Thực hiện chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT trong cuộc họp về quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp và ATTP, Cục Thú y đã ban hành văn bản gửi các cơ quan thú y vùng và chi cục thú y các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường giám sát tại các cơ sở giết mổ động vật.

Giết mổ thủ công nguy cơ mất ATTP

Kể từ khi Bộ trưởng Bộ NN&PTNT phát động triển khai đợt cao điểm về ATTP đến nay, các cơ quan trực thuộc bộ đã tăng cường kiểm soát thực phẩm trên mọi phương diện. Hoạt động giết mổ cho đến nay vẫn là một trong những vấn đề nan giải, với nhiều cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, mất kiểm soát về quy trình giết mổ, gây ô nhiễm, mất vệ sinh, mất ATTP.

Thực trạng trong hàng chục ngàn cơ sở giết mổ trên cả nước, chỉ có khu vực phía Nam là kiểm soát tương đối tốt, các lò giết mổ nhỏ lẻ được thay thế bằng cơ sở giết mổ hiện đại, hợp vệ sinh. Khu vực phía Bắc, ngay cả Hà Nội, vẫn tồn tại hàng nghìn cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, thực hiện giết mổ thủ công, vệ sinh không đảm bảo.

Theo thống kê của Cục Thú y, hiện trên cả nước có 28.285 điểm giết mổ gia súc gia cầm nhỏ lẻ trong đó, 12 tỉnh trọng điểm phía Bắc (11.544 cơ sở, điểm giết mổ) mới chỉ có 59 cơ sở giết mổ tập trung, chiếm 0,51%.

Hà Nội là một trong những địa phương còn nhiều cơ sở giết mổ nhỏ lẻ của cả nước. Theo báo cáo của Sở NN&PTNT Hà Nội, thành phố hiện còn 2.490 điểm giết mổ nhỏ lẻ, hộ giết mổ gia súc, gia cầm không nằm trong tầm kiểm soát của cơ quan thú y, với số lượng khoảng 396 tấn/ngày.

Theo đại diện Sở NN&PTNT Hà Nội, các hộ tự phát này đã tồn tại nhiều năm nay trong đó có những chủ hộ lớn giết mổ từ 40 - 70 con lợn/đêm, cung cấp cho thành phố, vùng phụ cận, nhưng không tuân thủ các điều kiện theo quy định như: không có khu giết mổ riêng biệt, nhốt động vật sống ngay trong khu nhà ở, không có khu xử lý thịt, phụ phẩm, sử dụng nước giếng khoan mất vệ sinh. Các lò mổ chui trên địa bàn thành phố thường giết mổ 2 ca, ca đầu từ 2- 4h sáng, ca ngày từ 13 - 15h, thịt, tiết, nội tạng để la liệt trên sàn bê tông, gạch ẩm thấp, không bảo đảm ATTP.

Bộ trưởng Cao Đức Phát đã từng khẳng định, kiểm soát thực phẩm an toàn không phải chỉ chú trọng vào khâu sản xuất, lưu thông mà phải kiểm soát tốt ở tất cả các khâu, trong đó không ngoại trừ khâu giết mổ. Con lợn con gà người nông dân nuôi có thể sạch, nhưng chỉ cần giết mổ không bảo đảm vệ sinh sẽ có khả năng ô nhiễm vi sinh vật, nhiễm khuẩn salmonella và từ đó thực phẩm sạch sẽ trở thành thực phẩm bẩn.

NTD vẫn thích được lựa chọn gia cầm còn sống, được giết mổ ngay tại chợ

Thay đổi thói quen tiêu dùng

Ông Lê Đình Phượng, Tổng Giám đốc công ty CP Xuất nhập khẩu Foodex, cho biết đã đầu tư hơn 30 tỷ đồng xây nhà máy giết mổ gia súc gia cầm từ năm 2008, với công suất giết mổ lên tới 1.800 con/ngày. Tuy nhiên, từ đó đến nay, nhà máy không cạnh tranh nổi với các lò mổ tự phát, nên dây chuyền công nghiệp gần như “đắp chiếu”.

Theo ông Phượng, lò mổ thủ công đầu tư thấp nên giá thành thấp hơn so với lò mổ hiện đại. Tại lò mổ thủ công, người ta có thể đưa heo không rõ nguồn gốc, không giấy kiểm dịch thú y, thậm chí cả heo bệnh vào giết mổ. Lò thủ công thường nằm len lỏi trong các ngõ phố, tiện đi lại, gần hơn so với lò giết mổ của công ty hàng chục cây số. Vì thế, người ta vẫn “ưa chuộng” lò thủ công hơn.

Tình trạng cơ sở giết mổ hiện đại đắp chiếu, cơ sở thủ công sống khỏe có một phần góp sức của chính những thói quen của người tiêu dùng. Theo Ts. Nguyễn Văn Giáp - Giám đốc Trung tâm Chính sách và Chiến lược phát triển nông thôn miền Nam (SCAP), tiêu dùng thịt nói chung tại Việt Nam vẫn chủ yếu qua các kênh phân phối truyền thống, như các chợ tạm và chợ cố định chiếm hơn 90%, vì thói quen đi chợ hàng ngày hay tiêu dùng thị tươi sống.

Đặc biệt, đối với gia cầm, người tiêu dùng (NTD) vẫn thích được lựa chọn những con còn sống và được giết mổ ngay tại chợ, thay vì tiêu dùng sản phẩm đã được giết mổ sẵn. Chính vì vậy, mặc dù đang chiếm khoảng 5% thị trường thịt lợn và 30% thị trường thịt gà Việt Nam, nhưng sản phẩm của công ty CP Xuất nhập khẩu Foodex vẫn chỉ có mặt trong các siêu thị lớn, hay các cửa hàng của công ty, còn thị trường bên ngoài hiện vẫn rất khó tiếp cận.

Nhiều chuyên gia cho rằng muốn giảm bớt và tiến tới loại bỏ cơ sở giết mổ thủ công nhỏ lẻ, không đạt tiêu chuẩn vệ sinh, bên cạnh sự quyết liệt của cơ quan chức năng trong quản lý, kiểm soát, xử phạt nghiêm minh các cơ sở vi phạm rất cần những thay đổi lớn trong thói quen, hành vi của NTD.

Nếu NTD chuyển dần từ thói quen ăn sản phẩm thịt giết mổ tươi sống bày bán tại các chợ cóc, chợ tạm không rõ nguồn gốc, bằng cách chuyển sang ăn thịt được giết mổ tại cơ sở bảo đảm, bán trong các cửa hàng thực phẩm sạch, siêu thị, thì các lò mổ tư nhân không bảo đảm vệ sinh sẽ tự khắc bị triệt tiêu.

Thu Hường