Bộ trưởng Nông nghiệp - Barnaby Joyce nhấn mạnh: “Người dân có quyền được biết chính xác ai đang sở hữu tài sản quý giá nhất của Australia - đó là đất chúng ta đang đứng, nước chúng ta đang sử dụng và bao nhiêu người trong số họ đến từ các quốc gia khác”.

Giành giật nguồn tài nguyên hạn hẹp

Kể từ năm 2007, việc cho phép nhà đầu tư ở Australia không cần phải sở hữu đất đai mới được mua bán quyền sử dụng nước đã tạo nên những đổi thay đáng kể. Họ tìm đến các chủ đất có nguồn nước gắn liền với đất để đặt vấn đề chuyển nhượng quyền sử dụng nước, từ đó hình thành một trong những hệ thống giao dịch nước tiên tiến nhất trên thế giới.

Số khác có điều kiện tài chính mạnh thì mua luôn cả khu đất nông nghiệp để tận dụng nguồn nước sẵn có. TIAA, một quỹ hưu trí 900 tỷ USD ở New York, cho biết khoảng một nửa số trang trại Australia mà quỹ này đầu tư đã có nước “đính kèm”, như Milo Farm ở phía bắc New South Wales chuyên sản xuất bông, lúa mì và lúa miến trên hơn 8.500 ha, với hơn 26.000 triệu lít nước.

Tuy nhiên, nhiều người cho rằng chính sách thả lỏng cho phép người nước ngoài mua bán quyền sử dụng nước sẽ đe dọa an ninh lương thực và nước, đẩy giá nước lên cao và gây khó khăn cho nông dân trong hoạt động tưới tiêu. Theo thống kê của chính phủ Australia, số lượng quyền sử dụng nước trong nông nghiệp có yếu tố sở hữu nước ngoài đã tăng hơn 50%, trong những năm gần đây.

Năm 2015, chính phủ Australia bắt đầu siết chặt công tác quản lý bất động sản, bao gồm cả đất nông nghiệp. Theo đó, nhà đầu tư sở hữu trang trại ở nước ngoài sẽ phải khai báo thông tin; đồng thời những giao dịch có yếu tố nước ngoài với giá trị từ 15 triệu đô la Australia (AUD - khoảng 254 tỷ đồng) trở lên, thay cho ngưỡng cũ là 252 triệu AUD, phải được cơ quan giám sát đầu tư nước này thẩm định, xem có phục vụ lợi ích quốc gia hay không.

Chính phủ Australia cũng ban bố một số giải pháp hạ nhiệt thị trường bất động sản trong nước, ví dụ như cưỡng chế thanh lý những ngôi nhà mà người nước ngoài đã mua bất hợp pháp tại Sydney và Melbourne.

Sau nhiều năm khai thác lưu vực Murray-Darling - nơi tập hợp các con sông ở miền đông kết nối đan xen và cũng là nguồn cung cấp nước cho “vựa lúa” cả nước - chính phủ liên bang Australia đang giải ngân 3,2 tỷ AUD để mua lại toàn bộ quyền sử dụng nước, nhằm tìm cách khắc phục thiệt hại môi trường kéo dài suốt một thế kỷ qua.

Tuy nhiên, một số ý kiến phản đối, cho rằng làm như vậy sẽ gây xáo trộn thị trường nước, đẩy giá lên cao và ảnh hưởng xấu tới khu vực nông thôn vốn lệ thuộc vào nguồn thủy lợi. Với một nước xuất khẩu khoảng 70% nông phẩm như Australia, thì người nông dân không thể không lo lắng về giá nước.

Australia đang có kế hoạch biến khu vực rộng lớn ở miền Bắc thành vựa lúa mới

Nỗi lo của nông dân

Tại bang Queensland - nơi chính phủ Australia lựa chọn để xây dựng con đập mới trong kế hoạch phát triển khu vực phía Bắc - nông dân chăn nuôi bò sữa sẵn sàng bỏ ra 250 AUD để mua một triệu lít nước dự kiến sẽ chảy về từ hồ chứa mới. Tuy nhiên, một số nhà đầu tư lại phá giá rất sâu, tới 16.000 AUD, để lấy nước tưới tiêu cho các dự án cây trồng lợi nhuận cao hơn, ví dụ như dâu tây.

Nhu cầu sử dụng nước ở Australia đang tăng cao, trong bối cảnh chính phủ có kế hoạch biến khu vực rộng lớn vẫn còn bỏ không ở miền bắc thành vựa lúa mới đáp ứng nhu cầu lương thực của tầng lớp trung lưu ngày càng đông đảo ở Trung Quốc và Ấn Độ. Nước vốn đã khan hiếm; tác động của biến đổi khí hậu còn làm cho hạn hán xảy ra thường xuyên hơn.

Một nghiên cứu của Đại học California, sử dụng dữ liệu từ vệ tinh NASA, cho thấy khoảng 1/3 trong tổng số 37 tầng nước ngầm lớn nhất thế giới đang bị khai thác sử dụng ở mức không bền vững. 13 trong số này gần như cạn kiệt, mà có rất ít hoặc thậm chí là không có nguồn bổ sung.

Biến đổi khí hậu và giãn nở dân số sẽ còn khiến tình trạng thiếu nước thêm nhức nhối, tiềm ẩn nguy cơ tạo thành một điểm nóng chính trị, giống như những gì đã xảy ra với khoáng sản và quyền sử dụng đất trên toàn cầu.

Hùng Anh