Ông Nguyễn Hoàng Hải – Phó Chủ tịch VAFI cho rằng nếu buộc các DNNN phải niêm yết xong mới được bán thì Nhà nước thu được hàng tỷ USD. Bởi thực tế, VAFI đã chứng kiến, có nhóm lợi ích chi phối trong việc thôn tính doanh nghiệp và để gặt hái, mưu cầu làm giàu, bán rẻ tài sản nhà nước.

Sẽ không còn chỗ cho tham nhũng

Tại sao có tình trạng níu kéo, trốn tránh niêm yết ở các DN đã CPH, thưa ông?

Thời kỳ trước đây, thị trường chứng khoán liên tục đón nhận nhiều hàng hóa chất lượng được bán bớt cổ phần nhà nước và phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO) như Vinamilk, Nhựa Bình Minh, Nhựa Tiền phong, Đạm Phú Mỹ, Khoan Dầu khí….

Tuy nhiên, đến thời Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng, nhiều doanh nghiệp (DN) đã CPH như Sabeco, Habeco, Petrolimex May Việt Tiến, May 10,… lại không chịu niêm yết, không thực hiện cam kết của Chính phủ với nhà đầu tư chứng khoán, từ đó làm giảm lòng tin từ giới đầu tư.

Thực tế nhiều DN nhà nước khi IPO mà Nhà nước còn nắm giữ cổ phần chi phối xảy ra hai kịch bản: DN hoạt động kém hiệu quả thì không bán được cổ phần hoặc chỉ bán được ít; hoặc DN hoạt động hiệu quả có bán được nhiều cổ phần nhưng với giá thấp hơn so với giá trên thị trường chứng khoán, thường chỉ bằng từ 30%-50%, vì người đầu tư phải phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra với họ.

Chắc hẳn là ông đã nắm được thông tin về các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ trong vấn đề thoái vốn nhà nước khỏi một số doanh nghiệp lớn, trong đó có Sabeco, Habeco?

Đây là thông tin tốt cho thị trường. Nếu việc bán cổ phần không minh bạch thì rất dễ xảy ra chuyện cộng tác với nhau để chia nhau lợi ích. Nhóm lợi ích có thể làm việc với nhà đầu tư nước ngoài, hoặc làm việc với nhà đầu tư trong nước, sau đó họ mới chuyển hóa cho nhà đầu tư nước ngoài qua đấu giá.

Chủ tịch VAFI Nguyễn Hoàng Hải

Do đó, phải đẩy mạnh niêm yết chứng khoán, minh bạch thông tin. Đẩy giá lên theo đúng giá thị trường. Sau khi niêm yết, minh bạch thông tin, tổ chức đấu giá công khai cho các nhà đầu tư tham gia. Hạn chế việc rút bán thỏa thuận, Nhà nước dễ thất thu.

Bởi vậy, tôi đánh giá cao yêu cầu buộc các DN sau CPH phải niêm yết của Thủ tướng Chính phủ. Phương án này cũng sẽ xóa bỏ được sự bắt tay của các nhóm lợi ích làm thất thoát tài sản nhà nước.

DN sau khi niêm yết và bán cổ phần nhà nước sẽ trở thành công ty đa chủ sở hữu, từng bước tuyển chọn bộ máy quản trị và điều hành phù hợp, đặt lợi ích DN lên trên hết, không phụ thuộc vào một cổ đông nào.

Sau khi niêm yết và thoái hết vốn nhà nước, cổ phần tại các DNNN hấp dẫn hơn không, thưa ông?

Theo quy định, công ty niêm yết phải công khai thông tin minh bạch, rõ ràng hơn. Hàng năm, các nhà đầu tư tham gia đại hội cổ đông thường niên sẽ trực tiếp giám sát hoạt động của HĐQT và Ban giám đốc điều hành.

Cổ đông tin tưởng hơn vào hoạt động công ty mà mình sở hữu cổ phần. Cổ phiếu DNNN vì thế sẽ hấp dẫn nhà đầu tư hơn. Bởi nếu bán hết vốn Nhà nước, những kẻ bất tài, tham nhũng sẽ không còn chỗ đứng vì cổ đông sẽ không bao giờ chấp nhận để cho những kẻ đó quản lý tiền của họ.

