Sáng ngày 10/12, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi). Theo đó, hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở lên mới phải nộp thuế.

Tại tọa đàm “Tháo gỡ vướng mắc chuyển đổi thuế khoán sang kê khai” tổ chức cùng ngày, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Kê khai và kế toán thuế - Tổng cục Thuế, đã đưa ra những phân tích chi tiết về tác động của chính sách này.

Theo bà Hải, chính sách mới sẽ chia khoảng 5 triệu hộ kinh doanh thực tế (bao gồm cả nhóm đang quản lý thuế và nhóm bán hàng rong, quà vặt) thành 4 nhóm cụ thể:

Nhóm 1 (Doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm): Đây là nhóm được hưởng lợi lớn nhất. Thay vì ngưỡng 100 triệu đồng như trước đây, ngưỡng miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng. Nhóm này không phải nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN), không bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử hay sổ sách kế toán. Dự kiến, khoảng 90% hộ kinh doanh sẽ thuộc nhóm này. Nghĩa vụ duy nhất là khai báo doanh thu thực tế một lần vào cuối năm (chậm nhất 31/1 năm sau).

Nhóm 2 (Doanh thu từ trên 500 triệu đến 3 tỷ đồng/năm): Nhóm này được quyền lựa chọn phương pháp tính thuế: tiếp tục nộp theo tỷ lệ trên doanh thu (như hiện hành) hoặc nộp theo cơ chế doanh thu trừ chi phí với thuế suất 15%. Về hóa đơn điện tử, chỉ bắt buộc với hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng.

Đánh giá về ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng trở lên mới phải nộp thuế, bà Hải cho rằng đây là tin vui giúp giảm tải thủ tục hành chính cho đa số hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, mức này có tác động khác nhau tùy vùng miền và ngành nghề. Ví dụ, một quán phở bán 30 bát/ngày hay người bán 10 con gà/ngày tại thành phố lớn đã có thể chạm ngưỡng này, trong khi ở vùng sâu vùng xa lại là con số lớn.

“Trong tương lai, cơ quan quản lý và hộ kinh doanh cần tiếp tục có sự điều chỉnh để chính sách tiệm cận sát hơn với thực tế, đảm bảo công bằng và minh bạch trong nghĩa vụ thuế”, bà Hải cho hay.

Nhóm 3 (Doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng/năm): Bắt buộc áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí với thuế suất 17%. Nhóm này phải sử dụng hóa đơn điện tử và thực hiện sổ sách kế toán đầy đủ.

Nhóm 4 (Doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm): Chịu thuế suất 20% (tương đương doanh nghiệp). Nhóm này phải khai thuế theo tháng và tuân thủ chế độ kế toán chặt chẽ.

Để sẵn sàng cho cơ chế mới áp dụng từ 1/1/2026, bà Hải khuyến nghị các hộ kinh doanh thực hiện lộ trình 7 bước ngay từ bây giờ. Cụ thể:

Rà soát doanh thu: Xác định doanh thu thực tế năm 2025 và dự kiến 2026 để biết mình thuộc nhóm nào trong 4 nhóm trên.

Kiểm kê hàng tồn kho: Đặc biệt quan trọng với hộ có doanh thu trên 3 tỷ đồng (nhóm tính thuế theo doanh thu trừ chi phí) để xác định đầu kỳ. Với nhóm dưới 3 tỷ nộp thuế khoán, hàng tồn kho chủ yếu để chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Đăng ký hóa đơn điện tử: Các hộ dự kiến doanh thu 2026 trên 1 tỷ đồng nên đăng ký sớm để làm quen, tránh sai sót khi bị bắt buộc.

Chuẩn bị sổ sách kế toán: Hộ kinh doanh nhóm 2, 3, 4 cần làm quen với việc ghi chép hoặc áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp siêu nhỏ.

Cập nhật đăng ký kinh doanh và đăng ký thuế: Thực hiện chuẩn hóa thông tin để tránh rủi ro bị ấn định thuế hoặc tính thuế theo biểu lũy tiến của tiền lương, tiền công (có thể lên tới 35%).

Tách bạch tài khoản ngân hàng: Mở tài khoản riêng cho hoạt động kinh doanh và khai báo với cơ quan thuế. Nếu dùng chung tài khoản cá nhân và không khai báo, toàn bộ dòng tiền có thể bị coi là doanh thu chịu thuế.

Thực hiện khai thuế điện tử: Cài đặt ứng dụng eTax Mobile, đăng ký chữ ký số và xác thực định danh điện tử để phục vụ kê khai.

Đối với nhóm hộ có doanh thu trên 50 tỷ đồng, chuyên gia khuyến nghị nên chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Lý do là dù thuế suất tương đương (20%), nhưng hộ kinh doanh bị hạn chế về các khoản chi phí được trừ so với doanh nghiệp. Hơn nữa, doanh nghiệp được hưởng nhiều ưu đãi về thuế TNDN, sử dụng lao động trong giai đoạn đầu mà hộ kinh doanh không có.

Việc chuyển đổi cũng giúp mở rộng thị trường, tham gia vào chuỗi cung ứng lớn do có thể xuất hóa đơn GTGT khấu trừ đầu vào cho đối tác – điều mà hộ kinh doanh không làm được.

Huyền Anh