Đưa nông sản lên “chợ mạng”

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, một gian hàng trên sàn thương mại điện tử cùng những kiến thức về marketing trực tuyến, nhiều HTX đã chủ động kết nối trực tiếp với người tiêu dùng trên khắp cả nước, từng bước rút ngắn khoảng cách giữa vùng sản xuất và thị trường.

HTX Nông sản Vân Di tại xã Trường Phú, tỉnh Quảng Trị là một minh chứng sinh động. Từng chỉ tiêu thụ tinh bột nghệ đỏ trong phạm vi địa phương, HTX đã mạnh dạn đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử.

Theo bà Mai Thị Vân, Giám đốc HTX Nông sản Vân Di, quyết định này mang lại sự thay đổi rõ rệt khi lượng đơn hàng tăng ổn định, những dịp cao điểm tăng khoảng 20%, tập trung tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng.

Quan trọng hơn, thị trường không còn bó hẹp trong địa phương mà được mở rộng trên phạm vi cả nước. Để đáp ứng yêu cầu của khách hàng trực tuyến, HTX tiếp tục chuẩn hóa bao bì, số hóa thông tin sản phẩm và hoàn thiện hệ thống giới thiệu hàng hóa trên nền tảng số.

Đằng sau những con số tăng trưởng ấy là một sự thay đổi căn bản về tư duy. Người nông dân không chỉ sản xuất mà còn học cách kể câu chuyện về sản phẩm, xây dựng thương hiệu, chăm sóc khách hàng, quản lý đơn hàng và quảng bá hình ảnh trên môi trường số. Chính quá trình đó đã biến những HTX truyền thống thành những đơn vị kinh tế năng động, thích ứng với xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Hay tại Sơn La, HTX Dịch vụ phát triển nông nghiệp 19/5 cũng đang tạo nên dấu ấn với sản phẩm mận sấy dẻo Mộc Châu. Trước đây, đầu ra chủ yếu phụ thuộc vào thương lái nên giá cả bấp bênh, lợi nhuận thiếu ổn định.

Khi tham gia các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada hay Tiki, sản phẩm nhanh chóng tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi toàn quốc. Mỗi ngày, HTX tiếp nhận từ hàng chục đến hàng trăm đơn hàng, mở ra nguồn doanh thu ổn định hơn so với phương thức tiêu thụ truyền thống.

Theo anh Mai Văn Trọng, thành viên HTX Dịch vụ phát triển nông nghiệp 19/5, việc bán hàng trên sàn thương mại điện tử không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn nâng cao giá trị thương hiệu của sản phẩm địa phương.

Điều mà trước đây HTX khó thực hiện thông qua kênh bán hàng truyền thống thì nay được hỗ trợ bởi công nghệ, dữ liệu khách hàng và hệ thống logistics ngày càng hoàn thiện.

HTX “nâng chất” nông sản

Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số trong HTX không đơn thuần dừng ở việc "đưa hàng lên mạng". Để có thể tồn tại trên môi trường thương mại điện tử, sản phẩm phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe hơn. Bao bì phải chuyên nghiệp, hình ảnh phải hấp dẫn, thông tin phải minh bạch, quy trình sản xuất phải rõ ràng và nguồn gốc phải có khả năng truy xuất. Điều đó buộc các HTX phải đầu tư đồng bộ từ sản xuất đến quản trị.

Như tại HTX Dịch vụ phát triển nông nghiệp 19/5, một đội ngũ chuyên trách bán hàng trực tuyến được xây dựng, đảm nhiệm từ việc đăng tải sản phẩm, chăm sóc khách hàng, xử lý đơn hàng đến phối hợp giao nhận. Bao bì và nhãn mác cũng được chuẩn hóa theo hướng chuyên nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Có thể thấy, khoa học công nghệ đang trở thành "đòn bẩy" giúp kinh tế tập thể nâng cao năng lực cạnh tranh. Các nền tảng số không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tạo điều kiện để HTX quản trị dữ liệu, phân tích nhu cầu tiêu dùng, tối ưu chuỗi cung ứng và nâng cao hiệu quả sản xuất. Khi dữ liệu trở thành tài nguyên mới, HTX càng chủ động ứng dụng công nghệ thì càng có cơ hội tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Song song với chuyển đổi số, sở hữu trí tuệ đang nổi lên như một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển của các HTX. Nếu thương mại điện tử giúp sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn thì sở hữu trí tuệ chính là "tấm hộ chiếu" bảo vệ giá trị của sản phẩm trên thị trường.

