Những ngày gần đây, dư luận “xôn xao” vụ việc của nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, ông Nguyễn Xuân Sơn, bị khởi tố và bắt tạm giam, chỉ sau 3 ngày có quyết định miễn nhiệm.

Nhiều chuyên gia nhìn nhận câu chuyện của vị lãnh đạo một tập đoàn lớn nhất nhì cả nước này là một hệ quả tất yếu. Bởi trước đó, tình trạng sử dụng vốn nhà nước đầu tư ngoài ngành dàn trải, kém hiệu quả hoặc thậm chí là sử dụng sai mục đích, làm thất thoát, lãng phí vốn Nhà nước đã được bàn luận nhiều.

Quả đắng sử dụng vốn Nhà nước

Với vụ việc của ông Nguyễn Xuân Sơn, được xem là gắn trách nhiệm khi vị này có thời kỳ làm Tổng giám đốc của Ngân hàng Oceanbank. Thông báo của cơ quan điều tra cũng nêu rõ, trong quá trình điều tra mở rộng vụ án, đã xác định ông Nguyễn Xuân Sơn là đồng phạm với Hà Văn Thắm – nguyên Chủ tịch Oceanbank, phạm vào tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong thi hành công vụ.

Ngân hàng là một trong những lĩnh vực “rót” vốn đầu tư ngoài ngành nhiều nhất của PVN với trên 5.000 tỷ đồng vào hai ngân hàng Oceanbank và PVCombank. Được biết, hiện nay phần vốn góp lên tới 4.680 tỷ đồng đang được PVN thực hiện các thủ tục để chuyển giao cho Ngân hàng Nhà nước quản lý.

Trong khi đó, số vốn góp 800 tỷ đồng tại Oceanbank đã thực hiện tái cơ cấu theo chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước. Việc Tập đoàn Nhà nước có quy mô lớn nhất nhì của cả nước có nguy cơ mất vốn là chuyện đã được đoán định từ trước, khi mà Oceanbank được Ngân hàng Nhà nước mua lại với giá 0 đồng.

Tại cuộc họp mới đây về tái cơ cấu DNNN và thoái vốn, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh yêu cầu, với những trường hợp đầu tư ngoài ngành đang thua lỗ, càng để lâu càng mất vốn Nhà nước, thì lãnh đạo doanh nghiệp cần phải sớm báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xử lý ngay, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan.

Cần có chế tài và hạn định cụ thể, quy trách nhiệm rõ ràng cho lãnh đạo từng đơn vị để thúc tiến độ thoái vốn của doanh nghiệp.

Cũng tại cuộc họp giao ban gần đây của Bộ Công Thương, ông Vũ Quốc Anh, Vụ trưởng Vụ Tài chính đồng thời là Trưởng ban chỉ đạo sắp xếp DN của Bộ Công Thương, cho biết việc thực hiện tái cơ cấu, sắp xếp lại DN hay thoái vốn đầu tư ngoài ngành trong thời gian tới sẽ gắn trách nhiệm của người đứng đầu, vì chỉ có quy trách nhiệm của người đứng đầu mới có thể đẩy nhanh việc thoái vốn, tái cơ cấu.

Nhìn từ vụ việc của nguyên lãnh đạo PVN, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng đây là “tín hiệu” cho thấy Nhà nước sẽ cương quyết với tất cả các trường hợp tương tự như vậy.

Theo báo cáo của Chính phủ, quý I/2015, các DNNN đã thoái được 8.214 tỷ đồng, với số thu về là 8.599 tỷ đồng. Số còn lại phải thoái trong năm nay lên tới 19.517 tỷ đồng. Đáng chú ý là riêng trong lĩnh vực ngân hàng và bất động sản, số vốn phải thoái chiếm đa số với khoảng 12.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, việc thoái vốn ở hai lĩnh vực nhạy cảm này không phải là bài toán đơn giản. Bởi theo bà Chi Lan, đây là hai lĩnh vực có liên quan đến nhau, gắn với nợ xấu của DNNN, nên rất khó thoái vốn được ngay. Trong khi lượng vốn mà các DNNN “rót” vào hai lĩnh vực này không phải là ít, mang tính đầu cơ nhiều hơn, lại làm ăn kém hiệu quả, nên đã phải gánh không ít rủi ro từ thị trường.

Cần gắn trách nhiệm

“Trước khi thoái vốn, DNNN phải giải tỏa được nợ nần đã. Thời gian trước đây, DNNN đầu tư nhiều vào bất động sản và ngân hàng, khi đua nhau lập ngân hàng hoặc góp cổ phần vào ngân hàng, xong lại sử dụng nhiều tiền vay, đầu tư vào bất động sản. Vốn dĩ trong hoạt động cốt lõi của DNNN đã có hạn chế rồi, nên ở lĩnh vực đầu tư ngoài ngành sẽ có nhiều rủi ro, mang tính đầu cơ hơn nên làm cho DNNN lúng túng và khó thoát ra nhất”, bà Chi Lan bình luận.

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh thì cho rằng vấn đề căn bản nhất khiến cho việc thoái vốn chậm chạp là do chưa có những yêu cầu cụ thể của Nhà nước về thời hạn và trách nhiệm thoái vốn. Hiện mới chỉ đang “hô hào” đẩy nhanh thoái vốn đầu tư ngoài ngành, mà chưa có những chế tài và hạn định rõ ràng, nên các DNNN vẫn đang “ung dung” thoái vốn.

Cũng theo ông Doanh, nếu việc thoái vốn được đẩy nhanh hơn và quy trách nhiệm rõ hơn, thì sẽ rất có lợi cho các DNNN khi hiện nay, các nhà đầu tư đang quan tâm khi Việt Nam đang đàm phán và ký kết nhiều hiệp định thương mại.

Cùng quan điểm, bà Chi Lan cho rằng, nếu không “làm nghiêm”, gắn trách nhiệm từng cơ quan đơn vị, cá nhân, thì mới đẩy nhanh việc thoái vốn. Theo đó, cần yêu cầu các đơn vị liên quan giải trình về quá trình thoái vốn, tự nhận những lỗi sai để xử lý. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng cần mạnh tay hơn trong việc xử lý hoạt động của DNNN, trong trường hợp thực hiện thoái vốn chậm chạp hoặc phát hiện sai phạm.

“Nhà nước cũng lại vẫn nương tay cho các DNNN, không dám đi vào thực chất của hoạt động DNNN là nợ bao nhiêu, nợ ở những khoản nào, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính và bất động sản. Nếu không đi vào thực chất được thì sao đôn đốc thúc đẩy được cho họ làm.

Ngoài việc nắm thông tin, tách bạch thật rõ xem bức tranh thật của từng DNNN là như thế nào, thì còn phải đi đôi với những biện pháp xử lý cần thiết. Còn nương tay và che chắn cho nhau thì không có chuyện thoái được vốn và tái cơ cấu được thực chất đâu”, bà Chi Lan cảnh báo.

Cẩm An