Phải nhìn nhận rau quả là mặt hàng đang có kim ngạch XK tăng trưởng mạnh nhất trong nhóm nông, thủy sản. Những thông tin lạc quan gần đây như nhãn tươi có thể XK vào Úc năm 2019, thanh long tươi đã có mặt ở nước này năm vừa qua, trước đó nữa là trái vải và xoài tươi…

Chưa thể mừng vì “kỳ tích”

Ngoài thị trường Úc, nhiều thị trường có yêu cầu chất lượng cao như Mỹ đã cho phép nhập khẩu thanh long ruột trắng, ruột đỏ, chôm chôm, nhãn, vải từ Việt Nam. Nhật Bản nhập thanh long ruột trắng, ruột đỏ, xoài. Hàn Quốc nhập thanh long ruột trắng, ruột đỏ, xoài. New Zealand nhập xoài, thanh long ruột trắng và đỏ…

Đó chính là những thành quả về độ an toàn của rau quả tươi XK đã được các thị trường khó tính chấp nhận. Tuy nhiên, giá trị kim ngạch từ những thị trường này còn khiêm tốn so với triển vọng vì Việt Nam thiếu các sản phẩm rau quả chế biến sâu có giá trị gia tăng cao.

Điều này cũng được một chuyên gia nước ngoài như ông Matthias Ehrmann (công ty Rieckermann – nhà cung cấp giải pháp về chế biến trái cây) chỉ rõ tại Hội thảo quốc tế về ngành rau quả tổ chức ở Tp.HCM ngày 14/3 trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế lần đầu về công nghiệp sản xuất và chế biến hoa, rau, quả (HortEx Vietnam 2018). 

Theo ông Matthias, kỳ tích XK trái cây của Việt Nam hiện nay đã vượt qua cả lúa gạo nhưng chủ yếu là xuất trái cây tươi, thị trường XK lớn nhất vẫn là Trung Quốc, còn các thị trường khác chiếm tỷ lệ rất nhỏ. 

Vấn đề của ngành rau quả Việt là làm sao có công nghệ chế biến tốt hơn so với việc chế biến sơ khai như hiện nay để XK trái cây chế biến chất lượng cao đến những thị trường khó tính hơn nhằm mang lại giá trị cao hơn.

Trái cây chế biến XK hiện mới chỉ chiếm 10% trong tổng kim ngạch XK rau quả. Vậy, làm thế nào để nâng giá trị gia tăng, nhất là khi trái cây có thể chế biến ra nhiều loại sản phẩm khác?

Ông Matthias đưa ra trường hợp như trái thanh long của Việt Nam, thị trường chính vẫn là Trung Quốc vốn đòi hỏi không cao về sản phẩm thanh long chế biến. Trong khi ở các thị trường như Mỹ, EU lại rất cần những sản phẩm chế biến đa dạng, hấp dẫn hơn. Đơn cử sản phẩm nước được chế biến từ trái thanh long đang bán ở thị trường Đức (chai 150ml) có giá đến 34 Euro/chai.

Dữ liệu được Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) đưa ra cho thấy có nhiều loại trái cây tươi XK tăng đột biến (trên 100% đến gần 200%) trong năm vừa qua như sầu riêng, măng cụt, xoài, chanh, mít. Những loại quả có kim ngạch cao cũng tăng mạnh như thanh long, nhãn, chuối, chôm chôm.

Vấn đề của ngành rau quả Việt là làm sao có công nghệ chế biến tốt hơn

Thị trường khó tính

Trong khi đó, ngoài một số loại quả chế biến tăng đột biến, tăng trên 100% như nước dừa tăng gần 108%, nước chanh dây tăng 289%…, mặt hàng rau quả chế biến XK chỉ tăng trưởng có 8,2%.

Trong số các doanh nghiệp (DN) nội XK rau quả chế biến có thể kể đến điển hình là công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới (Bến Tre) khi có được thành công ở các thị trường khó tính như Mỹ, EU, Nhật, Nga. 

Điều cốt lõi mà giới chuyên gia đánh giá cao DN này là chịu khó đầu tư công nghệ chế biến mới để “ra lò” những loại sản phẩm mới, có nhiều giá trị gia tăng từ dừa như cơm dừa nạo sấy, dầu dừa, nước cốt dừa đóng lon… thay vì chỉ gia công, chế biến thô như trước kia chỉ mang lại lợi nhuận thấp.

Tuy nhiên, chỉ số ít DN có thể đầu tư máy móc phục vụ chế biến sâu như công ty Lương Quới khi phần lớn DN XK rau quả vẫn còn ở quy mô vừa và nhỏ với nguồn lực còn hạn chế. 

Như chia sẻ của ông Matthias, cơ hội vẫn dành nhiều cho các DN lớn có tiềm lực mạnh về tài chính và có kênh phân phối tốt. Nhưng về lâu về dài, các DN Việt trong ngành rau quả cũng phải đi theo xu hướng chế biến sâu. 

Ông Nguyễn Hữu Đạt, Tổng Thư ký Vinafruit, cho rằng thách thức, khó khăn và đồng thời cũng là sức ép theo chiều hướng phát triển đi lên là sản xuất rau quả Việt Nam phải cải thiện hơn nữa về chất lượng sản phẩm. Nghĩa là phải đồng nhất, ổn định, tốt, có quanh năm và đạt chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm. 

“Đây cũng là mấu chốt của vấn đề. Cái khó phải vượt qua. Giải được đáp án này, làm được các điều này thì tự nhiên ngành rau quả Việt sẽ có tên tuổi, có thương hiệu và chắc chắn sẽ phát triển bền vững”, ông Đạt nhấn mạnh.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc các DN cần tăng XK vào những thị trường khó tính, chủ động liên kết nhau để thực hiện các chương trình quảng bá phù hợp. Theo lãnh đạo Vinafruit, các DN cần tham gia và thâm nhập từng bước vào khâu phân phối tại chính thị trường nhập khẩu để bảo vệ và tăng khả năng cạnh tranh cho hàng hóa XK của mình.

Điều quan trọng là Nhà nước nên cùng với DN đầu tư nhiều vào các chương trình nghiên cứu công nghệ bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu để tăng thêm giá trị XK cho trái cây Việt.

Thế Vinh