Ngày 7/3 vừa qua, Tổng công ty hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines - VNA) chính thức công bố đề án thành lập hãng hàng không mới, trên cơ sở sắp xếp lại công ty Bay dịch vụ hàng không (VASCO). Theo đó, VNA sẽ nắm giữ 51% vốn điều lệ VASCO, phía Techcombank nắm giữ 49%. Nhà đầu tư Techcombank không phải xa lạ, mà đã gắn bó mật thiết với VNA hơn 16 năm qua.

Một “chuyến bay” dài…

Theo đề án, giai đoạn đầu thành lập, VASCO sẽ tiếp tục khai thác đội tàu bay ATR72 trên các chặng bay đi/đến sân bay địa phương, huyện đảo chưa tiếp nhận được tàu bay lớn, như Côn Đảo, Cà Mau, Rạch Giá, Điện Biên...

Công ty VASCO được thành lập năm 1987, nhưng sau gần 30 năm hoạt động, đến giờ vẫn chỉ là một hãng bay nhỏ, phạm vi hoạt động khá hẹp và hạch toán phụ thuộc vào VNA. Hiện nay, VASCO chủ yếu khai thác các loại tàu bay cỡ nhỏ như: AN2, AN30, KingAir B200 để phục vụ dịch vụ chụp ảnh địa hình, khảo sát địa chất, cấp cứu ý tế, tìm kiếm cứu nạn… Bên cạnh đó, công ty khai thác vận chuyển thương mại trên một số đường bay phục vụ kinh tế, dân sinh.

Ngày 18/10/2007, Thủ tướng Chính phủ đã có công văn số 1567/TTg-CN phê duyệt chủ trương cho phép VNA thành lập hãng hàng không cổ phần trên cơ sở sắp xếp lại VASCO, thu hút các cổ đông khác đầu tư. Định hướng phát triển VASCO là vừa kinh doanh vận tải hàng không vừa kết hợp dịch vụ hàng không thế mạnh của mình.

Thế nhưng, gần 10 năm qua, việc cổ phần hóa VNA diễn ra khá chậm, nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp, tồn tại, khiến cho kế hoạch thành lập hãng bay cổ phần bị trì hoãn. Đến năm 2015, VNA đã tiến hành IPO, bán một lượng nhỏ cổ phần ra ngoài, song song với tiến trình cổ phần hóa, bán vốn ở các công ty cảng hàng không, dịch vụ mặt đất…

Đầu năm 2016, VNA tái khởi động thành lập hãng bay cổ phần khi sắp xếp lại VASCO và lần này, đã có đề án cụ thể về mô hình hoạt động, cơ cấu cổ đông, chiến lược kinh doanh…

Theo đó, VASCO sẽ có vốn điều lệ khoảng 300 tỷ đồng, trong đó VNA nắm quyền chi phối với tỷ lệ 51% vốn điều lệ VASCO và đối tác Techcombank nắm 49%. Phía VNA góp vốn bằng tài sản hiện hữu do VASCO đang quản lý và khai thác (gồm tàu bay, kho phụ tùng vật tư ATR72…). Cổ đông Techcombank góp vốn bằng tiền mặt…

Techcombank và VNA đã khẳng định mối thâm tình bền chặt

… ...Và đường vòng?

Trong quá trình cổ phần hóa, sắp xếp DN, VNA đã và đang song hành với một số ngân hàng thân thiết. Còn nhớ, tháng 11/2014, khi VNA chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng, đã có hai ngân hàng tham gia mua cổ phần, là Techcombank và Vietcombank, với tỷ lệ sở hữu lần lượt là 1,82% và 1,6% vốn điều lệ.

Mặc dù tỷ lệ sở hữu khá nhỏ, song việc đầu tư cổ phiếu VNA cho thấy mối thâm tình bền chặt giữa hai ngân hàng và DN hàng không lớn nhất Việt Nam. Nhất là Techcombank - nơi mà VNA đã từng sở hữu tới 20% vốn điều lệ và chỉ thoái vốn sau khi chịu sức ép giảm đầu tư ngoài ngành.

Ngay cả khi rút lui, mối quan hệ ngân hàng - DN hàng không lại được củng cố bằng bản hợp đồng hợp tác toàn diện giữa Techcombank và VNA ký hồi tháng 8/2015.

Chưa dừng lại ở vị thế cổ đông, Techcombank có bước đi dài hơn, khi muốn góp vốn cùng với VNA thành lập công ty hàng không cổ phần - dự kiến là VASCO, với tỷ lệ sở hữu tới 49%.

Đáng lưu ý, theo Luật Các tổ chức tín dụng 2010, ngân hàng không được phép góp vốn, đầu tư vào một DN vượt quá 11% vốn điều lệ DN. Chiếu theo quy định, Techcombank sẽ không được phép sở hữu 49% vốn tại VASCO (sau khi thành lập).

Tấm rào chắn sở hữu 11% này cũng được khéo léo “lách” bằng cách ngân hàng nắm sở hữu thông qua các công ty “ruột”. Mới đây, ông Vũ Anh Minh - Vụ trưởng Vụ Quản lý DN (Bộ GTVT), xác nhận với báo chí, đề án của VNA đề xuất phần vốn 49% tại VASCO sẽ do 2 công ty của Techcombank góp.

Cụ thể, Công ty TNHH một thành viên Quản lý kỹ thương (Techcom Capital) góp 48% vốn, Công ty CP Phát triển TechcomDeveloper góp 1% vốn. Được biết, đây là hai công ty liên kết của Techcombank, mà trong đó, TechcomDeveloper đã từng đứng ra thực hiện hai thương vụ thâu tóm DN, dự án bất động sản có giá trị nghìn tỷ…

Trong quan hệ hợp tác, VNA kỳ vọng sẽ nhận được sự hỗ trợ tài chính dồi dào từ phía ngân hàng để mua sắm máy bay, đầu tư hạ tầng khai thác hãng bay… Ngược lại, Techcombank muốn thâm nhập sâu hơn, cung cấp các dịch vụ tài chính, bán lẻ để gia tăng lợi nhuận.

Việc ngân hàng đầu tư ngoài ngành vào hãng bay hiện đặt ra lo ngại, vì đây là lĩnh vực kinh doanh đặc thù và tiềm ẩn rủi ro lớn mà không ít hãng bay đã thất bại như Air Mekong, Indochina Air…

Sau thời kỳ ưu ái “bơm” tiền cho bất động sản, chứng khoán, đến nay, khi ngân hàng chuyển hướng đầu tư sâu vào hàng không, thì bài toán kiểm soát rủi ro, nợ xấu cũng cần được tính toán kỹ lưỡng.

Thu Hằng