Dù đề xuất giao Chính phủ linh hoạt điều chỉnh ngưỡng doanh thu miễn thuế được xem là bước đi nhân văn của Bộ Tài chính, nhưng việc hàng loạt hộ kinh doanh bị ép ngừng sử dụng hóa đơn điện tử đang tạo ra một "hố đen" pháp lý.

Nỗi lo "miễn thuế là mất khách"

Bộ Tài chính vừa chính thức gửi Bộ Tư pháp thẩm định hồ sơ dự án luật sửa đổi một số điều của các luật thuế (TNCN, GTGT và TNDN). Điểm sáng lớn nhất trong tờ trình lần này chính là việc xóa bỏ tư duy "đóng khung" con số 500 triệu đồng doanh thu miễn thuế trong luật. Thay vào đó, Bộ đề xuất giao quyền cho Chính phủ tự điều chỉnh ngưỡng này dựa trên biến động thực tế của nền kinh tế.

Lý do được đưa ra đó là bối cảnh kinh tế biến động khó lường, chi phí đầu vào phi mã trong khi sức mua suy giảm khiến các hộ kinh doanh cá thể kiệt quệ. Một cơ chế linh hoạt sẽ giúp Nhà nước kịp thời hỗ trợ đúng đối tượng, đặc biệt là những ngành có biên lợi nhuận thấp, thay vì phải chờ đợi quy trình sửa Luật vốn tốn nhiều thời gian.

Không chỉ dừng lại ở hộ kinh doanh, dự thảo còn mở rộng "phao cứu sinh" cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ với đề xuất bổ sung ngưỡng doanh thu miễn thuế TNDN. Đây được xem là mũi tên trúng hai đích: vừa tạo sự công bằng, vừa tạo động lực để các hộ kinh doanh tự tin "hóa rồng" lên doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đằng sau thông tin về việc nâng ngưỡng miễn thuế là một thực tế tréo ngoe đang diễn ra tại nhiều địa phương. Thời gian qua, cơ quan thuế tại các tỉnh Đắk Lắk, Khánh Hòa, Quảng Ngãi... đồng loạt phát thông báo yêu cầu các hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm phải ngừng sử dụng hóa đơn điện tử.

Lý lẽ của cơ quan thuế địa phương là hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm không thuộc đối tượng nộp thuế thì không cần xuất hóa đơn. Thế nhưng, với những hộ kinh doanh thực tế, đây chẳng khác nào một "bản án" cấm vận thương mại.

Bà Hà Thu Phương (Đắk Lắk), chủ một cơ sở bún tươi, rầu rĩ: "Khách hàng của tôi đa số là các bếp ăn, công ty. Họ cần hóa đơn để quyết toán đầu vào. Bây giờ bảo tôi không được xuất hóa đơn, họ sẽ bỏ đi tìm nhà cung cấp khác ngay lập tức. Hộ kinh doanh được miễn vài triệu tiền thuế nhưng không được xuất hoá đơn sẽ mất khách, mất doanh thu hàng trăm triệu thì hỗ trợ để làm gì?".

Cùng chung nỗi niềm, bà Lê Thu Phương (Quảng Ngãi), một chủ xe tải nhỏ, cho biết hộ kinh doanh gia đình bà đã phải thuê dịch vụ kế toán, mua máy móc, chữ ký số để làm quen với hóa đơn điện tử theo lời kêu gọi chuyển đổi số trước đó. "Vừa mới quen tay, đầu tư tiền triệu vào thiết bị, giờ lại bắt ngưng. Chúng tôi như bị đem con bỏ chợ", bà nói.

"Khoảng trống" pháp lý

Dưới góc nhìn chuyên gia, việc ép hộ kinh doanh dưới ngưỡng thuế ngừng xuất hóa đơn là một sự "thụt lùi" về tư duy quản lý.

TS. Nguyễn Ngọc Tú (Giảng viên Trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) nhận định: "Hóa đơn là bằng chứng của giao dịch dân sự minh bạch. Nghị định 123 đã quy định rõ: bán hàng là phải xuất hóa đơn. Việc miễn thuế là một chính sách ưu đãi, còn quyền được xuất hóa đơn là quyền lợi hợp pháp để hộ kinh doanh tồn tại trên thị trường."

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), cũng khẳng định không có lý do gì để xử phạt hay ngăn cấm các hộ kinh doanh chủ động xuất hóa đơn. Thậm chí, việc ngăn cản này còn đi ngược lại chủ trương chuyển đổi số quốc gia. Nếu cứ để tình trạng "doanh thu dưới 500 triệu thì cắt hóa đơn, trên 500 triệu lại bắt đăng ký lại", chúng ta đang vô tình tạo ra một rừng thủ tục hành chính hành hạ người dân.

Đề xuất mới về ngưỡng doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh: bỏ ngưỡng cứng 500 triệu

Đáng ngại hơn, theo bà Lê Thị Duyên Hải (Phó Chủ tịch VTCA), việc cơ quan thuế dựa vào doanh thu khoán của năm trước để "khóa" hóa đơn của năm sau là thiếu cơ sở pháp lý. Doanh thu là con số biến động, nếu đầu năm bị cắt hóa đơn, làm sao hộ kinh doanh có thể bứt phá để vượt ngưỡng 500 triệu đồng trong năm đó?

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia và hội nghề nghiệp đồng loạt kiến nghị không nên hạn chế các hộ doanh thu dưới 500 triệu đồng áp dụng hóa đơn điện tử nếu họ có nhu cầu minh bạch và giữ chân khách hàng.Đồng thời, Bộ Tài chính cần sớm có văn bản chấn chỉnh các cục thuế địa phương, tránh tình trạng "mỗi nơi hiểu một kiểu", gây hoang mang cho tiểu thương.

Với những hộ đã đầu tư thiết bị, phần mềm hóa đơn điện tử, cần cho phép họ tiếp tục sử dụng như một hình thức ghi nhận doanh thu thực tế, thay vì áp đặt doanh thu khoán một cách máy móc.

Chính sách thuế không chỉ là công cụ thu ngân sách, mà còn là đòn bẩy để nuôi dưỡng nguồn thu. Việc linh hoạt ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng là một quyết sách đúng đắn, nhưng nó chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với một cơ chế quản lý hóa đơn thông thoáng. Đừng để một chính sách mang tính hỗ trợ lại vô tình trở thành rào cản khiến những hộ kinh doanh nhỏ lẻ bị gạt ra khỏi guồng quay của nền kinh tế hiện đại.

Dự kiến, dự thảo luật sửa đổi này sẽ được trình Quốc hội theo thủ tục rút gọn vào cuối tháng 4 tới. Hàng triệu hộ kinh doanh đang nín thở chờ đợi một quyết định thấu tình, đạt lý, để họ không chỉ được "miễn thuế" mà còn được "sống khỏe".

Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, trong quý 1, dù có gần 55.000 doanh nghiệp thành lập mới nhưng cũng có tới hơn 91.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Bình quân mỗi tháng có gần 29.400 doanh nghiệp "khai tử". Trong bối cảnh này, bất kỳ một cú sốc chính sách nào cũng có thể khiến doanh nghiệp khó trụ vững.

Thanh Hoa