Theo ước tính, lượng tiêu thụ bia ở Việt Nam đã tăng 40% trong năm 2015 so với cách đó 5 năm và được dự báo sẽ đạt hơn 4,04 tỷ lít bia trong năm 2016. Đây là mức cao nhất trong khu vực và tăng từ 3,88 tỷ lít trong năm 2015. Việt Nam đang hướng đến tăng sản lượng bia thêm 25% trong giai đoạn 2015 – 2020.

Béo bở như thị trường bia

Nhận định gần đây của công ty nghiên cứu thị trường Nielsen Việt Nam cho thấy lĩnh vực đồ uống (bao gồm bia) có đóng góp lớn nhất cho toàn bộ doanh số nhóm hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) trong quý II/2016, với 41% và đạt mức tăng trưởng 9,2% (chủ yếu đến từ tăng sản lượng 6,9%).

Mức tăng trưởng tốt của ngành đồ uống có cồn cũng được ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam (VBA) thừa nhận khi cho biết, chỉ tính riêng năm ngoái, ngành đồ uống đã đóng góp hơn 34.500 tỷ đồng cho ngân sách, tạo việc làm cho gần nửa triệu lao động.

Thị phần trong ngành bia nội địa hiện được cho là chịu sự chi phối của 4 “ông lớn” (chiếm tổng cộng 88,4% thị phần) là Tổng công ty Bia rượu nước giải khát Sài Gòn (Sabeco), VBL (do Heineken nắm giữ 60% và Tổng công ty Thương mại Sài Gòn nắm giữ 40%), Tổng công ty Bia rượu nước giải khát Hà Nội (Habeco), và Carlsberg.

Giới chuyên gia cho rằng những doanh nghiệp bia có tiếng trong nước vẫn có chỗ trống cho các nhà đầu tư ngoại, điển hình như Sabeco, Habeco sẽ trở thành mục tiêu hấp dẫn cho các tập đoàn lớn từ nước ngoài.

Nhất là sau tuyên bố “Chính phủ không đi bán bia”, việc thoái vốn nhà nước cũng như những chỉ đạo của Thủ tướng đối với Habeco và Sabeco phải niêm yết và bán cho các nhà đầu tư theo phương án đấu giá trên thị trường chứng khoán, không phân biệt nhà đầu tư trong nước hay nước ngoài.

Điều đó đã tạo sự quan tâm lớn từ các hãng bia ngoại muốn mở rộng thị phần tại Việt Nam thông qua các hoạt động M&A. Mới đây, trên tờ Wall Street Journal cũng tường thuật rõ chuyện này khi cho biết Thai Beverage và Singha Asia Holding Pte Ltd (Singha) của Thái Lan, Kirin và Asahi của Nhật Bản, Heineken và Anheuser-Busch InBev của Hà Lan đang muốn mua cổ phần của Sabeco và Habeco.

Trong một diễn biến mới vào đầu tháng 9/2016 vừa qua, Heineken Việt Nam đã hoàn tất thương vụ mua lại nhà máy sản xuất bia của Carlsberg đặt tại tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu.

Còn phía Carlsberg thì cho biết việc bán nhà máy này nhằm giúp cho họ tập trung vào thị trường bia phía Bắc – nơi mà hãng này đang có tham vọng muốn nâng cổ phần nắm giữ tại Habeco từ 17% lên mức 30% cùng với việc sở hữu tại nhiều DN bia khác.

Nguy cơ mất thương hiệu?

Số liệu của Bloomberg cho biết, riêng Sabeco chiếm hơn 40% thị phần và Heineken nắm giữ 20% thị phần bia tại Việt Nam. Giới chuyên gia nhận định, với tỷ lệ nắm giữ Sabeco hiện đạt 5%, Heineken sẽ không từ bỏ tham vọng tiếp tục gia tăng sở hữu tại doanh nghiệp đang nắm giữ phần lớn thị phần bia.

Nếu giành chiến thắng trong cuộc đua sở hữu Sabeco thì Heineken sẽ chi phối tới 60% thị phần bia Việt Nam và thống lĩnh trên mọi phân khúc thị trường bia Việt từ bình dân tới cao cấp.

Trong ngành bia, nỗi lo lớn của các doanh nghiệp bia trong nước chính là con số hơn 50% thị phần ngành này được cho là đang rơi vào tay khối ngoại mà M&A góp một phần công sức.

Hồi đầu năm nay, Tập đoàn Masan cũng đã ký hợp tác chiến lược với hãng bia lớn nhất của Thái Lan là Singha Asia Holding Pte Ltd (Singha) với giao dịch trị giá 1,1 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa Singha sở hữu 25% cổ phần Masan Consumer Holdings và 33,3% cổ phần Nhà máy sản xuất bia Masan Brewery.

Trước Singha thì cũng có nhiều nhà đầu tư ngoại đã nhảy vào thị trường rượu bia thông qua việc sở hữu cổ phần ở một loạt tên tuổi lớn trong ngành đồ uống Việt. Việc củng cố, mở rộng thị phần đồ uống có cồn của khối ngoại thông qua M&A cho thấy đang có sự đua tranh rất khốc liệt trên thị trường ngành hàng này.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, một chuyên gia cho rằng các hãng bia lớn ở nước ngoài đầu tư vào Việt Nam hoàn toàn có đủ tiềm lực tài chính để mua đứt cổ phần ở các hãng bia nội. Tuy vậy, họ không mua đứt ngay mà mua từ từ. Mục đích là để dò đường, quan hệ, nắm rõ hệ thống đại lý, sau khi nắm vững thì mới nuốt trọn. Tuy vậy, rào cản lớn cho M&A trong ngành bia chính là những lo ngại về cạnh tranh độc quyền.

Trên thực tế, nếu như DN nội tập trung vào các sản phẩm bia trung cấp, thứ cấp, thì các DN ngoại gây ảnh hưởng đến phân khúc cao cấp. Tuy nhiên, sự bất cân xứng trong khả năng cạnh tranh giữa DN nội và ngoại ngày càng cao khi thị phần của khối nội có vẻ co lại, trong khi “thế thượng phong” đang thuộc về các tập đoàn sản xuất đồ uống có tiềm lực tài chính mạnh của khối ngoại.

Đánh giá về nguy cơ bị khối ngoại thâu tóm 100% dẫn tới mất thương hiệu, ông Nguyễn Duy Hưng – Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc công ty chứng khoán Sài Gòn (SSI) cho rằng việc này sẽ khó thực hiện do họ không thể thâu tóm được 100%.

Nhưng với việc họ thâu tóm được 51% để thành công ty con, theo ông Hưng là có thể. Tuy nhiên, do các quy định của thị trường chứng khoán với các giao dịch của các bên liên quan của công ty niêm yết, nên điều đó cũng chỉ thể hiện với cương vị là cổ đông chi phối chứ không thể biến doanh nghiệp thành công cụ cho công ty mẹ.

Thế Vinh