Thông tin này được ghi nhận tại hội thảo tìm giải pháp tháo gỡ vướng mắc thuế giá trị gia tăng cho ngành gỗ diễn ra ngày 14/10.

Vốn chôn chân vì nộp thuế thì sai, không nộp thì tắc hàng

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), nhấn mạnh ngành gỗ và nội thất đang nỗ lực mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp rất cần nguồn nguyên liệu ổn định, dòng vốn lưu động thông suốt và hướng dẫn chính sách rõ ràng.

Theo ông Mẫn, các vướng mắc về hồ sơ chứng minh nguồn gốc gỗ rừng trồng nhập khẩu, phân loại gỗ sơ chế thông thường, cách áp thuế và xử lý tiền thuế đã nộp đang ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi cung ứng, gây áp lực tồn đọng vốn đặc biệt lớn cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thực tế này được ông Nguyễn Liêm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Lâm Việt, minh chứng bằng chính câu chuyện của đơn vị mình khi bị giam hàng tỉ đồng tiền thuế giá trị gia tăng nhập khẩu suốt thời gian dài. Để kịp đưa nguyên liệu về nhà máy cho công nhân sản xuất, doanh nghiệp buộc phải nộp 8% thuế giá trị gia tăng tại hải quan. Tuy nhiên, khi lập hồ sơ xin hoàn hoặc khấu trừ, cơ quan thuế lại từ chối với lý do mặt hàng này thuộc diện không chịu thuế nên doanh nghiệp nộp thuế là sai.

Ông Liêm chia sẻ doanh nghiệp rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi nộp thuế rồi xin hoàn không được, còn nếu không nộp thì hàng không thể thông quan, không biết phải xoay xở đi về đâu.

Như trường hợp ngày 15/8/2026, Công ty CP Lâm Việt mở 3 tờ khai nhập khẩu diện không chịu thuế nhưng bị tắc do hồ sơ chứng minh gỗ rừng trồng chưa được chấp nhận, buộc đơn vị phải điều chỉnh khai báo nộp thuế và chịu phạt để giải phóng hàng. Do đó, ông Liêm kiến nghị cơ quan chức năng quy định rõ ràng bộ chứng từ, thẩm quyền xác nhận và phương thức kiểm tra nguồn gốc gỗ, đồng thời bỏ yêu cầu bắt buộc hợp pháp hóa lãnh sự bằng các hình thức xác minh thay thế.

Cùng trăn trở về thủ tục hồ sơ, ông Trần Lê Huy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Gia Lai, cho rằng quy định hợp pháp hóa lãnh sự đối với nguồn gốc gỗ rừng trồng là bất khả thi trong chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ông Huy, đây là hàng hóa thương mại thông thường, không thể thực hiện hợp pháp hóa lãnh sự qua từng khâu từ chủ rừng, trung gian mua bán đến vận chuyển và hãng tàu. Việc chờ đợi thủ tục này kéo dài cả tháng khiến chi phí lưu kho bãi phát sinh thậm chí còn lớn hơn giá trị lô gỗ.

Bên cạnh đó, việc hiểu chưa thống nhất về gỗ sơ chế thông thường cũng gây khó khăn lớn. Đại diện một doanh nghiệp phản ánh gỗ cưa xẻ bắt buộc phải ngâm tẩm hóa chất chống mối mọt và sấy khô mới vận chuyển đường biển được, nhưng việc bị coi là không còn sơ chế thông thường đã khiến các nhà máy xuất khẩu bị từ chối hóa đơn đầu vào.

Ở khâu xuất khẩu, ông Bùi Như Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Long Việt, phản ánh sản phẩm veneer làm từ gỗ nhập khẩu đang chịu thuế xuất khẩu 10%. Mức thuế vốn dùng để hạn chế xuất thô trong nước này vô tình làm suy giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trước các đối thủ khu vực vốn hưởng thuế suất 0%.

Khẩn thiết đồng bộ chính sách giữa Thuế và Hải quan

Từ những khó khăn của doanh nghiệp, ông Tô Ngọc Ngời, Phó Chủ tịch HAWA kiêm Trưởng ban Chính sách và Đối ngoại, chỉ ra 5 nhóm vướng mắc lớn gồm hồ sơ chứng minh nguồn gốc gỗ rừng trồng nhập khẩu, phân loại gỗ sơ chế thông thường, xử lý thuế đã nộp tại khâu nhập khẩu, hóa đơn đầu vào cùng hồ sơ hoàn thuế, và chính sách thuế với phụ phẩm, viên nén gỗ cùng nguyên liệu dùng chung.

Thực tế còn ghi nhận sự lúng túng khi hóa đơn mua gỗ đầu vào nơi thì ghi 8%, nơi lại thể hiện không phải kê khai nộp thuế. Nhiều trường hợp người bán đã nộp thuế khâu nhập khẩu nhưng bên mua từ chối nhận hóa đơn có thuế, dẫn tới tranh chấp công nợ. Ngoài ra, việc xác định chính sách thuế đối với gỗ xẻ tẩm sấy chưa bào trơn, gỗ bóc, gỗ lạng hay phụ phẩm nghiền sấy, ép viên nén và nguyên liệu sản xuất dùng chung cho cả tiêu thụ nội địa lẫn xuất khẩu cũng đang thiếu vắng các quy định cụ thể.

Lý giải căn nguyên dưới góc độ quản lý, ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Trưởng phòng nghiệp vụ, Chi cục Hải quan khu vực 2, nhận định các văn bản hiện hành đang thiếu tiêu chí kỹ thuật định lượng như nhiệt độ sấy bao nhiêu, dùng hóa chất bảo quản nào thì được coi là sơ chế thông thường, hay bộ chứng từ nguồn gốc gỗ gồm các giấy tờ định lượng gì.

Khó trăm bề, doanh nghiệp gỗ ứng phó linh hoạt trước biến động thị trường

Doanh nghiệp gỗ vượt ‘tâm bão’: bớt lo chưa hẳn hết lo

Khi các tiêu chí này được chuẩn hóa, hải quan và cơ quan thuế sẽ có căn cứ rõ ràng để phân loại, việc xử lý bù trừ hay hoàn tiền thuế nộp thừa sẽ diễn ra thuận lợi. Ông Thanh kêu gọi các hiệp hội sớm gửi những đề xuất chi tiết đến cơ quan liên quan.

Về phía cơ quan thuế, bà Lâm Thanh Hồng, Phó Trưởng phòng nghiệp vụ dự toán, Thuế TP.HCM, khẳng định ngành thuế luôn sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp. Việc xác định đúng đối tượng chịu thuế ngay từ cửa khẩu hải quan chính là điều kiện tiên quyết để cơ quan thuế giải quyết thủ tục khấu trừ, hoàn thuế thông suốt.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, HAWA và Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đã kiến nghị Bộ Tài chính cùng các cơ quan chuyên môn sớm hoàn thiện khung pháp lý về nguồn gốc gỗ nhập khẩu và gỗ sơ chế. Các đơn vị đề xuất Thuế TP.HCM phối hợp cùng Chi cục Hải quan khu vực 2 rà soát từng hồ sơ tồn đọng, ban hành cơ chế chuyển tiếp rõ ràng để giải phóng dòng tiền thuế đã nộp, giúp doanh nghiệp an tâm duy trì sản xuất xuất khẩu.

Thanh Hoa