Trong nhiều phiên gần đây, thị trường liên tục đi lên, thậm chí VN-Index vượt hẳn 1.800 điểm, song thanh khoản lại cho thấy sự thận trọng của nhà đầu tư. Không có hiện tượng tiền đổ vào đồng loạt, không xuất hiện những phiên giao dịch hàng tỷ USD như các giai đoạn hưng phấn trước đây. Thay vào đó, dòng tiền chỉ luân chuyển ở một số nhóm cổ phiếu nhất định, còn phần lớn nhà đầu tư vẫn nghe ngóng, quan sát và giữ tỷ trọng tiền mặt cao.

Thanh khoản xuống mức thấp nhất 2 tuần

Việc dòng tiền có xu hướng đứng ngoài quan sát khiến giá trị giao dịch toàn thị trường giảm mạnh. Trung bình 20 phiên gần nhất, thanh khoản giảm khoảng 15 - 16%. 

Chẳng hạn, trong phiên 20/4, tổng giá trị giao dịch trên hai sàn chỉ đạt khoảng 18.800 tỷ đồng, giảm hơn 13% so với phiên trước đó và là mức thấp nhất trong vòng hai tuần.

Hay như trong phiên 21/4, toàn thị trường chỉ có hơn 771.000 đơn vị được khớp lệnh, giá trị giao dịch gần 23.000 tỷ đồng. 

Lý giải cho tình trạng dòng tiền chưa sẵn sàng nhập cuộc, Chứng khoán MB (MBS) cho rằng, hiện nay tâm lý nhà đầu tư vẫn còn “bận tâm” đến sóng gió Trung Đông.

Một số lực cản khiến dòng tiền lớn vẫn đứng ngoài, như: Áp lực bán ròng từ khối ngoại vẫn diễn ra khá mạnh, 4 tuần tăng liên tiếp của thị trường cũng chính là chuỗi bán ròng 4 tuần liên tiếp của khối ngoại (-11.000 tỷ đồng);

Độ rộng thị trường cho thấy danh mục của nhà đầu tư đã bị “bỏ lại phía sau” so với mức tăng của chỉ số. Thống kê cũng cho thấy, việc chỉ số VN-Index vượt ngưỡng 1.800 điểm, tiệm cận vùng 1.850 điểm nhưng chỉ có 1/3 số cổ phiếu có giá cao hơn bình quân 200 ngày.

Thêm vào đó, biên lợi nhuận chỉ tập trung ở 1 vài nhóm cổ phiếu đơn lẻ, đã khiến thanh khoản toàn thị trường hạn chế.

Ngoài ra, các kênh đầu tư khác cũng đang cạnh tranh dòng tiền. Vàng, bất động sản ở một số phân khúc, ngoại tệ hoặc thậm chí việc giữ tiền mặt đều được xem là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh nhiều biến số. Khi nhà đầu tư có nhiều lựa chọn, chứng khoán không còn là “điểm đến duy nhất” như giai đoạn tiền rẻ trước đây.

Diễn biến lãi suất cũng không thật sự thuận lợi đối với hoạt động cho vay. Từ cuối năm ngoái, lãi suất huy động và cho vay đã có dấu hiệu tăng trở lại do thiếu thanh khoản trong hệ thống ngân hàng. Mặt bằng lãi vay margin tại các công ty chứng khoán cũng theo đó lên khoảng 13–14%/năm. Điều này làm hạn chế phần nào nhu cầu đòn bẩy của nhà đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh thị trường biến động khó lường.

Dù lãi suất đã giảm so với trước, mặt bằng lãi suất tiền gửi vẫn đủ hấp dẫn với những người ưu tiên an toàn. Không ít nhà đầu tư sẵn sàng gửi tiết kiệm để hưởng lợi suất ổn định thay vì chấp nhận rủi ro trên thị trường chứng khoán.

Thị trường cần gì để tiền quay lại?

Trong bối cảnh thanh khoản toàn thị trường vẫn ở vùng thấp kể từ đầu năm và dòng tiền hiện khá tập trung ở nhóm cổ phiếu nhất định, các chuyên gia cho rằng sẽ tạo ra khả năng rung lắc cao.

Theo giới chuyên môn, muốn tiền thực sự nhập cuộc, điều quan trọng nhất là thị trường phải chứng minh được rằng đà tăng hiện nay có nền tảng vững chắc.

Trước hết, lợi nhuận doanh nghiệp cần cải thiện rõ ràng hơn. Nhà đầu tư có thể chấp nhận mua cổ phiếu ở mức giá cao hơn nếu tin rằng doanh nghiệp sẽ tăng trưởng mạnh trong tương lai. Nhưng nếu lợi nhuận không tăng, việc định giá cổ phiếu đi lên quá nhanh sẽ khiến thị trường trở nên đắt đỏ và dễ điều chỉnh.

