Chỉ vài năm trước thôi, các doanh nghiệp nước ngoài hồ hởi tìm hiểu về nền kinh tế mở cửa của Cuba sau các quyết định cải cách thị trường của chính phủ nước này và thiện chí nối lại quan hệ bang giao của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Tuy nhiên, kết quả khảo sát mới đây đối với hơn 20 lãnh đạo doanh nghiệp, chuyên gia tư vấn và nhà ngoại giao phương Tây cho thấy, việc Tổng thống Donald Trump đảo ngược quyết sách của người tiền nhiệm và thậm chí gia tăng cấm vận thương mại, đã khiến môi trường kinh doanh của Cuba xấu đi trông thấy, nhất là trong bối cảnh kinh tế của Cuba đang gặp nhiều bất lợi.

Gần như hết cửa làm ăn

Ngoài việc duy trì lệnh cấm vận đã kéo dài hàng thập kỷ, chính quyền Trump áp dụng trừng phạt đối với gần 200 công ty và khách sạn do quân đội Cuba điều hành cũng như bất kỳ công ty hay hãng tàu nào liên quan đến việc vận chuyển dầu của Venezuela đến Cuba.

Tháng Tư vừa qua, ông Trump cũng vận dụng Mục III của Đạo luật Helms Burton năm 1996, cho phép người Mỹ kiện các công ty Mỹ và quốc tế được hưởng lợi từ tài sản bị quốc hữu hóa hoặc bị tịch thu sau Cách mạng Cuba 1959.

Hãng hàng không American Airlines, tập đoàn khách sạn Melia Hotels International, tập đoàn Amazon Inc hay ngân hàng Pháp Societe Generale nằm trong số những công ty bị ảnh hưởng từ các vụ kiện theo Đạo luật Helms Burton.

Lâu nay, nhiều ngân hàng phương Tây buộc phải từ chối các hoạt động kinh doanh liên quan đến Cuba vì sợ bị liên đới các lệnh trừng phạt của Mỹ và nguy cơ bị phạt nặng, cũng như lo ngại về năng lực trả nợ của Cuba.

Giờ đây, lập trường quyết liệt của ông Trump kết hợp với sự phức tạp của các biện pháp trừng phạt mới và nỗi lo bị kiện theo Đạo luật Helms Burton đang khiến số ít ngân hàng quốc tế còn lại cảm thấy hết cửa làm ăn.

Post Finance, ngân hàng Thụy Sĩ cuối cùng xử lý các giao dịch liên quan đến Cuba, đã thông báo cho khách hàng vào tháng trước về việc ngừng cung cấp dịch vụ. Ngân hàng Multibank của Panama thì đóng nhiều tài khoản liên quan đến Cuba trong năm nay. Các ngân hàng châu Âu đang hạn chế các khách hàng có liên quan đến Cuba giao dịch với công dân của nước mình. Khi được hỏi về việc đóng tài khoản khách hàng, đại diện Multibank lý giải họ liên tục rà soát các tài khoản nước ngoài trên cơ sở quy định pháp luật và đánh giá rủi ro.

Các ngân hàng lớn của Pháp, bao gồm cả Societe Generale, cũng được cho là không còn muốn dính dáng gì với Cuba nữa và một số ngân hàng đang ngừng thanh toán cho những người già về hưu sinh sống ở Cuba.

Bám trụ và học tập lẫn nhau

Nhiều dự án liên doanh, từ các khu nghỉ dưỡng đến năng lượng thay thế, đang gần như bế tắc trong việc huy động tín dụng tư nhân.

“Ngay cả các đại sứ quán Cuba ở nước ngoài cũng gặp khó khăn hơn trong việc mở tài khoản”, Bộ trưởng Ngoại giao Cuba Bruno Rodriguez cho hay trong một cuộc họp báo ở Havana, khi ông chỉ trích lệnh trừng phạt của Mỹ mang tính “diệt chủng”.

John Kavulich – Chủ tịch Hội đồng Kinh tế và Thương mại Mỹ – Cuba, nhận định các biện pháp trừng phạt tài chính không khác gì vũ khí hủy diệt hàng loạt và có sức tàn phá ghê gớm.

Mặc dù các lệnh trừng phạt gần đây của Mỹ đã khiến nhiều doanh nghiệp lo lắng, 200 liên doanh đang hoạt động ở Cuba và các thỏa thuận khác giữa doanh nghiệp Cuba với công ty nước ngoài dường như vẫn quyết tâm bám trụ đến cùng. Một số tập đoàn nổi tiếng như Nestle, Unilever, Imperial Cigars, Sheraton, Pernod Ricard, Total và AB InBev đã chấp nhận đầu tư mạo hiểm ở Cuba và chưa có tập đoàn nào “bỏ của chạy lấy người” trước áp lực từ Mỹ.

Trường hợp của hãng đồ uống Diageo là một ví dụ để các tập đoàn khác học hỏi, khi khéo léo bắt tay với một công ty địa phương vào tháng 8 vừa qua để bán rượu rum tại Cuba. Luca Cesarano – Tổng Giám đốc liên doanh, không lo Diageo bị kiện theo Đạo luật Helms Burton vì đang hoạt động ở Cuba thông qua một công ty con không có bất kỳ yếu tố Mỹ nào trong đó.

Hải Châu