Theo Tổng cục Thống kê, doanh thu bán lẻ hàng hóa năm 2016 của cả nước ước đạt 2.670.500 tỷ đồng (tương đương khoảng 118 tỷ USD), tăng 10,2% so với năm trước. Trong đó, doanh số bán lẻ mặt hàng lương thực, thực phẩm tăng 13%; đồ dùng, dụng cụ, trang thiết bị gia đình tăng 11,4%; may mặc tăng 10,6%… so với năm 2015.

Tăm, bát đũa “ngoại” ồ ạt vào siêu thị

Thị trường bán lẻ Việt luôn là miếng bánh hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư nước ngoài (FDI). Trên thực tế, đã có rất nhiều “đại gia” bán lẻ từ Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản… và mới đây là Trung Quốc đã tới thâu tóm bán lẻ Việt.

Vì vậy, cùng với những lo ngại về tương lai của ngành bán lẻ Việt, còn là mối lo lớn cho hàng Việt, bởi cùng với sự đổ bộ của các đại gia bán lẻ ngoại, kéo theo đó là sự theo chân của hàng ngoại. Đặc biệt, sau hai thương vụ đình đám trong ngành bán lẻ giữa các tỷ phú người Thái mua hai chuỗi siêu thị ngoại tại Việt Nam: Metro Cash & Carry và Big C, hàng Thái đã có dấu hiệu xâm nhập mạnh vào các kênh bán lẻ hiện đại này.

Nếu không nhanh chân, hàng ngoại sẽ "soán ngôi" chợ và cửa hàng tạp hoá

Qua khảo sát tại siêu thị BigC Thăng Long, hàng loạt thìa, muỗng, bát, đũa nhựa, chén, bát sứ có xuất xứ từ Thái Lan chiếm một diện tích khá lớn trên kệ. Thậm chí cả tăm tre Thái Lan cũng được nhập về bày bán tại đây. Hiện, cả siêu thị Metro và Big C đều xây dựng mô hình siêu thị tích hợp, bán buôn, bán lẻ rất nhiều sản phẩm khác nhau từ: thực phẩm tươi, đồ đông lạnh, hàng may mặc, đến các hàng điện tử, trong đó có nhiều thiết bị điện tử được liên doanh từ Thái Lan như: bếp từ, lò vi sóng, máy xay sinh tố, quạt, nồi cơm điện của các hãng Panasonic, Sony, Mitsubishi, Sharp…

Theo đánh giá của các chuyên gia, Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đã hình thành hơn một năm, vì vậy giữa 10 quốc gia ASEAN, tính tương đồng của nó tương đối lớn, cạnh tranh hàng hoá và dịch vụ trong ASEAN là rất lớn, không như tính bổ sung trong TPP hay các hiệp định định thương mại tự do khác.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các DN Thái Lan, Malaysia, Indonesia có kinh nghiệm nhiều hơn Việt Nam nên hàng của họ xuất hiện tràn ngập tại thị trường Việt Nam, nếu cứ tiếp tục không điều chỉnh, chúng ta sẽ lép vế.

Mất nốt “miếng bánh” còn lại

Theo số liệu từ Bộ Công Thương, các mô hình bán lẻ hiện đại chỉ chiếm khoảng từ 25 – 30% thị phần bán lẻ Việt Nam, còn 70-75% thị phần vẫn thuộc về các mô hình bán lẻ truyền thống như chợ, cửa hàng chuyên doanh, cửa hàng tạp hóa. Đây là những kênh phân phối lớn cho hàng nội địa.

Trước làn sóng nhà bán lẻ ngoại ồ ạt vào Việt Nam, các chuyên gia khuyến cáo hàng Việt đứng trước nguy cơ bị mất thị phần ngay cả ở chợ và cửa hàng tạp hoá. Cụ thể, mới đây, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, khuyến cáo nếu hàng Việt không được cải thiện về chất lượng, không tận dụng các lợi thế về khoảng cách, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, không thu hút được người tiêu dùng Việt… thì khó tránh nguy cơ bị hàng nhập khẩu chiếm mất thị phần.

Theo số liệu thống kê, thị trường nông thôn hiện chiếm tới 65% dân số cả nước, chiếm hơn 50% tổng GDP. Việt Nam hiện có hơn 9.000 chợ và khoảng 700.000 cửa hàng, lượng hàng hóa tiêu thụ qua hai kênh phân phối này vẫn chiếm khoảng 80% tổng lượng hàng hóa tiêu thụ.

Song, việc đem hàng về nông thôn hiện nay vẫn còn mang tính chất mùa vụ. Cứ đến thời điểm đầu hè hoặc cận Tết, hàng hóa đưa về tới tấp, còn những dịp khác thì nhiều lúc người tiêu dùng muốn mua cũng không biết mua ở đâu, muốn kết nối với doanh nghiệp cũng không biết phải làm thế nào.

Theo Gs.Ts. Hoàng Thọ Xuân, Viện Nghiên cứu thương mại (Bộ Công Thương), trong 4 phân ngành (nghề) của ngành dịch vụ phân phối, dịch vụ bán lẻ là phân ngành phát triển mạnh mẽ nhất.

Các nhà phân phối, đặc biệt là doanh nghiệp FDI, tập trung đầu tư chủ yếu vào phương thức cung cấp dịch vụ phân phối là hiện diện thương mại. Xu hướng mới là thương mại hiện đại phát triển nhanh chóng, lấn lướt thương mại truyền thống; gắn lưu thông với sản xuất, chế biến và hình thành nên các chuỗi cung ứng (supply chain) hàng hóa.

PGs.Ts, Hoàng Thọ Xuân cho rằng, áp dụng lý thuyết về phân khúc thị trường, trọng tâm sẽ là chợ dân sinh (hạng III, bán lẻ), loại chợ có vị trí và vai trò quan trọng nhất trên thị trường nông thôn, nơi đáp ứng chủ yếu các nhu cầu sản xuất và đời sống hàng ngày của người dân.

Ngoài ra, sẽ phát triển một lực lượng đông đảo các cửa hàng tiện lợi (convenience store), phân bố rộng khắp, trở thành “người nội trợ” cho mọi nhà. PGs.Ts. Hoàng Thọ Xuân cho rằng, đối với Việt Nam, để dẫn dắt và lôi cuốn hàng triệu hiệu tạp hóa, cửa hàng nhỏ lẻ của hộ kinh doanh vào con đường hội nhập và phát triển, cần phải có chính sách hỗ trợ, nâng đỡ thiết thực, cả từ phía Nhà nước lẫn các doanh nghiệp “đàn anh”.

Nếu không nhanh, “miếng bánh” còn lại này sẽ rơi nốt vào tay các nhà đầu tư FDI. Kéo theo đó, hàng Việt sẽ bị thất thế ngay tại phân khúc này.

Nhật Linh