Theo khảo sát mới đây của Trường Đại học hàng đầu nước Đức (TUM), công ty nghiên cứu thị trường Gesellschaft fuer Konsumforschung (GfK) và Tập đoàn bán hàng trực tiếp Amway thực hiện với chủ đề “Định nghĩa tinh thần khởi nghiệp”, Việt Nam được xếp đứng thứ 7 trong số 44 nước tham gia khảo sát có tinh thần khởi nghiệp cao nhất thế giới, sau Đan Mạch, Nam Phi, Thái Lan, Anh, Trung Quốc và Ấn Độ.

Tự thân vận động

Song thực tế, theo đánh giá của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), dù tinh thần khởi nghiệp rất cao, nhưng tỷ lệ khởi sự kinh doanh ở Việt Nam vẫn rất thấp. Năm 2014, chỉ đạt 2%, giảm so với mức 4% của năm 2013 và thấp hơn nhiều so với mức bình quân 12,4% ở các nước phát triển.

Theo Ts. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, ở các nước khác không cần nói nhiều đến sứ mệnh của những người làm kinh doanh của doanh nhân vì cả xã hội nước họ hiểu rõ DN, doanh nhân là ai. Còn ở Việt Nam, chưa hẳn mọi người đã nhận thức như vậy.

Chính vì vậy, việc phát động tinh thần khởi nghiệp ở Việt Nam, phát động tinh thần coi trọng doanh nhân, coi trọng tinh thần kinh doanh không chỉ là nhiệm vụ của quan chức trong cơ quan chính phủ.

Hoạt động khởi sự kinh doanh chưa thật sự hiệu quả còn có phần liên quan đến sự cản trở của chính những người thân. Ông Csaba Bundik – Cố vấn chiến lược của HATCH, Phó Chủ tịch Hiệp hội DN Trung và Đông Âu tại Việt Nam (CEEC), đánh giá: việc quyết định kinh doanh không phải là chuyện đơn giản. Bởi có ý tưởng rồi song nếu không có sự đồng thuận của những người thân như bố mẹ, vợ (chồng)… thì rất khó thực hiện.

“Khi nhắc đến hai chữ “khởi nghiệp” khả năng bạn bị người thân ghét là rất cao. Vì mọi người đều cho rằng làm việc trong ngành ngân hàng hay công ty nhà nước mới đảm bảo tương lai. Với một công việc như vậy, sẽ có thu nhập hàng tháng, có thể không cao lắm nhưng nói chung, cuộc sống sẽ ổn định”, ông Csaba Bundik nhận định.

Đồng thời khi chia sẻ đâu là khó khăn nhất đối với DN mình khi khởi nghiệp, một DN đang kinh doanh trong ngành chè (Tuyên Quang), chia sẻ: “Khi mới bắt đầu kinh doanh, tôi gặp khó khăn nhất là định kiến và sự ngăn cản của gia đình. Lúc đó, gia đình tôi cho rằng tôi đang đảm đương một công việc có thu nhập ổn định, có chức vị, không có lí do gì lại bỏ để đi buôn chè”.

Vị CEO này cho biết, ông đã vượt qua sự ngăn cản của gia đình để thành lập và đưa công ty đi vào hoạt động. Song trong quá trình hoạt động, vốn để duy trì kinh doanh vẫn đang là thách thức lớn đối với DN, trong khi việc tiếp cận các quỹ đầu tư mạo hiểm còn rất nhiều khó khăn.

Theo các chuyên gia, việc thiếu tiềm lực tài chính là một trong những nguyên nhân khiến khởi nghiệp bị chết yểu. Ông Trần Nguyễn Lê Văn, CEO vexere.vn, cho rằng nhà đầu tư rất ít nên việc chọn lọc sẽ khắt khe hơn. Điều này rất khác so với Mỹ hay nhiều thị trường khác, nơi không thiếu quỹ đầu tư. Do vậy, để việc gọi vốn dễ dàng hơn, DN cần có ý tưởng tốt và phải chứng minh cho nhà đầu tư thấy kết quả thực sự của dự án.

