Có thể thấy, việc phản ánh mới đây của một số cơ quan báo chí tại Tp.HCM về vấn đề “Mở rộng sân bay Tân Sơn Nhất”, “Sân golf trong sân bay”, “Ai là ‘ông chủ’ sân golf Tân Sơn Nhất” là một bằng chứng điển hình về sự tích cực tham gia chống lợi ích nhóm trong lĩnh vực địa ốc nói riêng và trong vấn đề kinh tế xã hội nói chung của giới báo chí.

Kết quả thắng lợi cho những nỗ lực của báo chí chính là sự lắng nghe, ghi nhận từ phía Thủ tướng Chính phủ để đi đến kết luận trong việc mở rộng sân bay Tân Sơn Nhất, giao cho Bộ Quốc Phòng rà soát việc đầu tư sân golf Tân Sơn Nhất.

Vì mục tiêu một triệu DN

Nói về vấn đề lợi ích nhóm, Ts. Nguyễn Hữu Nguyên cho rằng “nhóm lợi ích” ở Việt Nam hiện nay là một số ít người có khả năng chi phối hoặc thao túng, điều khiển cán bộ quản lý, từ đó có những quyết định, chủ trương tạo ra “siêu lợi nhuận” cho các thành viên trong nhóm, bất chấp thiệt hại của Nhà nước và của nhân dân.

Ví dụ như lĩnh vực địa ốc, họ “lobby” để lái chủ trương chính sách theo kịch bản của họ hoặc “móc ngoặc” để được biết trước thông tin về quy hoạch, họ mua trước với giá rất rẻ những khu đất sẽ có giá trị sau khi quy hoạch. Người dân không biết thông tin nên bán rẻ hoặc được đền bù giải tỏa với giá thấp nên bị thiệt rất nhiều.

Nhân kỷ niệm ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6), cũng nên nhắc lại lời đề nghị mới đây của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc: “Với mục tiêu có một triệu DN vào năm 2020, báo chí cần đẩy mạnh hỗ trợ cộng đồng DN. Báo chí và cộng đồng DN cần tích cực tham gia đấu tranh với các hiện tượng lợi ích nhóm, tiêu cực, tham nhũng”.

Lời đề nghị của Thủ tướng rõ ràng cho thấy sự cần thiết phải kề vai sát cánh giữa các nhà báo và DN trong bối cảnh tình trạng lợi ích nhóm tiêu cực đang đe doạ xấu đến môi trường kinh doanh mà người đứng đầu Chính phủ cùng các bộ, ngành đang nỗ lực cải thiện.

Theo Ts. Nguyên, trong kinh tế thị trường ngày nay, thông tin về chủ trương, chính sách là lợi thế hàng đầu để cạnh tranh về giá cả và thắng thầu nên thực chất việc “cung cấp thông tin” là lợi dụng chức quyền để hưởng lợi trên sự thiệt hại của nhân dân và công quỹ – đó là hành vi tham nhũng.

Về mặt lý thuyết, nhóm lợi ích tiêu cực là một cấu trúc được vận hành theo kiểu “mafia” – tức là đã có sự bắt tay giữa hai yếu tố mạnh nhất là tài chính và quyền lực – trong đó tài chính như mũi giáo (thuẫn) để tấn công, chiếm đoạt, còn quyền lực như chiếc mộc (mâu) để che chắn, chống đỡ, ngăn cản mũi giáo của pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích mà họ chiếm đoạt được một cách bất chính.

Với mục tiêu có một triệu DN vào năm 2020, báo chí cần đẩy mạnh hỗ trợ cộng đồng DN

Củng cố niềm tin

Có lẽ cũng nên nhắc lại những cảnh báo của ông Võ Văn Thưởng, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương hồi đầu năm nay tại Hội nghị Báo chí toàn quốc. Đó là sự tác động rất sâu của DN và lợi ích nhóm vào báo chí đang làm biến dạng nền báo chí cách mạng. Đây chính là lời cảnh tỉnh để các nhà báo cũng như các cơ quan báo chí không để bị tha hóa bởi những nhóm lợi ích tiêu cực và nên tránh xa các “viên đạn bọc đường” từ những DN chuyên sống “ký sinh” trên nhóm lợi ích.

Điều đó cũng có nghĩa, nếu không để nhóm lợi ích tiêu cực “lây lan” vào các cơ quan báo chí và các nhà báo, không có cách nào khác là báo chí phải chủ động chống lại nó với sự hỗ trợ tích cực từ những DN làm ăn chân chính.

Tuy nhiên, vấn đề là báo chí chống như thế nào và hỗ trợ ra sao cho các DN, nhất là khu vực kinh tế tư nhân, liệu có được môi trường kinh doanh bình đẳng, không bị tác động, bị chi phối bởi lợi ích nhóm?

Thực tế hiện nay cho thấy, tham nhũng đã phát triển gắn liền với khái niệm “lợi ích nhóm”, tức là những người có chức quyền trong hệ thống quyền lực các cấp, các tập đoàn kinh tế, câu kết với nhau để chi phối, thao túng tìm kiếm lợi ích trong các lĩnh vực kinh tế.

Trong Báo cáo Việt Nam 2035 có nhấn mạnh đến vấn đề này. Theo đó, những DN quy mô nhỏ chỉ hoạt động bên lề của nền kinh tế. Những lĩnh vực then chốt, mang tính quyết định trong nền kinh tế đều nằm dưới sự kiểm soát của các DN nhà nước, các DN đã cổ phần hóa nhưng vẫn duy trì quan hệ gần gũi với Nhà nước, các DN tư nhân có quan hệ thân hữu với Nhà nước và các DN có vốn đầu tư nước ngoài.

Giới chuyên gia nhận định, lợi thế nhờ có quan hệ thân hữu với Nhà nước vẫn hiện hữu mặc dù pháp luật đã cố gắng kiến tạo sân chơi bình đẳng. Quan hệ với các cơ quan nhà nước giúp DN tiếp cận được với thị trường do Nhà nước kiểm soát, với các hợp đồng mua sắm của chính quyền, với nguồn đất đai và vốn tín dụng. Lẽ dĩ nhiên, các DN này sẽ sử dụng vị thế thị trường và ưu thế thân hữu để tiếp tục hưởng lợi.

Đáng lẽ, quá trình chuyển đổi từ một nền kinh tế do Nhà nước chi phối sang một nền kinh tế định hướng thị trường phải làm giảm được cơ hội trục lợi nhưng trong một số trường hợp, bản thân quá trình ấy đã tạo thêm cơ hội thao túng môi trường kinh doanh.

Chỉ khi nào chống lợi ích nhóm với vai trò của báo chí và sự đồng hành tích cực của DN đạt được những thành công đáng kể, khi đó nền kinh tế mới lành mạnh hơn, hoạt động của DN, nhất là khu vực tư nhân, được tốt hơn, môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn và niềm tin của DN vào báo chí sẽ ngày càng bền vững.

Thế Vinh