Thông tin được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo trực tuyến cập chính sách, quy định của Liên minh châu Âu về nhập khẩu thực phẩm, nông sản có nguồn gốc động thực vật do Đại sứ quán Việt Nam tại Vương quốc Bỉ/Phái đoàn Việt Nam tại EU phối hợp với Chương trình Agrinfor của EU tổ chức chiều 24/9.

EU xem xét thay đổi quy định về MRL

Chia sẻ tại hội thảo, ông Chris Down, chuyên gia chính sách và pháp luật AGRINFO/EU, cho biết EU đang thảo luận khả năng thay đổi quy định về MRL, trong đó có việc thu hẹp hoặc loại bỏ dung sai nhập khẩu đối với một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật.

Hiện EU có hai hệ thống quy định riêng đối với thuốc bảo vệ thực vật. Một hệ thống quyết định hoạt chất nào được phép sử dụng tại EU; hệ thống còn lại quy định MRL đối với thực phẩm. Vì vậy, một hoạt chất không được phép sử dụng tại EU vẫn có thể được sử dụng tại một quốc gia ngoài EU nếu sản phẩm đáp ứng mức dung sai nhập khẩu do EU quy định.

Tuy nhiên, EU đang xem xét thay đổi cách tiếp cận này đối với những hoạt chất được xác định có mức độ nguy hại cao. Theo đề xuất đang được thảo luận, MRL đối với một số hoạt chất có thể giảm xuống 0,01 mg/kg hoặc mức thấp nhất có thể.

Phạm vi cuối cùng của chính sách vẫn chưa được xác định. Ủy ban châu Âu tập trung vào nhóm hoạt chất có mức độ nguy hại cao; một số quốc gia thành viên muốn mở rộng sang các hoạt chất có nguy cơ ảnh hưởng đến ong và nguồn nước ngầm. Nghị viện châu Âu cũng đang thảo luận khả năng áp dụng đối với toàn bộ các hoạt chất không được phép sử dụng tại EU.

Theo ông Chris Down, đề xuất vẫn đang trong quá trình thảo luận giữa các thiết chế của EU. Ủy ban châu Âu dự kiến thực hiện đánh giá tác động, trong khi quy định cuối cùng có thể được thông qua trong năm 2027.

Điều này đặt ra yêu cầu các ngành hàng xuất khẩu của Việt Nam phải chuẩn bị sớm. Theo chuyên gia AGRINFO, mỗi năm có hơn 90 hoạt chất được thay đổi MRL, trong khi thời gian chuyển tiếp thông thường khoảng 6 tháng. Với cây trồng lâu năm hoặc những ngành hàng cần thời gian thay đổi quy trình canh tác, khoảng thời gian này không phải lúc nào cũng đủ.

Do đó, doanh nghiệp không thể chỉ quan tâm sản phẩm có vượt ngưỡng tại thời điểm xuất khẩu hay không, mà cần theo dõi trước những thay đổi về hoạt chất, mức MRL và thời điểm quy định mới có thể được áp dụng.

Đối với Việt Nam, cần rà soát các hoạt chất đang được sử dụng trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực, nhất là những hoạt chất có khả năng bị ảnh hưởng bởi chính sách mới. Cùng với đó là đánh giá khả năng thay thế, tác động đến kiểm soát sâu bệnh và khả năng duy trì sản xuất, xuất khẩu nếu một số hoạt chất không còn được chấp nhận.

Thanh long và các nhóm trái cây cần lưu ý

Việt Nam là một trong những quốc gia gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu về MRL của EU. Một số sản phẩm của Việt Nam hiện đã nằm trong diện kiểm soát tăng cường. Trong đó, sầu riêng thuộc nhóm kiểm soát liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; đậu bắp, thanh long và ớt thuộc nhóm có mức kiểm soát cao hơn.

Với những nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro nhất định, EU có thể tăng tần suất kiểm tra, lấy mẫu và kiểm nghiệm trước khi hàng được thông quan. Điều này khiến yêu cầu kiểm soát dư lượng không chỉ đặt ra đối với doanh nghiệp xuất khẩu mà cần được thực hiện ngay từ vùng trồng.

