Giữa tháng 9/2026, Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Công văn số 3486/CNTY-KD&TYCĐ gửi Cục Hải quan (Bộ Tài chính), đề nghị phối hợp xử lý các vướng mắc phát sinh. Nội dung tập trung vào thủ tục đối với thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc động vật trên cạn và thủy sản, sau khi doanh nghiệp (DN) phản ánh những khó khăn trong quá trình thông quan.

Kiểm tra một lần, đừng thêm “cửa”

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, DN phản ánh một số lô thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc động vật, thủy sản gặp khó khi thông quan trong quá trình thực hiện quy định kiểm tra nhà nước. Vướng mắc phát sinh khi DN phải cung cấp đồng thời nhiều giấy tờ, gồm Giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu và Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Điều này đặt ra nghịch lý: một lô hàng đã hoàn tất khâu kiểm dịch nhưng vẫn có thể phải bổ sung hồ sơ trước khi được thông quan. Nút thắt không chỉ nằm ở số lượng giấy tờ, mà ở việc kết quả kiểm tra đã có chưa được sử dụng đầy đủ làm căn cứ cho bước xử lý tiếp theo.

Trong thời gian chờ quy định mới, Cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị Cục Hải quan tiếp tục áp dụng hướng dẫn đã có về xử lý các lô thực phẩm thuộc diện này.

Theo đó, Hải quan có thể giải quyết thông quan các lô sản phẩm động vật, thủy sản làm thực phẩm, chưa qua chế biến, bao gói sẵn và đã có Giấy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu. DN không phải nộp bản tự công bố sản phẩm nếu mặt hàng không thuộc diện phải tự công bố theo Điều 4 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Đáng chú ý, Cục Chăn nuôi và Thú y đề xuất sử dụng kết quả kiểm dịch đối với sản phẩm động vật, thủy sản nhập khẩu làm căn cứ phục vụ thông quan. Đây là điểm có ý nghĩa trực tiếp với DN. Giấy kiểm dịch không chỉ dừng lại ở một khâu kiểm tra chuyên ngành mà có thể trở thành căn cứ để hàng hóa đi tiếp.

Sau Công văn 3486, Cục Hải quan đã có văn bản chỉ đạo các Chi cục Hải quan khu vực căn cứ nội dung này để xử lý thủ tục đối với thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc động vật trên cạn và thủy sản. Các đơn vị trực thuộc được yêu cầu nghiên cứu, thực hiện thống nhất khi tiếp nhận và giải quyết hồ sơ.

Theo hướng xử lý này, các lô hàng đã được cấp Giấy chứng nhận kiểm dịch có thể sử dụng giấy tờ này làm căn cứ thông quan. Điều kiện là giấy chứng nhận phải thể hiện rõ mục đích sử dụng của lô hàng.

Điều DN chờ đợi là cách xử lý thống nhất ngay tại cửa khẩu. Cùng một lô hàng không nên phải bổ sung thêm giấy tờ chỉ vì các khâu kiểm tra chưa được kết nối. Bởi với hàng nhập khẩu, mỗi ngày chậm thông quan không chỉ là thêm thời gian chờ. Đó còn là chi phí lưu kho, lưu bãi và những xáo trộn trong kế hoạch kinh doanh.

Kẹt ở “cửa” quản lý, hàng phải chờ

Nếu thực phẩm nhập khẩu vướng ở khâu sử dụng kết quả kiểm dịch, trường hợp của CTCP Công nghệ Sinh học Dược Nanogen lại cho thấy một điểm nghẽn khác. Đó là chưa rõ hàng hóa thuộc “cửa” quản lý nào.

Trong một buổi đối thoại mới đây về lĩnh vực hải quan ở TP.HCM, đại diện Nanogen cho biết DN vẫn đang gặp vướng mắc dai dẳng khi nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất dược. Vướng mắc phát sinh tại Hải quan cửa khẩu Tân Sơn Nhất.

