Dự án đường Hồ Chí Minh đã đi vào hoạt động nhưng khoản nợ cấp bảo lãnh Chính phủ vẫn chưa hoàn trả xong

Hiện nay nợ của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) do Chính phủ bảo lãnh đã chiếm đến khoảng 18% tổng nợ công của cả nước. Nếu giảm được khoản vay này thì sẽ giảm nợ công, tạo dư địa cho đầu tư phát triển nhiều hơn.

Dẫn báo cáo tài chính của doanh nghiệp có dự án vay vốn Chính phủ bảo lãnh, Bộ Tài chính cho biết, dù các công ty con hoạt động sản xuất kinh doanh bắt đầu có lãi, nhưng khả năng tài chính và nguồn trả nợ còn nhiều khó khăn.

Lý giải nguyên nhân, Bộ Tài chính cho rằng, kết quả giám sát nợ công tại các doanh nghiệp vay vốn nước ngoài được Chính phủ bảo lãnh tuy đã được tái cơ cấu tài chính nhưng các dự án vẫn có rủi ro về khả năng trả nợ khoản vay, vì vẫn còn phụ thuộc vào hỗ trợ từ các công ty mẹ và chưa thể chủ động tự trả nợ từ nguồn thu sản xuất kinh doanh của dự án.

Không phải bây giờ vấn đề bảo lãnh vay nợ tại các doanh nghiệp nhà nước mới được đề cập đến. 

Theo các chuyên gia, 5 năm trở lại đây nhiều cảnh báo đã được nhắc tới, nhất là việc bảo lãnh vay nợ để các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đầu tư vào sản xuất hay đảo nợ (trừ các dự án năng lượng, hạ tầng). Đã thế việc giám sát hiệu quả sử dụng nguồn vốn sau vay nợ, khả năng trả nợ còn đáng ngại hơn.

Trước đó, nền kinh tế có nhiều bài học đắt giá từ việc cấp bảo lãnh cho các tập đoàn yếu kém dẫn tới nhiều nghĩa vụ tài chính với nước ngoài, mà Chính phủ. Đặc biệt trong khoảng thời gian từ năm 2011 - 2015, số lượng các khoản vay được Chính phủ bảo lãnh tăng khá nhanh. Tính đến cuối 2015, Chính phủ đã bảo lãnh cho 445.121 tỷ đồng, tương ứng 20,8 tỷ USD. Tổng dư nợ vay nước ngoài của Việt Nam lên tới 1,759 triệu tỷ đồng, tương ứng 80,84 tỷ USD. Nợ nước ngoài của Chính phủ lên tới 39,6 tỷ USD, nợ nước ngoài của doanh nghiệp đạt 41,22 tỷ USD.

Trong đó, phần lớn vốn bảo lãnh Chính phủ chủ yếu tập trung vào các dự án thuộc lĩnh vực điện lực, giao thông, dầu khí, hàng không và một số dự án xi măng, giấy của các đơn vị như: Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines),…

Đơn cử, việc cấp bảo lãnh Chính phủ tập trung chủ yếu vào chương trình phát triển đội bay của Tổng công ty hàng không, dự án đường Hồ Chí Minh và đặc biệt là các dự án thuộc sơ đồ điện 7. Chỉ riêng 4 dự án điện đã lên đến 2,1 tỉ USD. Đến nay những dự án này đã đi vào hoạt động được một thời gian, nhưng khoản nợ trên vẫn chưa trả xong.

Tại phiên họp Quốc hội vừa qua, nhiều đại biểu đã lên tiếng mạnh mẽ về việc trả nợ các khoản vay do nợ công đang tăng mạnh.

Đại biểu quốc hội Trần Hoàng Ngân, cho rằng Chính phủ cần có quy định yêu cầu khẩn trương cắt giảm đến mức tối đa việc bảo lãnh vay nợ. Đối với các khoản vay của DNNN, Chính phủ chỉ nên bảo lãnh với những khoản nợ vay quốc gia, liên quan đến những khoản đầu tư có tính lan tỏa trong cả nước. 

Thanh Hoa