Với mục tiêu xây dựng một hệ thống DNNN tinh gọn, hiện đại và giữ vai trò dẫn dắt nền kinh tế, Thủ đô Hà Nội đang đẩy mạnh lộ trình tái cơ cấu toàn diện. 

Lộ trình tinh gọn và những rào cản nội tại

Tại Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng”, bà Lê Hồng Hạnh, Trưởng phòng Đăng ký kinh doanh và Tài chính doanh nghiệp (Sở Tài chính Hà Nội) đã cung cấp cái nhìn chi tiết về thực trạng hiện nay. Thành phố hiện đang thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu đối với 53 DNNN. Tuy nhiên, kết quả giai đoạn 2021-2025 cho thấy quy mô các đơn vị này còn nhỏ, nguồn lực bị phân tán và chưa thể hiện được vai trò tiên phong. Năng lực quản trị và trình độ công nghệ vẫn là những điểm yếu chí tử khiến tiến độ sắp xếp diễn ra chậm hơn kỳ vọng.

Theo phân tích của bà Lê Hồng Hạnh, nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ này nằm ở các vướng mắc liên quan đến đất đai, định giá tài sản và hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện. Để giải quyết dứt điểm, Sở Tài chính đã tham mưu phương án sắp xếp giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu giảm mạnh số lượng doanh nghiệp xuống còn 17 đơn vị. 

Hà Nội đặt ra chín nguyên tắc cốt lõi để thực hiện mục tiêu này. Các nguyên tắc bao gồm việc tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, đảm bảo không làm gián đoạn sản xuất kinh doanh và bảo vệ quyền lợi người lao động. Thành phố cũng chú trọng phân loại và thoái vốn đúng đối tượng, thực hiện sắp xếp theo ngành thay vì cơ học. Việc hạch toán phải đảm bảo minh bạch theo nguyên tắc thị trường nhằm xử lý dứt điểm tồn đọng tài chính trước khi cơ cấu, từ đó nâng cao quy mô để thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Nhìn lại giai đoạn trước, theo Quyết định 1479 của Chính phủ, Hà Nội có 23 doanh nghiệp thuộc diện phải thoái 100% vốn Nhà nước. Một trong những thương vụ tiêu biểu là việc hoàn tất thoái vốn tại Công ty cổ phần Giày Thượng Đình vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, đây chỉ là số ít thành công trong khi nhiều đơn vị như Sách Hà Nội, Cơ điện Trần Phú hay Giày Thụy Khuê vẫn đang loay hoay với những tồn tại về nợ nần và dự án dở dang.

Trường hợp của Công ty cổ phần Thống Nhất Hà Nội là một minh chứng điển hình cho những thách thức trong quản trị sau cổ phần hóa. Dù đã đưa cổ phiếu lên sàn UPCoM nhưng đơn vị này phải rời sàn vào giữa năm 2026 do không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Đến cuối năm 2025, UBND thành phố Hà Nội vẫn nắm giữ 45% vốn, một cổ đông lớn khác giữ 41,68%, khiến lượng cổ phiếu lưu hành tự do quá thấp. Thêm vào đó, khoản đầu tư 117 tỷ đồng vào Công ty TNHH Thống Nhất - Bắc Việt cũng gây khó khăn cho việc định giá và tái cơ cấu tài chính.

Định vị vai trò dẫn dắt và “vốn mồi” của kinh tế Nhà nước

Trong bối cảnh mới, Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đã thay đổi tư duy về kinh tế Nhà nước. Thay vì dàn trải, DNNN hiện nay được định vị tập trung vào các lĩnh vực then chốt, chiến lược. Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), chia sẻ việc giữ lại hay tổ chức lại doanh nghiệp sẽ căn cứ vào khả năng thực hiện sứ mệnh và hiệu quả đối với nền kinh tế.

Cụ thể hóa định hướng này, Chương trình hành động số 09-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội xác định kinh tế Nhà nước sẽ tập trung vào sáu trụ cột chính như hạ tầng đô thị xanh, giao thông đa phương thức, năng lượng và công nghệ chiến lược. Mục tiêu đặt ra là các doanh nghiệp này phải đạt mức tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận bình quân trên 12% mỗi năm. 

Chuyên gia kinh tế, TS Nguyễn Minh Phong nhận định việc hợp nhất, tinh gọn tổ chức là bước đi tất yếu để loại bỏ các tầng nấc trung gian và tăng tốc độ ra quyết định. Ông nhấn mạnh việc tái cơ cấu phải đi đôi với đổi mới quản trị minh bạch và trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Vì sao doanh nghiệp nhà nước “ôm” nghìn tỷ vẫn không thể lớn?

Khơi thông nguồn vốn tỷ đô cho khối doanh nghiệp nhà nước niêm yết

Đồng quan điểm về việc đổi mới tư duy, GS. TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng mục tiêu hiện nay không chỉ là xử lý tồn tại cũ mà phải xây dựng các tập đoàn có năng lực cạnh tranh quốc tế. Theo GS. TS. Hoàng Văn Cường, cần tách bạch rõ chức năng quản lý Nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn để tránh tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Ông đề xuất phân loại doanh nghiệp thành ba nhóm gồm nhóm an ninh quốc phòng, nhóm cung cấp dịch vụ công và nhóm hoạt động theo cơ chế thị trường. Việc chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo sẽ giúp nguồn vốn Nhà nước phát huy tối đa vai trò là công cụ đầu tư chiến lược.

Một yếu tố quan trọng khác trong quá trình này là việc tuân thủ các chuẩn mực trên thị trường vốn. Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước lưu ý, theo quy định đến cuối năm 2026, các doanh nghiệp niêm yết phải có ít nhất 10% cổ phần do các cổ đông nhỏ nắm giữ. Hiện vẫn còn nhiều doanh nghiệp có nguồn gốc cổ phần hóa chưa đáp ứng được điều kiện này.

Ông Hoàng Văn Thu nhấn mạnh các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình cơ cấu cổ đông thông qua việc bán bớt vốn Nhà nước hoặc phát hành thêm cổ phiếu cho người lao động. Điều này không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn mở ra cơ hội thu hút các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm đến những doanh nghiệp quy mô lớn.

Với chiến lược bài bản, Hà Nội đang đẩy mạnh tái cơ cấu DNNN  hướng tới, mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống DNNN tinh gọn, hiệu quả, có sức cạnh tranh và giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt.  Việc kiên trì thực hiện lộ trình tinh gọn từ 53 xuống 17 doanh nghiệp sẽ tạo ra nguồn lực tập trung, giúp các đơn vị này thực sự trở thành “xương sống” dẫn dắt tăng trưởng bền vững cho Thủ đô trong giai đoạn mới.

Huyền Anh