Rủi ro trong kinh doanh là điều khó tránh khỏi, song Nhà nước cần phải có hỗ trợ đối với các DN khởi nghiệp.

“Nuôi dưỡng” khởi nghiệp

Năm 2015 được đánh giá là năm số lượng thành lập DN mới kỷ lục, số liệu của Cục Đăng ký kinh doanh (Bộ KH&ĐT), cho biết có 94,7 nghìn DN mới đăng ký. Tuy nhiên, đi cùng với đó là số lượng DN giải thể và tạm dừng hoạt động cũng lên mức đáng báo động, với 80,9 nghìn DN, cao hơn nhiều so với con số của các năm trước.

Điều này cho thấy, dù Việt Nam có tinh thần khởi nghiệp rất cao nhưng nếu không có chiến lược kinh doanh hiệu quả, những DN này dễ dàng bị khai tử. Cụ thể, trong lĩnh vực KHCN, theo Bộ KH&CN, các DN khởi nghiệp KHCN Việt Nam mới phát triển ở mức khiêm tốn và khó trụ vững ngay cả ở thị trường trong nước.

Ông Nguyễn Duy Sơn, Giám đốc công ty CP công nghệ TMĐT RNG, chia sẻ: “Tôi cùng các đồng nghiệp khởi nghiệp cách đây 7 năm trong lĩnh vực chuyên về công nghệ đã từng gặp rất nhiều khó khăn, có lúc tưởng như thất bại. Nỗ lực xoay sở bằng nhiều con đường, tôi đã duy trì được hoạt động của DN mình. Tuy nhiên, giấc mơ tham gia vào lĩnh vực công nghệ cao của tôi còn rất xa vì thiếu nguồn hỗ trợ”.

Theo ông Lê Hoàng Anh, Giám đốc điều hành Qũy đầu tư Dragon Capital, đa số DN vừa và nhỏ tại Việt Nam chưa tận dụng cơ hội cũng như chưa có kế hoạch marketing bài bản để tiếp cận với các nguồn quỹ. Hơn nữa, đầu tư vào thị trường Việt Nam luôn mạo hiểm bởi nhiều lý do về nhân sự, cơ chế… Do vậy, các quỹ đầu tư khá thận trọng, điều này làm cho hai bên chưa thật hiểu để hợp tác cùng nhau.

Cho rằng rủi ro trong kinh doanh là điều khó tránh khỏi, song Nhà nước cần phải có hỗ trợ đối với các DN khởi nghiệp. Theo bà Phạm Chi Lan, chuyên gia kinh tế: “Bước vào kinh doanh là rủi ro, phải chấp nhận rủi ro; những người đi vào kinh doanh họ biết rất rõ là có rủi ro, họ mạo hiểm. Nhà nước phải biết trước điều đó để khuyến khích người kinh doanh, ủng hộ người kinh doanh ngay từ đầu”…

Theo bà Lan, việc hỗ trợ đối với DN nhỏ và vừa là rất cần, nhưng đối với DN khởi nghiệp, họ cũng cần sự hỗ trợ hoàn toàn không kém. “Tôi rất mong chính sách của Nhà nước hướng mạnh về khối này, vì ngoài DN nhỏ và vừa nói chung thì rất cần những DN nhỏ và vừa phát triển trên tinh thần khởi nghiệp, trên tinh thần nghĩ mới, làm mới và quyết tâm để vượt lên”, bà Lan nói.

Theo các chuyên gia, để khuyến khích khởi nghiệp, việc tạo ra những chương trình khởi nghiệp là vô cùng quan trọng. Không chỉ là cuộc thi khởi nghiệp hàng năm để tìm ra ý tưởng tốt mà còn cần tìm nguồn xã hội hóa để hỗ trợ DN thực hiện các dự án khởi nghiệp thành công.

Mới đây, để thúc đẩy khởi nghiệp kinh doanh, Chính phủ đã ban hành Nghị định 118/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đầu tư. Trong đó, Chính phủ mở rộng đối tượng ưu đãi đầu tư bao gồm các dự án đầu tư thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư hoặc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư. Đây là tin vui cho cộng đồng startup Việt Nam trong vấn đề tiếp cận vốn.

Lê Thúy