng 5,1%. Nếu loại trừ yếu tố giá, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu năm 2016 đạt 183 tỷ USD, tăng 10,5% so với năm 2015.

Như vậy, tính chung cả năm 2016, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 21,02 tỷ USD; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài xuất siêu 23,7 tỷ USD. Điều này cho thấy thành tích xuất siêu của năm 2016 thuộc về khối DN FDI, trong khi các DN nội vẫn ở tình trạng nhập siêu.

Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu chính của Việt Nam. Năm 2016, Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc 49 tỷ USD, trong khi chỉ xuất khẩu 21 tỷ USD, chủ yếu nhập nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất, gia công hàng xuất khẩu cùng khá nhiều vật tư phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

Ngược lại, các mặt hàng chính được xuất sang Trung Quốc là nông lâm thủy sản, khoáng sản thô. Trị giá chênh lệch giữa hai luồng hàng hóa này cho thấy giá trị nhập siêu của khối DN nội cao hơn.

Nếu muốn xem thành tích xuất khẩu có đáng mừng thật hay không, phải xem xuất khẩu cái gì, ở khu vực nào, doanh nghiệp nội hay FDI…

Đặc biệt, dự báo năm 2017, những tín hiệu tích cực cho khối DN nội cũng không mấy sáng sủa, do xuất khẩu giảm sút, nhập khẩu gia tăng nên khu vực kinh tế trong nước đã nhập siêu gần 2 tỷ USD chỉ tính riêng trong tháng 1/2017.

Cụ thể, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong tháng 1/2017, xuất khẩu khu vực kinh tế trong nước đạt 4,3 tỷ USD, nhập khẩu đạt 6,28 tỷ USD, mức nhập siêu gần 2 tỷ USD; tính ra, trung bình doanh nghiệp nội nhập siêu hơn 1.500 tỷ đồng mỗi ngày. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu trong tháng là 10,3 tỷ USD, nhập khẩu đạt 8,5 tỷ USD, xuất siêu hơn 1,8 tỷ USD.

Tình trạng nhập siêu của khu vực DN nội không hề cải thiện so với tháng trước và cùng kỳ năm 2016. Cụ thể, trong tháng 12/2016, nhập siêu khu vực doanh nghiệp trong nước đạt 2,2 tỷ USD; tháng 1/2016, con số này là 1,8 tỷ USD. Như vậy, sau một năm, nhập siêu của khu vực DN nội đã tăng hơn 100 triệu USD.

Tuy nhiên, tính theo chu kỳ mỗi tháng, quý và trong năm, khu vực FDI vẫn xuất siêu, điều này chứng tỏ hiệu quả sử dụng vốn của các DN ngoại tốt hơn DN nội. Khối DN ngoại vẫn có giá trị gia tăng, còn các DN nội, nhập nhiều, xuất ít, thị trường trong nước lại bị các DN nước ngoài cạnh tranh, đánh bật… Rõ ràng đây là bài toán về hiệu quả kinh tế mà lâu nay chúng ta không coi trọng và chưa cải thiện được.

Xuất khẩu teo tóp

Bên cạnh đó, tỷ trọng của khối DN nội trong tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước đang ngày càng suy giảm, thời điểm nào cũng thấp hơn mức tăng kim ngạch xuất khẩu nói chung, thậm chí có thời điểm còn âm. Năm 2016 cũng không ngoại lệ. Xuất khẩu của khối DN nội chỉ tăng 4,8%, trong khi mức tăng chung là 8,6% và khối FDI tăng 10,2%.

Hai năm qua, Việt Nam có 23 mặt hàng xuất khẩu đạt từ 1 tỷ USD trở lên. Điện thoại ngay năm đầu tiên xuất hiện trong danh mục mặt hàng xuất khẩu chủ lực (2011) đã đạt 6,4 tỷ USD, ngang bằng với giày dép, liền năm sau vọt lên gấp đôi, bỏ xa giày dép, vượt dầu thô, dệt may và đứng đầu xuất khẩu với 34,5 tỷ USD trong năm 2016. Tuy nhiên, đây đều là những mặt hàng khối DN FDI chiếm tỷ trọng lớn. Ngoài ra, với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, từ xuất khẩu giờ cũng quay sang nhập khẩu. Than đá, dầu thô, xuất khẩu sa sút nhưng nhập khẩu lại tăng. Xuất khẩu của nhóm nông lâm thủy sản năm 2016 tăng 7,5% (thấp hơn mức tăng xuất khẩu chung) nhưng cũng nhập về nguyên liệu nông lâm thủy sản và cả vật tư.

Điều này, theo đánh giá của chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, cho thấy giá trị sản xuất và xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp nước ngoài đang góp phần rất lớn không chỉ vào sản xuất, xuất khẩu mà còn cả nhập khẩu trong nước, với hơn 60% giá trị sản xuất công nghiệp, hơn 70% giá trị xuất khẩu.

Vì vậy, theo bà Lan, nếu đặt bài toán cân đối ngân sách thu chi đối với DN tư nhân, rõ ràng nhập siêu thương mại sẽ kéo theo thâm hụt vốn đầu tư và dẫn đến khủng hoảng cán cân thanh khoản của chính DN cũng như hiệu quả đầu tư của DN sẽ không bền vững. Không DN tư nhân nào chấp nhận hoặc chịu được khoản lỗ thương mại liên tiếp mấy năm mà không tính đến xuất khẩu để đạt được giá trị gia tăng cao. Rõ ràng, trong hạch toán kinh tế ở tầm vi mô – doanh nghiệp, chúng ta đang có vấn đề.

Theo bình luận trong năm 2016, Việt Nam đã xuất siêu trở lại sau một năm nhập siêu. Còn nói như chuyên gia kinh tế Bùi Trinh thì, trước khi nhắc đến xuất nhập khẩu phải tính cả các sản phẩm vật chất (hàng hóa) và dịch vụ. Nếu muốn xem có đáng mừng thật hay không, phải xem xuất khẩu cái gì, ở khu vực nào, doanh nghiệp nội hay FDI…

Lê Thúy