Theo ước tính của giới chuyên gia bán lẻ, ở Việt Nam, cứ 1.000 người dân cần 1-3 cửa hàng tiện lợi, 10.000 dân cần một siêu thị cỡ trung bình và 100.000 dân thì một đại siêu thị. Do đó, với dân số hơn 90 triệu, thị trường bán lẻ Việt Nam vẫn còn nhiều “khoảng trống” cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Thông tin này được đưa ra trong cuộc gặp gỡ giữa giới kinh doanh, chuyên gia trong ngành bán lẻ và nhượng quyền trong nước và quốc tế diễn ra mới đây tại Tp.HCM.

Hàng Việt “tắt”, lỗi tại ai ?

“Khoảng trống” này, nếu hàng Việt không tận dụng được thì lỗi trước tiên phải thuộc các doanh nghiệp nội địa, ngành ngân hàng và các cơ quan quản lý có liên quan do tính liên kết còn quá yếu.

Có thể đưa một điển hình ở Tp.HCM, kênh phân phối hàng Việt trả chậm dành cho các công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất dù định đưa ra thí điểm từ gần một năm nay nhưng lại đang “tắt” từ phía ngân hàng.

Ông Hồ Xuân Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Đầu tư thương mại Tp.HCM (ITPC), cho biết có gần 30 doanh nghiệp (DN) thuộc Hội Lương thực thực phẩm Tp.HCM (FFA) đã sẵn sàng tham gia cung ứng hàng Việt cho chương trình bán hàng trả chậm này từ tháng 6/2015.

Theo ông Lâm, lẽ ra nếu được triển khai sớm, hàng tiêu dùng Việt sẽ dễ dàng tiêu thụ tại 1.137 DN ở các KCX – KCN tại Tp.HCM với tổng số 27.885 công nhân tham gia.

Việc này sẽ tạo nên kênh phân phối mới cho hàng Việt, vừa có ý nghĩa về mặt dân sinh vừa giúp DN Việt mở rộng thị trường, tạo kênh phân phối vững chắc để cạnh tranh với DN bán lẻ ngoại.

Phía FFA cũng đã thành lập pháp nhân đại diện là công ty FFC để làm đầu mối tổ chức chương trình bán hàng trả chậm. FFC đã làm việc với các nhà cung cấp hàng hoá để cung cấp hàng hoá có chất lượng cho chương trình, giá cả ưu đãi (mức chiết khấu dành cho chương trình từ 15% đến 20%) và xây dựng danh mục hàng hoá đáp ứng nhu cầu thực tế của người lao động (gồm nông sản, thực phẩm chế biến, nước chấm, nước uống, gia vị, thực phẩm khác, hàng hoá tiêu dùng…).

Thế nhưng kênh kết nối cung cầu này đang “tắt” ở khâu thanh quyết toán từ phía những ngân hàng, đã trả lương qua thẻ ATM cho các DN tham gia chương trình, do chưa chịu cấp hạn mức tín dụng với lãi suất ưu đãi 1 – 2% cho công nhân tại các DN tham gia chương trình.

Chẳng hạn như Vietcombank trả lương qua thẻ cho các công nhân tại KCN Vĩnh Lộc, nhiều tháng qua, lãnh đạo ITPC trực tiếp đến làm việc với ngân hàng này để bàn về việc cấp hạn mức tín dụng cho kênh phân phối hàng Việt trả chậm nhưng sự việc dường như bế tắc.

Mới đây (ngày 1/6/2016), khi biết Tập đoàn Vingroup tổ chức Lễ ký kết hợp tác đợt một với gần 250 DN Việt tham gia chương trình “Đồng hành, hỗ trợ và thúc đẩy sản xuất nội địa” tại khu vực phía Bắc, Phó Giám đốc ITPC Hồ Xuân Lâm đã chủ động liên lạc với PV Thời báo Kinh Doanh để bày tỏ sự ủng hộ việc hợp tác này.

Và ông Lâm cũng mong Vingroup sẽ sớm có sự hợp tác tương tự như vậy với giới DN sản xuất kinh doanh hàng tiêu dùng nội địa tại Tp.HCM. ITPC sẽ đứng ra làm cầu nối cho việc này nhằm thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt hiệu quả hơn.

Hàng Việt đang rất cần tính liên kết như Tập đoàn Vingroup vừa mới ký kết hợp tác với 250 DN tại phía Bắc

Khó lấp “khoảng trống”

Theo dự báo của Bộ Công Thương, giai đoạn 2016-2020, tốc độ tăng trưởng thương mại bán lẻ sẽ đạt 11,9%, trong đó bán lẻ hiện đại sẽ chiếm trên 45%. Nguồn vốn đầu tư để cạnh tranh với khối ngoại vẫn là vấn đề đau đầu của các DN bán lẻ nội địa hiện nay.

PGs -Ts Nguyễn Thừa Lộc (Đại học Kinh tế quốc dân) cho biết, ngay như DN bán lẻ hàng đầu là Saigon Coop cũng chỉ có 1.000 tỷ đồng vốn tự có, chỉ đủ 15 – 20% nhu cầu kinh doanh, còn lại phải đi vay.

Trong khi đó, lãi suất cho vay ở Việt Nam vẫn ở mức từ 7% đến 11%/năm, gấp 2 – 3 lần so với các mức lãi suất của các nước khác trong khu vực. Với mức lãi suất đắt đỏ như vậy, DN bán lẻ Việt Nam sẽ khó cạnh tranh được với các DN nước ngoài.

Đó là chưa kể tỉ trọng thuế trên lợi nhuận mà DN Việt phải nộp cao hơn rất nhiều nước trong khu vực ASEAN, như: Singapore là 18,4%, Thái Lan khoảng 27,5%, Campuchia 21%, Indonesia 29,7%…

Với tỉ lệ này, thuế “ăn” hết lợi nhuận của DN bán lẻ, sẽ khó có nguồn để đầu tư tái mở rộng kinh doanh, như vậy làm sao đủ sức cạnh tranh với khối ngoại?

Ngoài sự thiếu liên kết, bất cập về nguồn vốn vay, thuế suất, Ts Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, nhận định rằng ngành bán lẻ hiện đại (như cửa hàng giá rẻ và siêu rẻ, máy bán hàng tự động phát triển) vẫn còn sơ khai, chưa mạnh như kỳ vọng, vẫn chiếm tỉ trọng khiêm tốn.

Điều đáng nói, theo Ts Đinh Thị Mỹ Loan, một yếu tố cực kỳ quan trọng cho ngành bán lẻ là thương mại điện tử và bán hàng trực tuyến ở Việt Nam rất tiềm năng nhưng chưa thật sự bùng nổ.

Bà Loan nhận định, do ảnh hưởng của nền kinh tế tiền mặt, độ an toàn thanh toán và chưa tin tưởng vào các thương hiệu sản phẩm nên người tiêu dùng chỉ đặt hàng online và thanh toán bằng tiền mặt cho người giao hàng sau khi kiểm tra sản phẩm. Đó là sự thất bại cho thương mại điện tử Việt Nam.

Thế Vinh