32.650 tỷ đồng là số nợ phải trả của Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) tính đến cuối năm 2015, trong Báo cáo tài chính mới đây, trong đó, nợ ngân hàng xấp xỉ 12.000 tỷ đồng.

Dư luận đang băn khoăn về tính hiệu quả, lợi nhuận mang lại của các dự án rót vốn vào nông nghiệp của HAGL thời gian qua, nhất là khi có không ít ngân hàng đang là chủ nợ lớn của đại gia này (như BIDV, Eximbank, Sacombank, VP Bank, ACB và Ngân hàng liên doanh Việt – Lào), còn giá cổ phiếu của HAGL lại đang tụt dốc.

Không “dễ ăn”

Lâu nay ai cũng biết chuyện Bầu Đức và HAGL hào hứng cho chuyện nuôi bò, trồng cao su, mía đường, trồng ngô… trong khi các mảng truyền thống như bất động sản, thuỷ điện, đồ gỗ nội thất dường như “đóng vai phụ”.

Ngoài HAGL, một số đại gia khác cũng chạy theo “mốt” nông nghiệp như Vingroup, Hoà Phát, T&T, Him Lam,…Tuy vậy, thống kê thực tế cho thấy vẫn chỉ có khoảng 3.500 DN, chiếm 1% tổng DN trong nước, là thực sự đang đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Thế nhưng số DN này cũng chỉ nhắm vào kinh doanh dịch vụ nông nghiệp chứ chưa tập trung nhiều vào khâu nuôi trồng, sản xuất vì e ngại những rủi ro khó lường.

Trong một lần trả lời báo chí, ông Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách phát triển nông nghiệp và nông thôn, có lưu ý rằng với nông nghiệp, có rất nhiều yếu tố mà người đầu tư không thể biết chắc chắn được, đó là thiên tai thời tiết, dịch bệnh, thị trường bấp bênh...

Ông Sơn lý giải, vì sản phẩm nông nghiệp phải đầu tư sau mất vài tháng, hoặc cả năm, hay với lâm nghiệp, có thể mất vài chục năm, cho nên rủi ro cực kỳ to lớn, chưa kể rủi ro về chính sách.

Những rủi ro được báo trước, dù là DN lớn như HAGL, cũng khó tránh khỏi. Nhất là các lĩnh vực mà DN này đang đầu tư như cao su đối mặt giá giảm, còn mía đường thì cạnh tranh khắc nghiệt hay chăn nuôi cũng đang gặp khó.

Ngay cả giá trị cổ phiếu HAG của HAGL hay HNG của HAGL Agrico (thuộc sở hữu của công ty mẹ là HAGL) vốn chứa đựng giá trị của các dự án nuôi bò, cao su… cũng lao dốc suốt một năm qua. Còn các cổ đông ngoại thì nơm nớp chực chờ tháo chạy.

Và khi một DN có tiếng rót vốn mạnh vào nông nghiệp như HAGL lâm vào cảnh nợ nần thì các ngân hàng – những chủ nợ lớn của DN này luôn phải lo lắng trước tiên.

Đầu tư vào nông nghiệp vẫn có những rủi ro lớn nếu thiếu lộ trình bài bản

Đầu tư cần an toàn

Nhận định về những khó khăn hiện nay cho DN đầu tư nông nghiệp, theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, dù DN là nhà sản xuất hay chỉ mua và phân phối sản phẩm, dịch vụ nông nghiệp thì DN đều có nhiều nguồn lực cần được tối ưu hóa. Vấn đề là càng quản lý tốt cung cầu, kinh doanh càng thu được kết quả tốt.

Đặc biệt, trong điều kiện các yếu tố bất khả kháng như môi trường, khí hậu, thiên tai, thì sự biến động liên tục của điện, nước, xăng dầu gây ảnh hưởng rất lớn đến sự ổn định của nguồn cung. Đây là việc rất cần nhận được sự quan tâm từ phía Nhà nước và DN.

Ở một góc nhìn khác, theo ông Dương Công Minh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Him Lam, DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) với tiềm lực tài chính mạnh mẽ đã lấn át các DN nội địa trong lĩnh vực nông nghiệp không phải là chuyện hiếm gặp tại thị trường Việt Nam.

Điển hình như trong thị trường cà phê, ông Minh nhận định khối DN FDI trong ngành cà phê đã chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu cà phê của ngành nhờ lợi thế về vốn và thị trường. Hiện tượng thao túng thị trường, và chiếm lĩnh nguồn nguyên liệu của các DN FDI đang là nỗi lo của DN nội địa cũng như chính quyền địa phương, nơi có nguồn nguyên liệu dồi dào.

Còn theo Ts Nguyễn Văn Thắng, Chủ tịch HĐQT Vietinbank, các hiệp hội cần chủ động tăng cường vai trò trong việc hỗ trợ các DN hoạt động trong lĩnh vực nông sản. Trong tiến trình hội nhập, các hỗ trợ từ phía Chính phủ khó thực hiện trực tiếp cho DN, nhưng biện pháp hỗ trợ gián tiếp thông qua hiệp hội lại phù hợp với các quy định của WTO.

Vì thế, trong lĩnh vực này, ông Thắng đề nghị cần nhấn mạnh vai trò của các hiệp hội, để hiệp hội không chỉ là đại diện tiếng nói của DN, giúp DN trong lĩnh vực kinh doanh.

Ông Thắng cũng đề xuất cần có thêm các chính sách khuyến khích các DN, cá nhân mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao nhằm từng bước hiện đại hóa ngành nông nghiệp, nâng cao chất lượng nông sản Việt Nam, đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường khó tính.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, khi đầu tư nông nghiệp, yếu tố cần nhất là quỹ đất lớn và cần sự nghiên cứu lựa chọn đúng một số ngành hàng có giá trị cao để làm điểm.

Còn nói như Ts Đặng Kim Sơn, DN muốn đầu tư an toàn thì trước tiên phải nắm vững thị trường, biết rõ cái thị trường nhắm vào. Thứ hai là phải đầu tư dứt điểm, tập trung ở địa bàn mà DN có thể quản lý được. Thứ ba là DN cần phải xây dựng hệ thống sản xuất bền vững về môi trường, không để xảy ra các ô nhiễm và mất cân bằng sinh thái.

Liệu các đại gia Việt đã, đang hoặc dự định đầu tư vào nông nghiệp có nhận thức được vấn đề này?

Thế Vinh