Còn nhớ đầu tháng 8/2017, đề xuất đầu tiên từ Tổ tư vấn của Thủ tướng Chính phủ vừa mới thành lập chính là cắt giảm thủ tục hành chính (TTHC) xuống còn 1/3 so với hiện nay trong một thời hạn nhất định.

Tốn kém chi phí tuân thủ TTHC vẫn là gánh nặng lớn với các DN và cùng với nó là hàng loạt “cửa ải” về thủ tục kiểm tra chuyên ngành điển hình cho những gánh nặng này.

Lỗi ở bộ, ngành

“Căn bệnh” thủ tục lại tiếp tục được xới lên tại buổi kiểm tra 11 bộ, ngành ngày 21/8 của Tổ công tác của Thủ tướng về tình hình cải cách hoạt động kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu.

Theo số liệu từ Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) công bố ở buổi kiểm tra, hiện nay có khoảng 100.000 mặt hàng phải kiểm tra chuyên ngành. Mỗi năm DN phải bỏ ra 28,6 triệu ngày công và 14.300 tỷ đồng chi phí cho kiểm tra chuyên ngành.

Còn theo Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng, Tổ trưởng Tổ công tác của Thủ tướng, điển hình là tỷ lệ hàng hóa xuất nhập khẩu phải kiểm tra thú y là 14,3%, kiểm tra chất lượng là 25,3%, kiểm tra an toàn thực phẩm là 19,1%, cần giấy phép xuất nhập khẩu và yêu cầu tương đương là 41,2%…

Ông Dũng cho biết, hiện tỷ lệ các lô hàng xuất nhập khẩu phải kiểm tra chuyên ngành tại giai đoạn thông quan lên tới 30 – 35% và Nghị quyết 19 của Chính phủ đã yêu cầu phải giảm xuống còn 15%.

Vị tổ trưởng tổ công tác của Thủ tướng phải thừa nhận rằng còn rất nhiều thủ tục chồng chéo, trong số các lô hàng phải kiểm tra chuyên ngành, tới 58% phải thực hiện 2 – 3 lần thủ tục kiểm tra, tăng chi phí cho DN.

Cũng theo ông Dũng, hiện nay, nhiều bộ vẫn còn độc quyền trong đánh giá sự phù hợp. Nhiều hàng hóa nhập khẩu của các nhà sản xuất hàng đầu thế giới nhưng chúng ta vẫn kiểm tra chuyên ngành và kiểm tra theo cách thủ công, cần xem xét lại.

Có tình trạng bộ chỉ giao một cơ quan trên cả nước thực hiện giám định, khiến chi phí cho DN đội lên rất lớn do “vận chuyển hàng từ Bắc vào Nam, từ Nam ra Bắc chỉ để kiểm tra, giám định”.

Thủ tục kiểm tra chuyên ngành còn chồng chéo, làm tăng chi phí cho DN

Đơn cử, có lô hàng hải quan thông qua nhưng không thông quan được do 1 – 3 tháng sau bộ chuyên ngành mới kiểm tra. Tới khi kiểm tra lại hôm nay yêu cầu một thủ tục, mai một thủ tục cho nên có những lô hàng nằm ở cửa khẩu ba, bốn tháng, trong khi quy định chỉ 15 ngày, có mặt hàng 30 ngày.

Ngoài ra, ông Dũng cũng chỉ rõ nhiều việc chúng ta vẫn cài cắm giấy phép như một điều kiện kinh doanh không hợp lý, không đúng quy định. Hoặc có bộ ra văn bản không phải thông tư nhưng yêu cầu này kia, tạo rào cản khác biệt.

Đến lúc phải “chém”

Nên nhắc lại, vào năm ngoái, tại cuộc họp của Hội đồng Tư vấn Cải cách TTHC của Thủ tướng Chính Phủ về chi phí tuân thủ TTHC, ông Đặng Thái Thiện, Phó Trưởng phòng Phòng Giám sát quản lý thuộc Cục Hải quan Tp.HCM, từng cảnh báo gánh nặng đối với DN hiện nay là TTHC đối với hàng hóa xuất nhập khẩu (hơn 35% hàng hóa nhập khẩu hiện nay phải kiểm tra chuyên ngành).

Trong các chi phí tuân thủ TTHC mà DN phải bỏ ra, người ta có thể thu lại bằng biên lai, nhưng DN phản ánh rằng chi phí thực sự phải trả thường lớn hơn chi phí có biên lai rất nhiều.

Thực ra, hiện trạng này đã được báo động từ cách đây hai năm và mục tiêu giảm thủ tục chuyên ngành xuống còn 15% được cho là “món nợ” mà đến giờ Chính phủ vẫn chưa thực hiện được. Câu hỏi đặt ra là tại sao chưa cắt giảm được và bao giờ mới cắt giảm cho DN nhờ?

Khi trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện CIEM, cho rằng giữa bối cảnh hiện nay, muốn có sự thay đổi trong quản lý chuyên ngành, cần phải có áp lực hành chính từ trên xuống để có sự thay đổi vì DN mà phục vụ. Điều đó đòi hỏi phải có một quyết tâm và bắt buộc giống như “sử dụng máy chém” trong cải cách thủ tục quản lý chuyên ngành.

Nếu căn cứ theo thông lệ quốc tế sẽ phải cắt giảm một nửa danh mục không cần thiết, cũng như chủ động công nhận chất lượng của những nhãn hiệu, nhà sản xuẩt nổi tiếng, những hàng hóa được sản xuất tại các nước, khu vực có tiêu chuẩn chất lượng cao như EU, Mỹ, Nhật Bản…

Như đề xuất của CIEM, để cải cách các quy định về quản lý chuyên ngành theo Nghị quyết 19 của Chính phủ, nhất thiết phải cải cách các quy định về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Đồng thời cần thay đổi căn bản phương thức quản lý, kiểm tra chuyên ngành. Hơn nữa, cần minh bạch, hiện đại hóa quản lý, kiểm tra chuyên ngành.

Cụ thể là nên chuyển sang hậu kiểm. Chẳng hạn, chuyển thời điểm kiểm tra chuyên ngành trong giai đoạn thông quan sang kiểm tra sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Thời điểm kiểm tra chuyên ngành đối với nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất phục vụ tiêu dùng trong nước thực hiện kiểm tra tại khâu sản xuất và trước khi đưa sản phẩm vào lưu thông. Thời điểm kiểm tra chuyên ngành đối với hàng xuất khẩu được sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu thực hiện tại cơ sở sản xuất trước khi xuất hàng.

Nhìn chung, đại bộ phận DN đang kỳ vọng rất nhiều vào việc Chính phủ kiến tạo, phục vụ, liêm chính để tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh. Cụ thể nhất trước mắt chính là cắt giảm khâu thủ tục lằng nhằng của kiểm tra chuyên ngành được các DN đánh giá là nút thắt, điểm nghẽn.

Nếu như vậy, các bộ ngành không hà cớ gì cứ khư khư giữ mãi những “cửa ải” thủ tục kiểm tra có tính chất bất cập để cản đường phát triển của DN.

Thế Vinh