Ngày 4/5/2025, Nghị quyết số 68-NQ/TW được ban hành, lần đầu tiên xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế, đồng thời đặt khu vực này vào vị trí  “lực lượng tiên phong” trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Sau một năm, những thay đổi về chính sách và thể chế đã nhanh chóng phát huy hiệu ứng, tạo ra một làn sóng gia nhập thị trường mạnh mẽ.

Hiệu ứng lớn cho kinh tế tư nhân

Dữ liệu từ Bộ Tài chính cho thấy, năm 2025 ghi nhận mức cao kỷ lục khi gần 297.500 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 27,4% so với năm trước. Bình quân mỗi tháng có hơn 26.000 doanh nghiệp gia nhập thị trường, phản ánh rõ sự cải thiện về niềm tin kinh doanh.

Không chỉ dừng lại ở số lượng, quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp cũng bắt đầu có chuyển biến, với khoảng 4.200 hộ chuyển đổi trong năm 2025. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động đã vượt mốc 1,02 triệu, tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển khu vực kinh tế tư nhân quy mô lớn.

Đóng góp của khu vực này vào ngân sách cũng tăng mạnh. Tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025 của khu vực ngoài quốc doanh ước đạt 497.156 tỷ đồng, đạt 134,2% dự toán, bằng 126,8% so với cùng kỳ. Tổng thu ngân sách nhà nước từ hộ, cá nhân kinh doanh tăng hơn 36,3% so với năm 2024 - mức tăng trưởng cao nhất trong giai đoạn 2021 - 2025.

“Nhìn chung, việc ban hành và triển khai Nghị quyết số 68- NQ/TW đã có những kết quả tích cực, tạo hiệu ứng lan tỏa trong huy động nguồn lực xã hội, thu hút các tập đoàn tư nhân lớn tham gia đầu tư vào các dự án hạ tầng chiến lược, quan trọng quốc gia góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong trung và dài hạn”

Bộ Tài chính

Những con số này cho thấy cải cách thể chế đang phát huy tác dụng, và khu vực tư nhân đang phản ứng rất nhanh với cơ hội.

Ông Phan Đức Hiếu, Uỷ ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội, đánh giá, kết quả ban đầu thực hiện Nghị quyết 68 rất đáng được ghi nhận, đặc biệt là ở việc các tinh thần của nghị quyết đã được thể chế hóa quyết liệt. Tuy nhiên, theo ông Hiếu “công việc vẫn còn nhiều”:

“Câu chuyện tiếp theo là làm sao biến thành kết quả trên thực tế, thành lợi ích thực sự. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói: Chất lượng của thể chế không đo bằng số lượng mà phải đo bằng lợi ích mà người dân, doanh nghiệp được hưởng từ quy định pháp luật. Tôi cho rằng để thực thi đầy đủ tinh thần của Nghị quyết 68 còn rất nhiều việc phải làm và còn rất nhiều thách thức”.

Cải cách mở đường, doanh nghiệp phải tự lớn

Tuy nhiên, sự thuận lợi của môi trường kinh doanh không đồng nghĩa với sự dễ dàng trong tồn tại. Ngược lại, khi rào cản gia nhập thị trường giảm xuống, áp lực cạnh tranh lại gia tăng theo cấp số nhân.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Nghị quyết 68 mới chỉ tạo ra “đường băng”, còn việc doanh nghiệp có thể cất cánh hay không phụ thuộc vào năng lực nội tại. Như nhận định của ông Phan Đức Hiếu, thách thức lớn nhất hiện nay là chuyển hóa tinh thần chính sách thành lợi ích thực chất cho doanh nghiệp.

"Nếu doanh nghiệp không tự chủ động thay đổi, nâng cao chất lượng quản trị, tìm kiếm thị trường thì doanh nghiệp có thể bị đào thải”, chuyên gia lưu ý. 

Cảnh báo này phần nào đã phản ánh qua bức tranh doanh nghiệp những tháng đầu năm 2026. Dù làn sóng gia nhập thị trường tiếp tục tăng mạnh, số doanh nghiệp rút lui và giải thể cũng ghi nhận mức tăng cao, cho thấy sức ép cạnh tranh ngày càng lớn đối với khu vực tư nhân.

Thực tế cho thấy, môi trường kinh doanh thông thoáng hơn không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều hưởng lợi như nhau. Khi rào cản giảm xuống, cuộc cạnh tranh cũng trở nên khốc liệt hơn và những doanh nghiệp chậm đổi mới bắt đầu đối mặt áp lực bị đào thải.

Theo Cục Thống kê, những tháng đầu năm 2026 cũng tiếp tục ghi nhận tinh thần khởi nghiệp sôi động, phản ánh kỳ vọng của doanh nghiệp đối với đà tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, một bộ phận doanh nghiệp còn gặp nhiều khó khăn.