DN này chỉ rõ một số hóa chất được nhập để phục vụ quá trình sản xuất nguyên liệu dược không thuộc danh mục phải quản lý, kiểm soát theo Luật Hóa chất. Nanogen thực hiện thủ tục nhập khẩu theo diện hóa chất thông thường. Tuy nhiên, khi làm thủ tục tại cửa khẩu Tân Sơn Nhất, DN gặp yêu cầu phải có giấy phép từ Cục Quản lý dược (Bộ Y tế).

Theo đại diện Nanogen, quy định về nhập khẩu trong lĩnh vực dược hiện tập trung vào thuốc thành phẩm và những nguyên liệu có trong sản phẩm cuối cùng sử dụng cho con người. Trong khi đó, các hóa chất DN nhập khẩu được sử dụng trong quá trình sản xuất nguyên liệu dược, không phải là thành phần của sản phẩm cuối cùng.

Do đó, DN cho rằng những mặt hàng này không thuộc phạm vi quản lý của Cục Quản lý dược mà cần được xem xét theo quy định về quản lý hóa chất. DN sẵn sàng cung cấp hồ sơ, giải trình mục đích sử dụng để cơ quan chức năng xác định đúng phạm vi quản lý và xử lý thông quan các nguyên liệu cần thiết cho sản xuất.

Đây là vấn đề DN đặc biệt quan tâm, bởi trong sản xuất dược, chỉ cần thiếu một nguyên liệu, dù chiếm tỷ lệ nhỏ, cũng có thể ảnh hưởng đến cả quá trình sản xuất. Tại buổi đối thoại, đại diện Hải quan Khu công nghệ cao (đơn vị hải quan quản lý Nanogen) cho biết cơ quan Hải quan không có thẩm quyền tự xác định hàng hóa được nhập khẩu để sử dụng cho mục đích y tế hay nghiên cứu. Việc này cần được người khai hải quan và cơ quan chuyên ngành làm rõ.

Vướng mắc của Nanogen vì thế không chỉ nằm ở một loại giấy phép. Khi DN, cơ quan chuyên ngành và Hải quan chưa xác định rõ trách nhiệm của từng bên, hồ sơ rất dễ bị đẩy qua nhiều “cửa”.

DN cần làm rõ mục đích sử dụng hàng hóa. Cơ quan chuyên ngành cần xác định mặt hàng thuộc phạm vi quản lý nào. Trên cơ sở đó, Hải quan có căn cứ xử lý thông quan. Điều cần tránh là để một lô hàng nằm chờ chỉ vì chưa rõ cơ quan nào có trách nhiệm trả lời.

Câu chuyện thực phẩm nhập khẩu và trường hợp Nanogen thuộc hai lĩnh vực khác nhau nhưng cùng gặp một điểm nghẽn. Kết quả kiểm tra hoặc thông tin cần thiết chưa được kết nối kịp thời để làm căn cứ thông quan.

Với thực phẩm có nguồn gốc động vật, thủy sản, Cục Chăn nuôi và Thú y đề xuất sử dụng kết quả kiểm dịch làm căn cứ thông quan. Cách này giúp các DN tránh phải bổ sung thêm những thủ tục không cần thiết.

Với những hàng hóa còn vướng về mục đích sử dụng hoặc phạm vi quản lý, DN cần một đầu mối xử lý và câu trả lời rõ ràng. DN không nên phải tiếp tục đi tìm "cửa" có thẩm quyền.

Một lô hàng không thể cứ đi từ cơ quan này sang cơ quan khác để tìm câu trả lời. Giấy kiểm dịch đã có phải được dùng cho thông quan; hàng hóa chưa rõ phạm vi quản lý phải có nơi chịu trách nhiệm xác định. Nếu không, “nhiều cửa” sẽ tiếp tục là chi phí mà DN phải trả trước khi hàng ra khỏi cửa khẩu.

                                                                                          Thế Vinh