Theo Thông báo số 1067/TB-TTCP do Thanh tra Chính phủ ban hành, kết luận thanh tra chuyên đề về công tác quản lý thăm dò, khai thác khoáng sản vật liệu xây dựng tại tỉnh Phú Thọ đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, hạn chế kéo dài qua nhiều khâu. Dù địa phương đã ban hành nhiều văn bản điều hành và tổ chức đấu giá 31 điểm mỏ, thu về hơn 887,5 tỷ đồng, song công tác quản lý vẫn bộc lộ nhiều bất cập.

Trong lĩnh vực quy hoạch, UBND tỉnh Phú Thọ bị xác định ban hành quyết định điều chỉnh quy hoạch khoáng sản nhưng không trình HĐND tỉnh thông qua trước khi phê duyệt, trái quy định. Ngoài ra, việc bổ sung 18 khu vực khoáng sản vào quy hoạch chưa đảm bảo đầy đủ căn cứ pháp lý, một số mỏ chưa được cập nhật vào bản đồ quy hoạch giai đoạn 2021–2030. Cơ quan thanh tra cũng chỉ ra việc không công khai quy hoạch điều chỉnh và khu vực cấm, tạm cấm hoạt động khoáng sản theo đúng quy định.

Ở khâu đấu giá quyền khai thác khoáng sản, UBND tỉnh bị kết luận chậm phê duyệt kế hoạch đấu giá. Đáng chú ý, một trường hợp doanh nghiệp trúng đấu giá nhưng không nộp tiền đúng quy định vẫn được cấp phép khai thác, thay vì bị hủy kết quả theo quy định. Một số quy định về tiến độ và số tiền nộp đấu giá cũng được ban hành chưa phù hợp, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Trong công tác cấp phép thăm dò và khai thác, Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai phạm như không công khai thông tin khi cấp 55 giấy phép thăm dò, lựa chọn đơn vị thăm dò không thông qua quy trình công khai. Đặc biệt, việc chia nhỏ một mỏ cát tại Việt Trì thành ba điểm mỏ để cấp phép bị xác định là không đúng quy định của Luật Khoáng sản. Một số giấy phép khai thác còn thiếu nội dung quan trọng về nghĩa vụ tài chính và quy trình vận hành mỏ.

Công tác quản lý đất đai và hoạt động khai thác cũng tồn tại nhiều vi phạm. Có 16 điểm mỏ chưa được giao hoặc cho thuê đất nhưng đã khai thác, trong khi cơ quan chức năng chưa kịp thời kiểm tra, xử lý. Nhiều mỏ khai thác không đúng thiết kế, chưa lắp đặt trạm cân, chưa hoàn tất thủ tục đóng cửa mỏ hoặc phục hồi môi trường. Hoạt động vận chuyển khoáng sản vẫn diễn ra nhiều vi phạm tại các bến bãi và điểm tập kết.

Về nghĩa vụ tài chính, kết luận thanh tra cho thấy việc kê khai thuế và phí bảo vệ môi trường còn bất cập khi nhiều doanh nghiệp gộp nhiều mỏ vào một tờ khai, gây khó khăn trong quản lý sản lượng thực tế. Đáng chú ý, tổng số tiền chưa thu được từ 43 doanh nghiệp khai thác mỏ lên tới hơn 45,4 tỷ đồng.

Trên cơ sở các vi phạm nêu trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Phú Thọ tổ chức kiểm điểm trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân liên quan trong từng thời kỳ. Việc xử lý trách nhiệm phải căn cứ kết quả kiểm điểm, đồng thời nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm hình sự thì chuyển cơ quan điều tra theo quy định.

Đối với UBND tỉnh Phú Thọ, cơ quan thanh tra yêu cầu khẩn trương chấn chỉnh, khắc phục toàn diện các tồn tại trong quản lý khoáng sản. Trong đó bao gồm rà soát lại quy hoạch các điểm mỏ, đảm bảo phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội; kiểm tra việc khoanh định khu vực không đấu giá; tăng cường quản lý tài nguyên chưa khai thác và áp dụng công nghệ trong giám sát hoạt động khai thác, vận chuyển.

Bên cạnh đó, địa phương được yêu cầu đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm về đất đai, môi trường và hoạt động khai thác khoáng sản. Các dự án mỏ đã bị phát hiện vi phạm cần được rà soát, xử lý dứt điểm, tránh tình trạng kéo dài hoặc tái diễn.

Một nội dung quan trọng khác là yêu cầu thu hồi số tiền hơn 45,4 tỷ đồng còn tồn đọng vào ngân sách nhà nước, đồng thời xử lý việc chậm nộp theo quy định. Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu rà soát lại việc cấp phép khai thác đối với trường hợp doanh nghiệp trúng đấu giá nhưng không thực hiện nghĩa vụ tài chính đầy đủ.

Ngoài ra, UBND tỉnh Phú Thọ cần khẩn trương phê duyệt và triển khai các đề án đóng cửa mỏ, cải tạo phục hồi môi trường, đồng thời tăng cường đôn đốc các doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ này. Việc chậm trễ trong đóng cửa mỏ và phục hồi môi trường được đánh giá là một trong những tồn tại kéo dài cần sớm khắc phục.

Xuân Bắc