Bán đi thì Nhà nước sẽ lấy được tiền. Nếu Nhà nước giao hàng tỷ USD tài sản của Nhà nước cho những kẻ bất tài, tham nhũng quản lý thì Nhà nước không những mất hết vốn mà thậm chí còn bị âm vốn. Đã có những bài học rất “đắt” để lại về việc âm vốn chủ sở hữu tại những doanh nghiệp nhà nước lớn như Vinashin, Vinalines…

CPH kiểu “đánh úp” gây thất thoát vốn

Nếu để các DN này bán rồi mới niêm yết, Nhà nước có thể mất hàng tỷ USD?

Đây là điều chúng tôi cũng rất băn khoăn, đã có nhiều phân tích, cảnh báo nhưng Bộ Công Thương vẫn muốn bán rồi mới niêm yết bởi có nhóm lợi ích chi phối.

Thực tế, chúng tôi đã chứng kiến có những doanh nghiệp cổ phần hóa rồi, khi nhóm lợi ích mang danh đối tác chiến lược vào mua và thôn tính hết doanh nghiệp, kể cả ban quản lý doanh nghiệp xin được niêm yết cũng bị nhóm lợi ích cản trở, gây khó khăn, không cho niêm yết.

Tất nhiên, với trường hợp Sabeco, trước khi có thông tin về chỉ đạo của Thủ tướng, cổ phần Sabeco đang trong khoảng 35.000 – 37.000 đồng. Việc công bố thông tin này có thể sẽ giúp đẩy giá tăng lên.

Khi “lên sàn”, giá có thể sẽ không còn mức đó nữa mà có thể lên đến 60.000 – 70.000 đồng. Các công ty tư vấn bao giờ cũng định giá theo giá thị trường. Nếu bán trước khi niêm yết có thể giá sẽ rất thấp, thất thoát tài sản nhà nước chính là ở chỗ này.

Hiện nay, tại một số DNNN có tình trạng bán cổ phần thấp với tỷ lệ nhỏ giọt, khiến nhà đầu tư không mặn mà, quan điểm của ông về điều này?

Thực tế tình trạng này đang diễn ra là có thật, có một số DN đang bán với tỷ lệ bán chỉ 20%, chắc chắn giá sẽ khác bán 50%, thậm chí 100%. Cộng đồng DN Việt Nam, đặc biệt là khu vực tư nhân, đã lớn mạnh và lớn mạnh rất nhanh.

Việc mua 100% CP của một DN quy mô nhỏ, trị giá vài trăm tỷ đồng là việc không khó với nhiều DN tư nhân hiện nay. Tuy nhiên, nếu chỉ mua được 20%, 30%, không được nắm quyền phủ quyết, không thay đổi được quản trị DN để thay đổi quản trị, thay đổi cách kinh doanh thì họ cũng không mua làm gì.

Vậy, quy định DNNN nắm giữ 100% vốn điều lệ có mức vốn chủ sở hữu trên 5.000 tỷ đồng phải được Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán trước CPH của Chính phủ có tránh thất thoát vốn nhà nước không, thưa ông?

Việc Chính phủ yêu cầu các DN này phải được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán kết quả định giá và xử lý các vấn đề về tài chính trước khi định giá DN là đúng. Yêu cầu này góp phần phòng chống tham nhũng, lãng phí và lợi ích nhóm, có ý nghĩa rất lớn trong việc minh bạch hóa quá trình CPH DNNN.

Ngoài vấn đề định giá, cá nhân tôi cho rằng một vấn đề khiến thất thoát vốn nhà nước trong CPH thời gian qua là do nhiều DN bưng bít thông tin, không niêm yết hoặc niêm yết đối phó để các nhà đầu tư không có thông tin và không có thời gian chuẩn bị.

Nếu DN cứ cung cấp đầy đủ báo cáo tài chính, chi tiết thông tin, có lộ trình CPH, bán vốn rõ ràng… thì nhà đầu tư sẽ có nhiều cơ hội để nghiên cứu mua cổ phần.

Tuy nhiên, có trường hợp, công bố thông tin xong là bán ngay, kiểu “đánh úp”, nhà đầu tư không có thời gian chuẩn bị, vì thế sức cầu giảm đi, bán được giá thấp, lợi ích nhóm có cơ hội lũng đoạn.

Thanh Hoa thực hiện