Hôm nay (16/6), Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Việt Nam (VESS) công bố trực tuyến Chỉ số công khai ngân sách Bộ, cơ quan trung ương (MOBI) năm 2020.

MOBI 2020 đánh giá mức độ công khai ngân sách của 44 Bộ, cơ quan trung ương, trong đó có 38 Bộ, cơ quan trung ương là đơn vị dự toán và 6 cơ quan, tổ chức Trung ương được ngân sách nhà nước (NSNN) hỗ trợ. 

Kết quả khảo sát MOBI 2020 cho thấy, mức độ công khai ngân sách của các Bộ, cơ quan trung ương chưa có cải thiện so với năm 2019. Vẫn còn nhiều đơn vị chưa công khai hoặc chưa công khai đầy đủ, chưa đáp ứng yêu cầu theo quy định.

Điểm trung bình MOBI 2020 là 21,64 điểm, tương đương với điểm trung bình MOBI 2019. Có 34 trong tổng số 44 Bộ, cơ quan trung ương có điểm công khai ngân sách. Có 10 Bộ, cơ quan trung ương không có tên trong bảng xếp hạng 2020, đồng nghĩa với việc các cơ quan này không có thư mục công khai ngân sách và không công khai các tài liệu ngân sách trên cổng thông tin điện tử của đơn vị tại thời điểm khảo sát. 

Báo cáo MOBI 2020 cho biết, có 27 cơ quan, tổ chức công khai ít nhất 1 tài liệu ngân sách (chiếm 61,36%) và tăng 3 đơn vị so với kỳ khảo sát 2019. Tuy nhiên, vẫn còn 17 đơn vị không công khai bất kỳ một tài liệu nào tại thời điểm khảo sát (tương đương với 38,64%).

Trong xếp hạng MOBI 2020, Bộ Tài chính có thứ hạng cao nhất với 66,63 điểm quy đổi, xếp hạng công khai ở mức tương đối đầy đủ. Xếp thứ hai là Bộ Tư pháp với 48,41 điểm quy đổi. Ngân hàng Nhà nước xếp cuối cùng với 2,33 điểm.

Dù vậy, PGS TS Vũ Sỹ Cường, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết, Bộ Tài chính tuy ở vị trí cao nhất và là đơn vị duy nhất đạt trên 50 điểm nhưng vẫn chưa đạt điểm A. Thứ nhì là Bộ Tư pháp cũng chỉ hơn 48 điểm.

Đáng lưu ý, các hướng dẫn và biểu mẫu công khai mà Bộ Tài chính hướng dẫn so với quốc tế hiện vẫn tương đối đơn giản và dễ thực hiện công khai nhưng điểm MOBI 2020 vẫn gây thất vọng do không có sự cải thiện

Trong khi đó, với đơn vị đứng cuối bảng khảo sát là Ngân hàng Nhà nước, ông Cường cho biết, Ngân hàng Nhà nước nói có công khai nhưng sau khi vào website của Ngân hàng Nhà nước tìm mọi cách vẫn không đọc được thông tin dù Ngân hàng Nhà nước có chuyển đường link, có tài liệu cũng không đọc được vì không hiểu Ngân hàng Nhà nước dùng định dạng nào.

“Vì vậy, chúng tôi không thể cho điểm. Đường link mà không vào được, tài liệu không mở được thì sao gọi là công khai, người dân làm sao xem được?”, ông Cường nói.

Đánh giá kết quả khảo sát, TS. Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược (VESS), nhận định: “Trong khi mức độ công khai minh bạch của các tỉnh liên tục được cải thiện (thông qua đánh giá bằng chỉ số POBI hàng năm), thì các cơ quan trung ương lại không có sự tiến bộ đáng kể nào, dù Luật Ngân sách 2015 đã có hiệu lực từ lâu. Đây là một hiện tượng gây thất vọng vì các cơ quan trung ương đã không nêu được tấm gương xây dựng nhà nước pháp quyền, đồng thời thể hiện sự thiếu trách nhiệm giải trình đối với nhân dân. Do đó, tôi cho rằng đây là lúc Quốc hội cần phát huy vai trò giám sát của mình trong việc thúc đẩy tính công khai, minh bạch của hệ thống tài chính công”.

Theo Luật Ngân sách 2015, ngoại trừ Bộ Công an và Bộ Quốc phòng, còn lại các Bộ ngành, cơ quan ngang Bộ đều phải công khai thông tin ngân sách. 

Nhóm nghiên cứu đã khuyến nghị Bộ Tài chính cần hướng dẫn cụ thể hơn về tài liệu công khai, thời hạn công khai, báo cáo quý, báo cáo quyết toán, hướng dẫn. Đồng thời, khuyến nghị tăng cường sự giám sát của Quốc hội đối với việc sử dụng NSNN, Quốc hội khoá mới cần cân nhắc bổ sung việc giám sát công khai ngân sách của các Bộ vào báo cáo hàng năm.

Nhóm nghiên cứu cũng kiến nghị xem xét bổ sung chế tài xử lý vi phạm không công khai ngân sách.

Thanh Hoa