Những sợi mì trắng ngần, dẻo dai không chỉ là món ăn quen thuộc, mà còn là “câu chuyện thành công” của một làng nghề biết đổi mới, biết liên kết và gìn giữ giá trị cội nguồn. Quan trọng hơn cả là, nhờ HTX làm “đầu tàu”, hàng trăm hộ dân đã có thu nhập ổn định, đời sống ngày càng cải thiện. Đây chính là con đường phát triển bền vững của làng nghề truyền thống trong bối cảnh hội nhập.

Quyết tâm giữ gìn nghề truyền thống

Mì gạo là đặc sản của làng Đoàn Kết, xã Hùng Lô (TP Việt Trì cũ), nay là phường Vân Phú của tỉnh Phú Thọ. Mì ở đây nổi tiếng dai, ngon đặc trưng.

Những năm 80 - 90 của thế kỷ trước, 90% người dân làng Đoàn Kết làm nghề sản xuất mì gạo. Tuy nhiên, thu nhập của người làm nghề thường bấp bênh do sản xuất tự phát nảy sinh nhiều vấn đề. Một trong số đó là việc hạn chế trong khả năng tìm thị trường, số lượng mì làm ra quá lớn so với nhu cầu tiêu thụ. Hàng tồn đọng, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, uy tín của làng, khiến tiêu thụ sản phẩm đã khó càng thêm khó. Bởi vậy, có thời điểm, chỉ còn vài hộ giữ nghề ông cha để lại.

Là một người con sinh ra từ làng, anh Cao Đăng Duy luôn đau đáu về sợi mì gạo quê hương. Sau khi lăn lộn với một vài nghề không thành công, anh Duy trở về làng quyết tâm phát triển nghề truyền thống.

Năm 2016, được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, anh Duy vận động được 12 hộ dân thành lập HTX Mì gạo Hùng Lô. Năm 2017, mì gạo Hùng Lô được công nhận nhãn hiệu tập thể và bắt đầu xây dựng tiêu chuẩn OCOP, HTX Mì gạo Hùng Lô được giao quản lý, sử dụng chứng nhận nhãn hiệu này.

Trong gần 10 năm qua, HTX đã đầu tư nhà xưởng, máy móc thiết bị, không ngừng nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hoàn thiện bao bì, triển khai nhiều giải pháp tiếp cận thị trường, chuẩn hóa các tiêu chuẩn chất lượng như: HACCP, ISO 9001-2015.

Đặc biệt, HTX nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới, bên cạnh mì gạo, mì phở truyền thống còn có mì dưa hấu, mì rau củ quả, hộp mì quà tặng cao cấp, miến dong...

Nhờ vậy, sản phẩm mì gạo Hùng Lô ngày càng được nhiều người tiêu dùng biết đến và tin dùng. Hiện, sản phẩm đã có mặt tại khắp các tỉnh thành trên cả nước thông qua hệ thống đại lý bán lẻ, siêu thị lớn như Go!, Tops Market, BigC, Vinmart, Co.opmart... Ngoài ra, sản phẩm được bán online trên các sàn thương mại điện tử để người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận.

Tích cực tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại để tìm kiếm đối tác, phát triển ra các thị trường quốc tế, năm 2024 vừa qua, HTX đã cung ứng 30 tấn sản phẩm mì xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Đến tháng 1/2025, đã có thêm 5 tấn mì gạo được xuất khẩu sang thị trường Đài Loan (Trung Quốc).

Xoá đói giảm nghèo nhờ sợi mì quê

Năm 2024, trung bình mỗi tháng, HTX Mì gạo Hùng Lô tiêu thụ được 50 - 60 tấn mì gạo, doanh thu đạt hơn 20 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho 35 lao động với thu nhập 6,5 triệu đồng/người/tháng.

Đa phần người lao động đang làm việc tại HTX là những người dân của làng nghề. HTX đã mang lại công ăn việc làm, giúp họ kiếm thêm thu nhập trang trải cho cuộc sống.

Bà Nguyễn Thị Hoa, công nhân HTX chia sẻ: "Công nhân ở đây chủ yếu là người địa phương, già có, trẻ có. Từ khi có công việc này tại HTX đã giúp chúng tôi cải thiện được kinh tế gia đình".

Không chỉ tạo việc làm, HTX còn liên kết với nhiều hộ sản xuất trong vùng, hỗ trợ kỹ thuật, bao tiêu đầu ra, từ đó hình thành chuỗi giá trị khép kín. Nhờ vậy, hàng chục hộ dân khác cũng có thêm thu nhập, thoát nghèo bền vững.

Hỗ trợ từ Liên minh HTX - đòn bẩy phát triển

Bên cạnh nỗ lực tự thân và sự đồng hành của chính quyền địa phương, mì gạo Hùng Lô còn nhận được sự đồng hành từ Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ.

Để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định và chất lượng cao cho mì gạo Hùng Lô, Liên minh HTX tỉnh Phú Thọ đã hỗ trợ hướng dẫn 4 HTX tổ chức sản xuất lúa gạo theo tiêu chuẩn VietGAP với tổng diện tích 643 ha. Một số HTX trên địa bàn tỉnh ký hợp đồng liên kết, cung cấp gạo cho HTX mì gạo Hùng Lô với giá thu mua cao hơn từ 500 - 700 đồng/kg so với thị trường. Cách làm này vừa đảm bảo lợi ích cho nông dân, vừa giúp HTX chủ động được nguyên liệu đầu vào, sản xuất theo quy trình khép kín, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Năm 2024, sản phẩm “Mì gạo sạch Hùng Lô sinh ra từ làng” đã vinh dự đạt giải thưởng Mai An Tiêm lần thứ nhất do Liên minh HTX Việt Nam tổ chức.

Tháng 1/2025, sản phẩm tiếp tục được công nhận OCOP 5 sao, mở rộng cánh cửa xuất khẩu.

Đến tháng 4/2025, HTX Mì gạo Hùng Lô được trao giải thưởng Ngôi sao HTX 2025. Ở thời điểm đó, HTX đã có 245 thành viên.

Sự công nhận và những hỗ trợ thiết thực của Liên minh HTX Việt Nam là đòn bẩy để HTX tiếp tục đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, vững vàng tiến xa trên hành trình khẳng định thương hiệu nông sản Việt cả trong nước lẫn quốc tế.

Song song với HTX Mì gạo Hùng Lô, nhiều HTX khác như HTX Mì gạo sạch Đăng Luyến cũng góp phần giữ nghề truyền thống. Sự chung sức của các HTX đã biến Hùng Lô trở thành “điểm sáng” trong phát triển kinh tế tập thể gắn với làng nghề truyền thống.

Minh Khôi