Một sản phẩm OCOP hay đặc sản địa phương chỉ thực sự tạo dựng được chỗ đứng khi người tiêu dùng nhận diện rõ thương hiệu, tin tưởng về chất lượng và yên tâm về nguồn gốc xuất xứ. Điều này đòi hỏi HTX phải chủ động đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ thương hiệu, hoàn thiện hệ thống nhận diện và xây dựng chiến lược phát triển tài sản trí tuệ ngay từ đầu.

Trong môi trường số, nguy cơ bị sao chép hình ảnh, làm giả bao bì, lợi dụng thương hiệu hay bán hàng kém chất lượng dưới tên gọi của sản phẩm nổi tiếng luôn hiện hữu. Nếu không được bảo hộ sở hữu trí tuệ, thành quả của người sản xuất có thể nhanh chóng bị xâm phạm, làm giảm uy tín và ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của thành viên.

Chính vì vậy, việc tuyên truyền nâng cao nhận thức về vai trò của sở hữu trí tuệ cần được xem là nhiệm vụ xuyên suốt trong phát triển kinh tế tập thể. Mỗi HTX cần hiểu rằng thương hiệu không chỉ là chiếc logo hay tên gọi của sản phẩm, mà là tài sản vô hình có giá trị lâu dài, quyết định năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Xây dựng thương hiệu bài bản

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm OCOP thành công đều bắt đầu từ việc xây dựng thương hiệu bài bản. Tại xã Trường Phú, ngoài tinh bột nghệ đỏ Vân Di, địa phương hiện có 9 sản phẩm OCOP được công nhận, gồm 4 sản phẩm đạt chuẩn 4 sao và 5 sản phẩm đạt chuẩn 3 sao.

Việc kết hợp chương trình OCOP với thương mại điện tử đã giúp các sản phẩm đặc trưng chinh phục người tiêu dùng trong và ngoài nước, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân.

Theo ông Lê Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Trường Phú (tỉnh Quảng Trị), địa phương xác định đưa sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử là giải pháp trọng tâm nhằm mở rộng thị trường, nâng cao giá trị nông sản. Đồng thời, xã sẽ tiếp tục kết nối doanh nghiệp và các đơn vị phân phối để xây dựng chuỗi tiêu thụ ổn định, lâu dài cho các sản phẩm đặc trưng.

Không chỉ dừng ở thương hiệu, HTX hiện đại còn phải xây dựng văn hóa kinh doanh dựa trên sự minh bạch. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và tính hợp pháp của hàng hóa.

Vì vậy, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, nhật ký điện tử, vùng trồng được số hóa hay hồ sơ chất lượng trực tuyến cần trở thành những thành phần không thể thiếu trong hệ sinh thái quản trị HTX.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc sở hữu trí tuệ cần được lồng ghép vào mọi hoạt động của HTX, từ quản trị doanh nghiệp, nghiên cứu sản phẩm, sản xuất, tiếp thị cho tới phát triển thị trường. Khi coi tài sản trí tuệ là một yếu tố trong chiến lược phát triển bền vững, HTX sẽ không chỉ bán được nhiều hàng hơn mà còn bán được với giá trị cao hơn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, định hướng phát triển cũng đang ngày càng rõ nét. Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc đưa sản phẩm của HTX lên các sàn thương mại điện tử không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Các HTX cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thị trường, chú trọng đầu tư bao bì, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và đặc biệt là năng lực vận hành trên nền tảng số.

Chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và sở hữu trí tuệ đang tạo thành "tam giác phát triển" mới của kinh tế tập thể. Trong đó, công nghệ giúp mở rộng thị trường, sở hữu trí tuệ bảo vệ giá trị thương hiệu, còn HTX là hạt nhân tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết.

Khi 3 yếu tố trên được kết hợp đồng bộ, nông sản Việt không chỉ thoát khỏi cảnh phụ thuộc vào thương lái mà còn từng bước xây dựng vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.