Theo khảo sát của Hội Phụ nữ Hà Nội, tính đến đầu năm 2016, Hà Nội đang có khoảng 1 triệu LĐDC (70% là nữ giới). Lực lượng này làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, nhiều rủi ro, nhưng 99% chưa có bảo hiểm xã hội (BHXH) và 76% chưa có bảo hiểm y tế (BHYT).

Khó khăn “bủa vây”

Bà Lê Thị Kim Anh - Phó Chủ tịch Hội Phụ nữ Hà Nội, cho biết: “LĐDC phải làm việc vất vả, thời gian kéo dài (từ 10 - 14 giờ/ngày), tiềm ẩn nhiều rủi ro (thời tiết, điều kiện làm việc…). Nhưng thực tế là lực lượng này đang phải chịu nhiều thiệt thòi và đang gặp rất nhiều khó khăn để tiếp cận với các chính sách an sinh xã hội cơ bản, như BHYT, BHXH tại nơi sinh sống”.

Trước đó, Mạng lưới Hành động vì quyền LĐDC cũng đưa ra kết quả nghiên cứu, chỉ ra lực lượng LĐDC đang phải chịu đủ mọi thiệt thòi tại nơi “đất khách”. Hơn 96% người LĐDC (được khảo sát) phải chịu chi phí nhà ở, điện, nước cao hơn người dân địa phương. Chỉ 7% số trẻ di cư được học ở nhà trẻ công, 12% được học mẫu giáo công, trong khi có tới 21% số trẻ (từ 6 - 14 tuổi) không được đi học.

Khảo sát tại các khu trọ trên địa bàn Hà Nội, LĐDC đang phải gồng mình gánh những khoản phí sinh hoạt, nhà ở, điện nước, các chi phí giáo dục, y tế… đắt đỏ hơn người dân địa phương, do không có hộ khẩu thường trú, hoặc do chủ nhà sách nhiễu, o ép.

Chị Phan Thị Huệ - người thuê trọ tại ngõ 42 Yên Hòa (Cầu Giấy, Hà Nội), chia sẻ: “Là người ngoại tỉnh, vốn đã phải chi phí nhiều thứ hơn, nhưng người thuê trọ lại đang phải chịu giá đắt hơn so với người địa phương. Ví dụ như tiền điện giá 3.500 - 4.000 đồng/số, nước thì 15.000 - 20.000 đồng/số… Hầu như khoản nào chúng tôi cũng phải chịu chi phí đắt đỏ hơn bình thường”.

Vai trò của lực lượng LĐDC đóng vai trò quan trọng vào sự phát triển chung của nền kinh tế, thúc đẩy phát triển kinh tế tại các thành phố. Tuy nhiên, đây lại là nhóm lao động yếu thế, do những khó khăn về kinh tế, nhận thức, thủ tục hành chính… dẫn đến việc khó tiếp cận và được hưởng những chính sách an sinh xã hội cơ bản.

LĐDC cần được bảo vệ quyền và lợi ích nhiều hơn

Tháo gỡ khó khăn

Nghiên cứu của Mạng lưới Hành động vì quyền LĐDC, cho thấy thủ tục hành chính là khó khăn lớn nhất, hạn chế quyền của người LĐDC hiện nay. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng hoàn thiện những quy định về quản lý hộ khẩu, tạm trú, tạm vắng… tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người di cư tiếp cận với các chính sách công tại nơi ở và làm việc.

Mục tiêu của Việt Nam đến năm 2020 là tăng tỷ lệ người tham gia BHYT lên trên 90%, tiến tới BHYT toàn dân. Để làm được điều này, các cơ quan chức năng cần tạo điều kiện thuận lợi hơn (về thủ tục hành chính, chính sách hỗ trợ, thanh toán…) để LĐDC có thể tiếp cận và tham gia các loại BHYT và BHXH.

Các cơ quan chức năng cũng cần đẩy mạnh kiểm tra, giám sát để bảo vệ quyền lợi LĐDC tại nơi sinh sống, không để người dân phải gánh các khoản chi phí ăn ở, sinh hoạt cao hơn giá thị trường. Bảo đảm lợi ích của LĐDC tại nơi làm việc, tránh trường hợp bị “bóc lột” sức lao động và không được trả công xứng đáng.

Bên cạnh đó, việc nâng cao trình độ nhận thức của người dân, đặc biệt là người dân di cư là công tác đặc biệt quan trọng. Thực tế cho thấy hơn 70% LĐDC không biết, hoặc biết rất ít về quyền và lợi ích cơ bản của mình. Do đó, các cơ quan quản lý cần đẩy mạnh các hình thức tuyên truyền, không chỉ qua chính quyền địa phương, mà còn trên các phương tiện thông tin đại chúng, để nâng cao nhận thức của người dân về quyền và lợi ích của mỗi cá nhân.

“Việc thay đổi chính sách cho hợp lý là cần thiết, nhưng về lâu dài cần có giải pháp đồng bộ. Để tiếp cận được các chính sách an sinh xã hội, bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, bản thân LĐDC phải chủ động nâng cao hiểu biết, đấu tranh cho quyền lợi của mình”, ông Bùi Sĩ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, nhấn mạnh.

Hiến Nguyễn