Do đó, mùa báo cáo kết quả kinh doanh trong những quý tới sẽ là bài kiểm tra quan trọng. Nếu các doanh nghiệp lớn trong nhóm ngân hàng, bất động sản, bán lẻ, thép, công nghệ, xuất khẩu cho thấy doanh thu và lợi nhuận phục hồi thực sự, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố.

Khi đó, dòng tiền đang đứng ngoài có thể bắt đầu quay trở lại, trước tiên là ở nhóm nhà đầu tư cá nhân, sau đó lan sang các tổ chức và dòng vốn ngoại.

Yếu tố thứ hai là thanh khoản phải tăng một cách bền vững. Một thị trường tăng điểm nhưng giá trị giao dịch thấp thường cho thấy chỉ một lượng tiền nhỏ đang kéo chỉ số. Điều này khiến xu hướng tăng dễ bị tổn thương nếu xuất hiện tin xấu hoặc áp lực bán bất ngờ.

Ngược lại, khi thanh khoản tăng đều qua từng tuần, nghĩa là ngày càng có nhiều nhà đầu tư chấp nhận xuống tiền. Đây mới là dấu hiệu của một “con sóng” thực sự.

Hiện nay, thanh khoản trên thị trường đã cải thiện so với giai đoạn trầm lắng nhất, nhưng vẫn chưa đủ mạnh để xác nhận sự trở lại của dòng tiền lớn. Những phiên giao dịch tăng mạnh thường đi kèm giá trị khớp lệnh cao mới là tín hiệu tích cực. Nếu chỉ số tăng nhưng thanh khoản giảm, đó có thể là dấu hiệu cho thấy đà tăng đang yếu dần.

Bên cạnh đó, thị trường cũng cần một câu chuyện đủ sức hấp dẫn để thu hút dòng tiền. Trong quá khứ, mỗi chu kỳ tăng mạnh của chứng khoán Việt Nam đều gắn với một kỳ vọng lớn: giai đoạn cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, giai đoạn lãi suất thấp và tiền rẻ, làn sóng bất động sản, hay kỳ vọng nâng hạng thị trường.

Hiện tại, câu chuyện nâng hạng vẫn được nhắc tới nhiều nhất. Nếu Việt Nam tiến gần hơn tới việc được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, đây sẽ là yếu tố có thể kéo dòng vốn ngoại quay lại mạnh mẽ. Khi đó, tâm lý nhà đầu tư trong nước cũng sẽ thay đổi đáng kể.

Tuy nhiên, câu chuyện này chỉ phát huy tác dụng khi đi kèm với những cải thiện cụ thể về cơ chế giao dịch, minh bạch thông tin và chất lượng doanh nghiệp niêm yết. Nếu chỉ dừng ở kỳ vọng, tác động sẽ không kéo dài.

Ngoài ra, yếu tố chính sách cũng rất quan trọng. Nhà đầu tư luôn muốn nhìn thấy sự ổn định về lãi suất, tỷ giá, tín dụng và môi trường kinh doanh. Nếu chính sách duy trì theo hướng hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro, tâm lý trên thị trường sẽ tích cực hơn.

Ngược lại, chỉ cần xuất hiện một số biến động như lạm phát tăng trở lại, áp lực tỷ giá, lãi suất nhích lên hoặc những cú sốc từ bên ngoài, dòng tiền có thể lập tức co lại.

Thị trường chứng khoán với nỗi lo phụ thuộc quá nhiều vào nhóm vốn hoá lớn

Theo VNDirect, việc Việt Nam nhiều khả năng được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026, cùng với những cải cách mạnh mẽ về hạ tầng và khung pháp lý, sẽ giúp thị trường tiến gần hơn tới các chuẩn mực của khu vực. Những yếu tố này được kỳ vọng sẽ củng cố niềm tin và thu hút thêm dòng vốn từ các nhà đầu tư lớn.

Bên cạnh đó, nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực của doanh nghiệp niêm yết sẽ là bệ đỡ quan trọng cho thị trường trong năm tới.

Trong kịch bản cơ sở, VNDirect dự báo lợi nhuận toàn thị trường có thể tăng khoảng 18% trong năm 2026. Thanh khoản cũng được kỳ vọng cải thiện rõ rệt, với giá trị giao dịch bình quân tăng 25% so với năm 2025, đạt khoảng 36.400 tỷ đồng mỗi phiên.

Hải Giang