Với một nền kinh tế đang cần cải cách mạnh mẽ để tạo ra môi trường kinh doanh ổn định nhằm thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư từ nước ngoài, thì việc có tới hàng chục nghìn DN hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt và tạm dừng hoạt động trong một quý gây ảnh hưởng không nhỏ đến cái nhìn của các nhà đầu tư đối với môi trường kinh doanh trong nước.

Có phải nghịch lý?

Tranh luận nổ ra khi có hai luồng ý kiến hoàn toàn trái ngược nhau. Một số chuyên gia kinh tế đánh giá điều này là hết sức bình thường và cho rằng việc DN gia nhập và rút lui khỏi thị trường là một đặc trưng khách quan về tính cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường.

Theo phân tích của Ts Nguyễn Trí Hiếu: “Trong kinh tế thị trường, đây không phải hiện tượng xấu, một DN không còn khả năng thanh toán thì họ có quyền hoặc là đến xin tòa cho phá sản để họ có thể làm lại, xây dựng lại doanh nghiệp. Do đó, chúng ta phải xem việc phá sản như là một hiện tượng bình thường. Hơn nữa, các DN giải thể, ngừng hoạt động có quy mô nhỏ, chủ yếu có vốn dưới 10 tỷ đồng”.

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và đầu tư Đặng Huy Đông cũng khẳng định: “DN ra đời, tham gia và biến khỏi thị trường là điều bình thường. Nếu chúng ta quá hốt hoảng, bi quan quá đáng là không cần thiết”.

Một số chuyên gia còn biện dẫn rằng số DN giải thể thấp hơn so với số DN thành lập mới trong quý. Theo đó, quý I năm nay, cả nước có 23,767 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng vốn đăng ký là 186 ngàn tỷ đồng, tăng 24,8% về số doanh nghiệp và tăng 67,2% về số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2015, đã tạo việc làm cho hơn 300.000 lao động, tăng 21,5% so với cùng kỳ năm 2015.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lại không có cùng quan điểm, mà đưa ra nhận định hoàn toàn trái ngược. TS Nguyễn Đình Cung cho rằng: “Số DN phá sản, ngừng hoạt động như thời gian qua là rất bất thường. Ai nói bình thường là an ủi nhau, là vô trách nhiệm”.

Cùng quan điểm với ông Cung, Ts Cao Sĩ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho rằng: “Cứ vào các cuộc họp, hội thảo thì thấy tình hình vui vẻ, sáng sủa nhưng xuống đến DN thì thấy họ quằn quại lắm rồi… Ngày càng khó khăn, giải pháp đưa ra nhiều mà không thực hiện được tức là chúng ta không thống nhất được với nhau, không bám sát thực tiễn”.

Năm 2005 – 2007 là thời điểm khủng hoảng của nền kinh tế thế giới, kinh tế Việt Nam cũng bị ảnh hưởng nặng, song so với thời điểm đó, số DN ngừng hoạt động chỉ chiếm khoảng 15% – 20%.

Chi phí của doanh nghiệp ngày càng tăng lên, như lãi suất, thuế, phí và các khoản ngoài phí, trong khi đó, lợi nhuận của lại ngày càng mỏng.

Chi phí tăng, lợi nhuận giảm

Quý I năm nay, cả nước có thêm 23.767 doanh nghiệp thành lập mới, trong khi tổng số doanh nghiệp giải thể và tạm ngừng hoạt động lên tới 22.963. Số liệu này cho thấy rằng số DN gia nhập thị trường và sụp đổ đang gần tương đương nhau. Câu hỏi đặt ra là tốc độ phát triển DN thế nào; chính sách hỗ trợ DN có đúng chỗ không, có đi vào thực chất không?

Phân tích nguyên nhân dẫn đến tình trạng số lượng DN “khai tử” bất thường này, có nhiều ý kiến cho rằng ngoài nguyên nhân khách quan là do kinh tế thế giới suy giảm, trong khi kinh tế Việt Nam phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, nên doanh nghiệp Việt gặp khó khăn, phải giải thể, ngừng hoạt động.

Một nguyên nhân nữa cũng cần nhắc tới đó là do chi phí của doanh nghiệp ngày càng tăng lên, như lãi suất, thuế, phí và các khoản ngoài phí, trong khi đó, lợi nhuận của họ ngày càng mỏng, ngày càng bị đối thủ nước ngoài chiếm hết.

Trên thực tế, thời gian qua, các biện pháp cải thiện môi trường kinh doanh cũng như nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ khu vực DN trong vấn đề tiếp cận các nguồn lực ưu đãi từ vốn, đất đai tới công nghệ… đã được đưa ra, nhưng DN vẫn khó khăn trong tiếp cận những ưu đãi này. Bên cạnh đó, quá nhiều quy định về tăng thuế, phí thời gian gần đây đã khiến DN lao đao.

Trong hai năm liền, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 19 về cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh và yêu cầu các bộ-ngành thực hiện. Song chính những khoản thuế, phí tăng liên tục trong thời gian gần đây đã làm giảm đi sự ưu đãi mà Nghị quyết 19 mang lại cho DN.

Hầu hết các doanh nghiệp đều cho rằng hiện nay, Nhà nước chỉ có thu và thu; từ chi phí vận tải, mọi trận địa đối với DN chỉ thấy tăng và tăng, không thấy chỗ nào giảm chi phí, giảm rủi ro cho DN…

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, các cơ quan chức năng cần xem xét cụ thể những khó khăn mà DN đang phải đối mặt, từ đó, có những chính sách hỗ trợ thiết thực hơn để thúc đẩy các DN vượt qua khó khăn và phát triển ổn định.

Ts Nguyễn Đình Cung cho rằng: “Tôi nhìn thấy nguyên nhân gốc rễ tại sao DN giải thể nhiều đến thế, đó là do sau thời gian, sức lực của DN tư nhân trong nước bị xói mòn, hao tổn đi rất lớn, do bất ổn kinh tế vĩ mô. Đến khi mình khắc phục lại, sức khỏe, năng lực tài chính của DN tư nhân mới lớn lên lại vướng vào hàng rào thuế, phí. Đáng lẽ thời kỳ này phải là thời kỳ nuôi dưỡng, nâng đỡ và tạo ra một tinh thần khởi sự, khởi nghiệp, thì lại không nhìn thấy những động lực như vậy”.

Thanh Hoa