Nhiều chuyên gia cho rằng, Việt Nam hiện đã sở hữu những nền tảng vô cùng quan trọng để bứt phá, từ hành lang pháp lý hoàn thiện về dữ liệu, hạ tầng Trung tâm Dữ liệu Quốc gia cho đến các cơ sở dữ liệu lớn của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN).

Bài toán trọng tâm trong giai đoạn tới không nằm ở việc Việt Nam có bao nhiêu dữ liệu mà là dữ liệu đó có đủ chất lượng, có liên thông và tạo ra giá trị thực tiễn hay không.

Tại  Hội thảo “Tài chính số Việt Nam 2026” (VDF-2026) diễn ra sáng 24/9 tại Hà Nội. Với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững”, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Tài chính nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt là không chạy theo AI bằng mọi giá. Trí tuệ nhân tạo khi đưa vào ngành tài chính phải giải được những bài toán thực tế, mang lại hiệu quả đo lường được và phải được xây dựng trên nền dữ liệu tin cậy, có thể kiểm soát, giải trình cũng như bảo đảm tuyệt đối an toàn.

Để hiện thực hóa định hướng này, đại diện Bộ Tài chính đưa ra bốn bước chuyển đổi mang tính sống còn.

Thứ nhất là chuyển từ số hóa thông thường sang quản trị hoàn toàn dựa trên dữ liệu, biến kho thông tin khổng lồ thành công cụ hoạch định chính sách chuẩn xác.

Thứ hai là chuyển từ ứng dụng AI nhỏ lẻ sang xây dựng năng lực AI tổng thể của toàn ngành.

Thứ ba là phá vỡ thế cô lập của các hệ thống riêng lẻ để tạo lập hệ sinh thái liên thông, kết nối chặt chẽ giữa cơ quan quản lý với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và người dân.

Thứ tư là chuyển từ việc xử lý an toàn về sau sang bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế, quán triệt nguyên tắc chuyển đổi số phải song hành với bảo vệ dữ liệu và kiểm soát rủi ro.

Chứng minh cho bước tiến vượt bậc của ngành tài chính, Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công an đưa ra một thông tin đặc biệt ấn tượng. Đó là cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính hiện là cơ sở dữ liệu quốc gia đầu tiên và duy nhất đáp ứng chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống”, truyền dữ liệu trực tiếp theo thời gian thực về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

AI đang thay đổi "cuộc chơi" của doanh nghiệp Việt như thế nào?

Đại diện Bộ Công an đánh giá tài chính là lĩnh vực có tốc độ chuyển đổi nhanh nhất và tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh nhất đến toàn bộ nền kinh tế, chi phối từ thuế, ngân hàng, kho bạc đến chứng khoán và dòng vốn đầu tư. Đại tá Hà Nam Trung nhấn mạnh vấn đề cốt lõi hiện nay không phải là có bao nhiêu dữ liệu, mà là chất lượng dữ liệu ra sao và tạo ra giá trị thực tế như thế nào để phục vụ điều hành kinh tế số.

Tại các đơn vị nghiệp vụ áp lực chuyển đổi số đang diễn ra từng ngày. Ông Lưu Mạnh Tưởng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, Bộ Tài chính cho biết cơ quan này đang vận hành tới 20 hệ thống công nghệ thông tin chuyên ngành. Khi kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục tăng trưởng trên 10% mỗi năm và dự kiến vượt 15% trong năm nay, việc đưa AI vào xử lý nghiệp vụ là bắt buộc để đẩy nhanh tốc độ thông quan và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ông Lưu Mạnh Tưởng chỉ rõ thách thức lớn nhất khi áp dụng AI lại nằm ở yếu tố con người. Ngay cả khi dữ liệu và hạ tầng đều tốt, nguồn lực con người vẫn giữ vai trò quyết định. Ngành Hải quan đang phải đào tạo lại toàn bộ đội ngũ từ cấp lãnh đạo đến công chức nghiệp vụ để làm chủ công nghệ mới thay vì phụ thuộc máy móc.

Đứng ở góc độ hạ tầng kỹ thuật, ông Phùng Việt Thắng, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam nhận định rào cản lớn hiện nay không nằm ở ý tưởng ứng dụng mà ở năng lực tính toán. Nếu hạ tầng không đủ mạnh, cơ quan quản lý sẽ đối mặt với rủi ro rất lớn về độ tin cậy và tính bền vững của các hệ thống AI.

Đại diện Intel Việt Nam khuyến nghị xu hướng chuyển dịch từ trung tâm dữ liệu truyền thống sang mô hình Trung tâm Trí tuệ. Mô hình này dựa trên ba trụ cột gồm sự kết hợp tối ưu giữa chip xử lý CPU thế hệ mới với GPU, kiến trúc mở linh hoạt và cơ chế bảo mật nghiêm ngặt ngay từ cấp độ vi mạch.

Thanh Hoa