Tại lễ khởi động Triển lãm Công nghệ Máy móc nông nghiệp quốc tế Việt Nam 2026 (CIAME Asia Vietnam 2026) tại TP.HCM sáng ngày 15/4, bà Cao Xuân Thu Vân, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đã khẳng định cơ giới hóa không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để hợp tác xã bước vào giai đoạn phát triển mới.

Triển lãm được xem là một dấu mốc quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa nông nghiệp, khi không chỉ dừng ở trưng bày thiết bị mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái “Sản phẩm Dịch vụ”, bao gồm cả giải pháp vận hành, bảo trì và chuyển giao kỹ thuật.

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, yêu cầu về cơ giới hóa ngày càng cấp thiết. Tuy nhiên, theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, vấn đề không nằm ở việc thiếu máy, mà ở việc thiếu định hướng đúng khi đầu tư.

“Muốn hợp tác xã phát triển nhanh và bền vững thì không thể đi chậm trong cơ giới hóa, nhưng cơ giới hóa phải phù hợp với mô hình để mục tiêu cuối là nâng cao thu nhập cho thành viên và nông dân”, bà Vân nhấn mạnh.

Bên cạnh không gian trưng bày, các hội nghị giao thương và diễn đàn chuyên đề sẽ tập trung thảo luận về việc ứng dụng công nghệ để giảm phát thải, quản lý tài nguyên nước và tối ưu hóa năng suất thông qua dữ liệu lớn (Big Data). Đây là hướng đi tất yếu để nông sản Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phát triển bền vững của quốc tế.

Từ thực tiễn đó, Liên minh HTX Việt Nam đang chuyển vai trò từ hỗ trợ sang kiến tạo hệ sinh thái. Một trong những giải pháp trọng tâm là tổ chức cho các hợp tác xã tham quan triển lãm, tiếp cận trực tiếp máy móc và công nghệ hiện đại, qua đó giúp các đơn vị hiểu rõ trước khi quyết định đầu tư, thay vì mua theo phong trào.

Điểm mới đáng chú ý là mô hình phối hợp “3 bên” đang được thúc đẩy, gồm tổ chức tài chính (ngân hàng, quỹ), hợp tác xã và các hiệp hội máy nông nghiệp Trung Quốc. Mô hình này không chỉ cung cấp thiết bị mà còn tư vấn lựa chọn đúng công nghệ, phù hợp với quy mô sản xuất, điều kiện thổ nhưỡng và chuỗi giá trị, từ đó nâng hiệu quả sử dụng và giảm rủi ro đầu tư.

Cách tiếp cận này nhằm xử lý một thực tế tồn tại lâu nay: nhiều hợp tác xã đầu tư máy móc nhưng không khai thác hết công suất, thiếu liên kết đầu ra hoặc không phù hợp mô hình, dẫn đến chi phí cao nhưng hiệu quả thấp.

Nhu cầu cơ giới hóa của Việt Nam hiện ở mức rất lớn. Ông Vũ Văn Tiến, Phó Cục trưởng Cục Hợp tác và Phát triển Nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong nước mới sản xuất được khoảng 30% thiết bị nông nghiệp, còn 70% phải nhập khẩu, trong đó khoảng 60% đến từ Trung Quốc. 

Ông You Linh, Phó Chủ tịch Hiệp hội phân phối máy nông nghiệp Trung Quốc cho biết: “Máy móc từ Trung Quốc chiếm ưu thế là nhờ tính thích ứng cao với điều kiện thổ nhưỡng, quy mô canh tác và thói quen sản xuất của nông dân Việt Nam. Năm 2025, Việt Nam đã chi tới 451 triệu USD để nhập khẩu máy móc nông nghiệp từ Trung Quốc, đạt mức tăng trưởng 35,97% so với năm 2024”.

Lợi thế của thiết bị Trung Quốc nằm ở khả năng thích ứng cao với điều kiện sản xuất của Việt Nam, từ quy mô canh tác đến thói quen sử dụng. Tuy nhiên, điều Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh là không phải cứ phù hợp là hiệu quả, mà phải được đặt trong tổng thể tổ chức sản xuất và chuỗi giá trị.

Song song với trưng bày thiết bị, triển lãm còn tổ chức các diễn đàn chuyên đề về ứng dụng công nghệ trong giảm phát thải, quản lý tài nguyên nước và tối ưu hóa năng suất thông qua dữ liệu lớn. Đây là những hướng đi quan trọng để nông nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững quốc tế.

Ông Doãn Văn Chiến, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Đồng bằng sông Cửu Long  cũng chỉ ra rằng, để phát triển các vùng nguyên liệu lớn như chương trình 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, cơ giới hóa là điều kiện tiên quyết, không chỉ giúp giảm chi phí lao động mà còn nâng năng suất và chất lượng sản phẩm.

"Chúng tôi cam kết đồng hành cùng hợp tác xã, nông dân nhằm giảm chi phí sản xuất tăng năng suất”, ông Chiến nói.

Từ góc nhìn chính sách, thông điệp được Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân đưa ra khá rõ. ơ giới hóa không thể đi một mình, mà phải gắn với tài chính, công nghệ và tổ chức sản xuất. Liên minh HTX Việt Nam đang đặt mục tiêu kết nối các yếu tố này thành một hệ thống đồng bộ, trong đó hợp tác xã là trung tâm.

Nếu mô hình phối hợp 3 bên vận hành hiệu quả, cơ giới hóa sẽ không chỉ là việc “đưa máy xuống đồng”, mà trở thành đòn bẩy tái cấu trúc sản xuất nông nghiệp. Khi đó, bài toán không còn là thiếu máy móc, mà là làm sao để mỗi đồng đầu tư vào máy móc thực sự tạo ra giá trị.

H.O