Thời điểm này, hàng loạt ngân hàng đã bắt đầu đẩy mạnh huy động vốn nhàn rỗi để chuẩn bị phục vụ vốn cho sản xuất, kinh doanh trong 6 tháng cuối năm.

Tuy nhiên, kênh gửi tiết kiệm ngân hàng đang gặp khó khăn do phải cạnh tranh gay gắt với các kênh đầu tư sinh lời cao hơn hẳn như đầu tư bất động sản, chứng khoán, vàng, ngoại tệ…

“Ép” giảm lãi suất đầu ra

Do hưởng ứng lời kêu gọi hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp, thúc đẩy đăng trưởng nên các ngân hàng đều mạnh tay giảm lãi suất cho vay từ 0,3% đến 1%/năm. Do đó, nhiều nhà băng đã bắt đầu điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi tương ứng để đảm bảo cân đối chi phí vốn.

Hiện, một số ngân hàng như ACB, Eximbank, Sacombank… vừa giảm lãi suất tiết kiệm từ 0,1-0,3%/năm ở các kỳ hạn. Lãi suất huy động hiện phổ biến 4,5-5,4%/năm với kỳ hạn từ 1-6 tháng, 5,4-6,5%/năm với kỳ hạn từ 6 đến dưới 12 tháng.

Các khoản tiền gửi kỳ hạn trên 12 tháng có lãi suất tiết kiệm khá cao, 6,4-7,2%/năm, thậm chí có ngân hàng chào mời lãi suất gửi dài hạn tới 8%/năm…

Việc cắt giảm lãi suất tiền gửi được giải thích là do lãi suất vay vốn liên ngân hàng và lãi suất huy động trái phiếu Chính phủ đều giảm mạnh. Trong đó, tăng trưởng huy động vốn đang cao hơn tăng trưởng cho vay, lần lượt ở mức 4,5% và 3,57% tính đến cuối tháng 4/2016.

Do đó, lãi suất huy động giảm nhẹ cũng là diễn biến hợp lý. Điều này sẽ hỗ trợ các ngân hàng giảm mạnh lãi suất cho vay, hỗ trợ doanh nghiệp có nguồn vốn giá thấp hơn nhằm thúc đẩy tăng trưởng, vượt qua giai đoạn khó khăn.

Lãi suất tiết kiệm của một số kỳ hạn được điều chỉnh giảm để cơ cấu lại nguồn vốn, giảm chi phí, đưa ra lãi suất thấp hơn cho các gói tín dụng. Nhờ đó, các ngân hàng có dư địa để giảm lãi suất cho vay.

Đơn cử: cuối tháng 5/2016, ngân hàng BIDV đã mạnh tay giảm 0,3-0,5%/năm lãi suất vay ngắn hạn, giảm lãi suất vay trung - dài hạn về mức tối đa 10%/năm cho các_khách hàng xếp loại tốt.

Hai ngân hàng Vietcombank và Vietinbank cũng quyết định giảm lãi suất trung – dài hạn về tối đa 10%/năm, riêng VietinBank giảm 0,5 – 1% lãi suất cho vay đối với một số lĩnh vực trọng điểm, ưu tiên hỗ trợ…

Thực tế, mặt bằng lãi suất cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên phổ biến ở mức 6-7%/năm (ngắn hạn), lãi suất cho vay thông thường ở mức 6,8-9%/năm đối với ngắn hạn. Lãi suất trung – dài hạn cũng ở mức khá thấp chỉ từ 9,3-11%/năm.

Một lý do được đưa ra là ngân hàng đã “trót” đầu tư trái phiếu Chính phủ quá nhiều thời gian trước, đến giờ, lãi suất trái phiếu giảm sâu, dẫn tới có nguy cơ lỗ. Do đó, việc cắt giảm lãi suất để co kéo lợi nhuận, bù đắp phần lỗ cũng là một giải pháp tình thế.

Do chênh lệch lãi suất tiết kiệm- lãi suất cho vay khá thấp nên lợi nhuận của ngân hàng càng “mỏng” hơn

Biên lợi nhuận NIM co hẹp

Câu hỏi đặt ra là: Vì sao các ngân hàng mạnh tay cắt giảm lãi suất tiết kiệm 0,3-1%/năm và giảm lãi suất cho vay xuống dưới 10% như vậy?

Trong tình cảnh huy động vốn khó khăn, cạnh tranh gay gắt, không ít ngân hàng đã và đang phải hy sinh lợi nhuận để đảm bảo mục tiêu cân đối nguồn vốn, nhiệm vụ hỗ trợ đẩy tín dụng tăng trưởng.

Báo cáo tài chính quý I/2016 của một số ngân hàng phản ánh rõ rệt lợi nhuận của nhà băng đã bị co hẹp do ảnh hưởng từ việc tăng lãi suất huy động cho các tháng trước vào sau Tết Nguyên Đán 2016.

Cụ thể, lợi nhuận trước thuế tháng 12/2016 của ngân hàng Sacombank đã bị sụt giảm mạnh, đạt 199 tỷ đồng, tức chỉ bằng 25% kết quả cùng kỳ năm trước.

Lợi nhuận giảm do nhiều nguyên nhân, như: sáp nhập với SouthernBank có nợ xấu lớn, phải tăng chi phí dự phòng, xử lý nợ xấu, tập trung tái cơ cấu, tham gia hỗ trợ giảm lãi suất cho các doanh nghiệp…Nhưng chủ yếu là_do thu nhập lãi thuần của Sacombank bị sụt giảm hơn 702 tỷ đồng (giảm 36% so với cùng kỳ năm trước), chỉ đạt 1.238 tỷ đồng, dù tín dụng vẫn tăng trưởng rất cao lên tới 42% so với cùng kỳ năm trước.

Theo giải thích của Sacombank, do tiền gửi của khách hàng quý I/2016 tăng tới 60%, lãi suất huy động cũng tăng nên chi phí trả lãi tiền gửi đã tăng 63%, tương đương tăng gần 1.238 tỷ đồng. Do đó, tỷ lệ lãi cận biên NIM – thu nhập lãi thuần trên tổng tài sản có sinh lời – ở mức rất thấp 0,5%. NIM của Sacombank cũng lao dốc mạnh nếu so với mức NIM hơn 2,33% của nửa đầu năm 2014.

NIM của các ngân hàng thương mại khác như ACB, BIDV, TPBank, Eximbank, SHB… cũng bị giảm đáng kể.

Ông Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính, cho rằng nhu cầu vốn gia tăng vào mùa kinh doanh cuối năm sẽ đòi hỏi các ngân hàng tăng lãi suất tiết kiệm để kích thích huy động vốn. Do chênh lệch lãi suất tiết kiệm - lãi suất cho vay khá thấp nên lợi nhuận của ngân hàng càng “mỏng” hơn.

Vài năm gần đây, các ngân hàng đều phải tìm cách co kéo lợi nhuận theo hướng tiết giảm tối đa chi phí, giảm chi phí lãi huy động, tăng nguồn thu nhập lãi… Lợi nhuận vẫn đảm bảo tăng trưởng năm sau cao hơn năm trước, song đã có vài nhà băng có lợi nhuận “hao hụt” nghiêm trọng, thậm chí báo lỗ.

Thu Hằng