Bốn tháng đầu năm 2026, có 15,2 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể - gần gấp đôi cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng cao kỷ lục của bốn tháng đầu năm so với cùng kỳ năm trước trong nhiều năm qua. Bên cạnh đó, số vốn đăng ký tăng thêm của các doanh nghiệp đang hoạt động trong bốn tháng đầu năm 2026 cũng giảm 16,8% so với cùng kỳ năm 2025, ở mức gần 1,1 triệu tỷ đồng.

Bức tranh thương mại quốc tế cũng cho thấy khó khăn của khu vực kinh tế trong nước, khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa của khu vực này tiếp tục xu hướng giảm. Tháng 4/2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của khu vực kinh tế trong nước đạt 8,88 tỷ USD, giảm 4,2% so với cùng kỳ năm trước. Bốn tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của khu vực này đạt 33,65 tỷ USD, tăng nhẹ 0,4%, nhưng tỷ trọng chỉ chiếm 20% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Như vậy, đằng sau bức tranh khởi sắc vẫn tồn tại những dấu hiệu cho thấy sức chống chịu của khu vực tư nhân còn mong manh.

Theo các chuyên gia, 3 điểm nghẽn lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay gồm thể chế, nguồn vốn trung - dài hạn và năng lực cạnh tranh. Những điểm nghẽn này cần được tháo gỡ để khu vực tư nhân thực sự trở thành "một động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh quốc tế hiện nay còn nhiều biến động khó lường.

TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng nỗ lực tự thân của doanh nghiệp là yếu tố quan trọng nhất. Doanh nghiệp không thể trông chờ vào các hỗ trợ hay chuỗi cung ứng toàn cầu và doanh nghiệp FDI tự tìm đến.

“Doanh nghiệp cần nỗ lực nâng tiêu chuẩn, kỹ thuật, nhân lực. Đây là vấn đề sống còn để doanh nghiệp tồn tại trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, sau đó vươn lên trên thị trường quốc tế. Cần có những chiến lược, hành động, kế hoạch cụ thể để nâng cao chất lượng công nghệ, nhân lực, quản trị, từ đó sẽ mở ra các cơ hội cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường, tiếp cận các nguồn vốn”, ông Bình gợi ý.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Phúc Long, Chủ tịch HĐQT CTCP Tập đoàn đầu tư Thăng Long, cho rằng, để khu vực tư nhân lớn mạnh, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, ngoài việc tự thích ứng, tự đổi mới, doanh nghiệp bắt buộc phải liên kết, liên doanh với các doanh nghiệp nước ngoài. 

“Nếu chỉ thu hút đầu tư nước ngoài thì giá trị gia tăng mang lại cho Việt Nam rất ít. Chúng ta cần liên doanh, liên kết để nhận chuyển giao công nghệ, tiến tới làm chủ công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng”, ông Long nói.

Đại diện doanh nghiệp cũng nhấn mạnh quan điểm, các doanh nghiệp trong nước cần tăng cường liên kết với nhau, tạo thành các liên minh kinh tế đủ tầm, đủ năng lực để thực hiện các dự án đầu tư phát triển trong tương lai.

Có thể thấy, Nghị quyết 68 đã tạo ra một sân chơi cởi mở hơn, nhưng cũng công bằng hơn. Trong sân chơi đó, cơ hội không còn được phân bổ, mà phải được giành lấy – bằng năng lực thực sự của doanh nghiệp.

Các chính sách đi kèm, chúng ta đã thể chế hóa, đã có những bước đi để doanh nghiệp tư nhân được thụ hưởng và phát triển. Cái rất lớn của chủ trương là các doanh nghiệp tư nhân được tiếp cận và tham gia những dự án quan trọng quốc gia, rất khuyến khích để các doanh nghiệp tham gia và tạo ra những cơ chế phù hợp để các doanh nghiệp tư nhân có thể đảm đương, thực hiện các dự án này, đóng góp và thể hiện được vai trò quan trọng nhất, như tinh thần của Nghị quyết 68.

Ông Nguyễn Đức Chi  Thứ trưởng Bộ Tài chính 

Nhìn lại hành trình phát triển của Bắc Ninh, bên cạnh dấu ấn của các tập đoàn FDI tỷ USD, một điểm sáng ngày càng rõ nét chính là sự trỗi dậy mạnh mẽ của khu vực kinh tế tư nhân. Thực tiễn năm 2025 cho thấy một bức tranh đầy tự hào với gần 50.000 doanh nghiệp đang hoạt động, tổng vốn đăng ký vượt 765 nghìn tỷ đồng. Khu vực kinh tế tư nhân đã khẳng định vị thế là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, không còn là “người đi bên lề” mà đang từng bước vươn lên đóng vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế của tỉnh.

Ông Vũ Văn Cường  Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Bắc Ninh

Thách thức vẫn còn lớn khi khoảng 97% doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, năng lực tài chính còn hạn chế và trình độ công nghệ chưa cao. Trong bối cảnh đó, sự cộng hưởng giữa thị trường chứng khoán với vai trò là nền tảng huy động vốn hiện đại và khu vực kinh tế tư nhân với vai trò là động lực tăng trưởng trung tâm sẽ là chìa khóa để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045.

Bà Lê Thị Việt Nga  Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Đỗ Kiều