Đáng chú ý, thanh long là một trong những sản phẩm được chuyên gia đề cập tại hội thảo. Mặc dù Việt Nam là quốc gia xuất khẩu thanh long lớn, những rủi ro liên quan đến yêu cầu nhập khẩu có thể khiến EU tìm kiếm thêm nguồn cung từ các quốc gia như Ecuador, Mexico, Thái Lan...

Đặc biệt, tại phiên thảo luận, đại biểu đặt câu hỏi về thanh long ruột đỏ và việc Tây Ban Nha có thể xem xét sản phẩm này khác với những sản phẩm thanh long đã xuất khẩu sang châu Âu.

Theo chuyên gia, với những sản phẩm mới hoặc chưa có tiền lệ xuất khẩu vào thị trường châu Âu, cơ quan chức năng có thể phải xem xét các yếu tố liên quan đến an toàn trước khi sản phẩm được tiếp cận thị trường. Đây là vấn đề cần lưu ý đối với những sản phẩm đặc thù của Việt Nam nhưng chưa có lịch sử xuất khẩu vào EU.

Đối với các sản phẩm đặc thù hoặc đặc sản chưa xuất khẩu sang EU trước năm 1997 và chưa xuất hiện trên thị trường, cần xác định sản phẩm đã được đưa vào Phụ lục I của Quy định 396/2005 hay chưa. Nếu chưa, sản phẩm có thể phát sinh yêu cầu xem xét, bổ sung riêng.

Từ thực tế này, các ngành hàng trái cây không chỉ cần quan tâm đến thanh long mà cả những sản phẩm có đặc thù riêng, trong đó có các mặt hàng đang mở rộng xuất khẩu sang EU. Việc rà soát sớm yêu cầu kỹ thuật sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị động khi quy định thay đổi.

Chiếu xạ mở cánh cửa xuất khẩu, đưa trái cây Việt vươn xa tới những thị trường khó tính

Trái cây Việt “lên ngôi” tại thị trường châu Âu

Các chuyên gia khuyến nghị, ngành hàng thường xuyên theo dõi Hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm và thức ăn chăn nuôi (RASFF), cập nhật thay đổi MRL, chia sẻ thông tin trong ngành và phối hợp với cơ quan quản lý khi xuất hiện dấu hiệu rủi ro.

Quan trọng hơn, kiểm soát dư lượng cần được đưa về khâu sản xuất thay vì chờ đến khi hàng chuẩn bị xuất khẩu mới kiểm tra. Với những hoạt chất có vai trò quan trọng đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, cần xác định mức độ phụ thuộc, khả năng thay thế và tác động đối với sản xuất nếu hoạt chất đó không còn được chấp nhận.

Theo ông Chris Down, doanh nghiệp xuất khẩu cần xây dựng hệ thống giám sát thường xuyên, cập nhật nhanh các thay đổi chính sách và có cơ chế cảnh báo sớm đối với các rủi ro có thể phát sinh.

Nói thêm tại phiên thảo luận, ông Trần Văn Công, Tham tán Nông nghiệp, Phái đoàn Việt Nam tại EU nhấn mạnh, dư địa thị trường vẫn còn rất lớn. Ông dẫn chứng số liệu, cho biết EU nhập khẩu khoảng 65 tỷ USD rau quả mỗi năm, trong đó khoảng 35 tỷ USD đến từ các nước ngoài khối, nhưng Việt Nam mới xuất khẩu khoảng 500 triệu USD nhóm hàng này sang EU.

Hiệp định EVFTA tạo lợi thế về thuế quan, nhưng ưu đãi thuế chỉ giúp hàng hóa có thêm cơ hội tiếp cận thị trường. Để giữ được thị trường, ông Công lưu ý doanh nghiệp phải đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu kỹ thuật. Trong số đó, MRL đang trở thành vấn đề không thể chỉ xử lý bằng một lần kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu...

Hồng Hương