Bộ Công Thương vừa phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành bia, rượu, nước giải khát Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035. Theo đó, Việt Nam đặt ra mục tiêu và định hướng phát triển đến năm 2020, cả nước sản xuất khoảng 4,1 tỷ lít bia; 350 triệu lít rượu (trong đó rượu sản xuất công nghiệp chiếm 35%); 6,8 tỷ lít nước giải khát.

Quy hoạch chậm hơn thực tế

Theo bản quy hoạch này, dự kiến sản lượng bia sẽ gia tăng đến 4,6 tỷ lít bia và 9,1 tỷ lít nước giải khát vào năm 2025. Đến năm 2030 sẽ đạt 5,5 tỷ lít bia và 15,2 tỷ lít nước giải khát. Riêng sản lượng rượu không thay đổi, doanh thu đến 2035 tăng gần gấp đôi so với 2020, khoảng 168.000 tỷ đồng.

Cùng với đó, năng lực sản xuất bia sẽ chuyển dịch theo hướng tăng ở các vùng hiện nay có sản lượng còn thấp so với dân số như vùng Trung du và miền núi phía Bắc, Tây nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Rượu sẽ được tập trung sản xuất tại vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng Cửu Long. Vùng Tây Nguyên, duyên hải miền Trung sẽ phát triển các loại vang, rượu hoa quả. Các vùng còn lại chủ yếu là rượu trắng và rượu pha chế, kết hợp với tinh chế các sản phẩm rượu làng nghề truyền thống địa phương.

Sản xuất nước giải khát sẽ tập trung tại vùng Đông Nam bộ, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung.

Theo quy hoạch này, tổng số vốn đầu tư dự kiến toàn ngành lên hơn 27.325 tỷ đồng trong 4 năm tới. Trong đó, ngành bia hơn 17.704 tỷ đồng; rượu 791 tỷ đồng và nước giải khát trên 8.831 tỷ đồng. Vốn đầu tư sẽ tăng lên 28.750 tỷ đồng vào năm 2025, trong đó ngành bia vẫn chiếm hơn 50%, khoảng 15.660 tỷ đồng.

Dự kiến sản lượng bia sẽ gia tăng đến 4,6 tỷ lít bia và 9,1 tỷ lít nước giải khát vào năm 2025

Nguồn vốn này sẽ được huy động từ các doanh nghiệp, vốn vay ngân hàng, vốn từ nguồn phát hành cổ phiếu doanh nghiệp, vốn đầu tư tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài… Đối với ngành bia không khuyến khích đầu tư mới các nhà máy công suất dưới 50 triệu lít/năm, trừ các cơ sở sản xuất bia để bán tiêu dùng tại chỗ.

Tuy nhiên, theo đánh giá, dự báo về sản lượng bia của Bộ Công Thương đưa ra trong quy hoạch có vẻ chậm hơn so với thực tế. Trong Báo cáo của Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát (VBA) trước đó, năm 2015, người Việt đã uống 3,4 tỷ lít bia, tăng gần 41% so với năm 2010 và dự báo con số này sẽ tăng lên 4,4 tỷ lít bia trong năm 2016.

Quy hoạch một đằng, thực tế một nẻo?

Theo Báo cáo của VBA, năm 2015, sản lượng sản xuất và tiêu thụ bia ở Việt Nam đạt 3,4 tỷ lít, tăng 10% so với năm trước và gần 41% so với 2010. Điều này cho thấy rằng tốc độ sản xuất và tiêu thụ bia rượu ở nước ta đang tăng trưởng “chóng mặt”.

Theo đánh giá kỷ lục uống bia của người Việt đang đứng đầu các nước Đông Nam Á và thế giới liên tục được các công ty nghiên cứu thị trường ghi nhận trong suốt 5 năm qua (giai đoạn 2011-2015).

Nếu năm 2011, Việt Nam tiêu thụ gần 2,6 tỷ lít bia thì con số này đã tăng lên 3,4 tỷ lít bia vào năm 2015. Nếu năm 2003, sản lượng bia trong nước đạt 1,29 tỷ lít, thì năm 2008 đã vượt mốc 2 tỷ lít. Lượng bia tiêu thụ bình quân tính theo đầu người cũng tăng từ 10,04 lít năm 2000 lên 21,65 lít vào năm 2007. Năm 2008 – 2009 là năm Việt Nam đạt kỷ lục lạm phát gần 20% nhưng người dân cũng không vì thế mà cắt giảm chi phí ăn nhậu, uống bia.

Vì tính chất khó “cai”, mức độ tiêu thụ bia bình quân của mỗi người Việt trong giai đoạn 2011 – 2015 đã đóng góp đáng kể vào tăng trưởng của ngành sản xuất này, tăng khoảng 7,11%, tương đương 200 triệu lít/năm.

Tốc độ tăng trưởng này luôn “vượt mặt” quy hoạch mà cơ quan điều hành chính sách đề ra. Còn nhớ hồi năm 2010, khi lập quy hoạch phát triển ngành Bia – Rượu – Nước giải khát tầm nhìn đến năm 2015, Bộ Công Thương đưa ra dự báo sản lượng bia của Việt Nam sẽ đạt 2,7 lít vào năm 2010.

Tuy nhiên, chỉ hai năm sau, bản quy hoạch này đã bị phá vỡ và bộ này đã phải ngay lập tức điều chỉnh mục tiêu lên 3 tỷ lít để phù hợp với tốc độ tăng trưởng sản xuất, tiêu dùng bia thực tế trong nước.

5 năm sau, năm 2015, trong khi nhiều ngành sản xuất kinh doanh khác lao đao để trụ được thì ngành bia lại không ngừng phát triển với mức tăng sản lượng gần 50% so với năm 2010. Theo dữ liệu từ VBA, năm 2015, sản lượng sản xuất và tiêu thụ bia ở Việt Nam đạt 3,4 tỷ lít, tăng 10% so với năm 2014 và tăng tới 41% so với năm 2010.

Vì vậy, các chuyên gia cho rằng cần coi trọng công tác quy hoạch, bởi đây là công cụ cực kỳ quan trọng trong quản lý nhà nước, cần nâng cao hiệu quả quy hoạch và quy định phải sát với thực tế.

Ông Phan Chí Dũng, Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nhẹ, Bộ Công Thương, cho rằng quản lý ngành bia theo quy hoạch được thực hiện từ năm 2005, giai đoạn từ 2005 – 2010 có mức tăng trưởng nhanh, đạt trên 12%. Từ năm 2010 đến nay, tốc độ tăng trưởng giảm dần, xuống còn 8-10%/năm.

“Vậy nên tôi thấy mức tăng trưởng này cũng bình thường như các ngành khác. Nếu tính công suất thực và nhu cầu tiêu thụ thì hiện nay, ngành Bia mới đạt 81% so với quy hoạch”, ông Dũng nói.

Lê Thúy