Một điểm đáng chú ý từ nhận định trong tháng 3/2018 ở chỉ số PMI toàn phần lĩnh vực sản xuất Việt Nam của Nikkei – một chỉ số tổng hợp đo lường kết quả hoạt động của ngành sản xuất, đó là sự ghi nhận các điều kiện kinh doanh đã cải thiện hơn trong suốt 28 tháng qua dù cho chỉ số PMI toàn phần lĩnh vực sản xuất của Việt Nam đã giảm xuống 51,6 điểm trong tháng 3 so với 53,5 điểm trong tháng 2 (từng là mức cao của 10 tháng).

Tín hiệu lạc quan

Có thể thấy, lĩnh vực sản xuất của Việt Nam tiếp tục được tạo đà thuận lợi hay không nếu có những cải thiện bền vững về điều kiện kinh doanh. Ngay trong Văn bản 413/TTg-TH vừa được Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ký vào cuối tháng 3/2018 đã đôn đốc các bộ ngành triển khai ngay các nhiệm vụ Chính phủ giao, đặc biệt là cải thiện môi trường kinh doanh.

Theo đó, ngoài việc tiếp tục rà soát, cắt giảm hoặc bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính không cần thiết, bất hợp lý, chồng chéo, không đồng bộ, các bộ ngành liên quan phải cải cách toàn diện hoạt động kiểm tra chuyên ngành, bảo đảm cắt giảm, đơn giản hóa 50% danh mục hàng hóa, sản phẩm, thủ tục kiểm tra chuyên ngành và điều kiện kinh doanh theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Những đánh giá gần đây cho thấy những cải thiện về năng lực cạnh tranh và môi trường kinh doanh chung ở Việt Nam góp phần giúp cho lĩnh vực sản xuất có thêm động lực, các nhà sản xuất lạc quan và gia tăng hoạt động xuất khẩu (XK).

Thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy tính đến giữa tháng 3/2018, kim ngạch XK của cả nước đạt 44,42 tỷ USD, tăng 26,5% (tương ứng tăng 9,32 tỷ USD) so với cùng kỳ năm 2017. Tuy nhiên, trong đó riêng kim ngạch XK của doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã đạt 31,86 tỷ USD, tăng 29,4% tương ứng tăng 7,25 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2017 và chiếm đến 71,7% tổng kim ngạch XK.

Còn theo Tổng cục Thống kê, tỷ trọng XK các mặt hàng chủ lực vẫn thuộc về khu vực FDI, chiếm 99,7% kim ngạch hàng điện thoại và linh kiện; chiếm 90% kim ngạch máy móc thiết bị, dụng cụ phụ tùng; chiếm 61% kim ngạch hàng dệt may.

Đây là điều mà các DN sản xuất trong nước cần suy ngẫm để vươn lên nhằm rút ngắn khoảng cách với các DN FDI khi môi trường kinh doanh cởi mở hơn. Theo đánh giá, nhiều ngành thuộc nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo thời gian qua có mức tăng trưởng tiêu thụ cao, nhiều ngành đạt tăng trưởng ở mức hai con số.

Với ngành sản xuất ô tô, theo nhận định của Bộ Công Thương, Nghị định 116/2017/NĐ-CP siết chặt các điều kiện về sản xuất, lắp ráp ô tô, không chỉ giúp cho chiến lược phát triển ô tô của Việt Nam có những bước đi căn cơ hơn, nâng cao vị thế của ngành ô tô trong nước mà còn bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Đây được cho là cơ hội bứt phá của DN sản xuất ô tô nội địa thời gian tới.

Lĩnh vực sản xuất trong nước cần bật dậy hơn nữa với việc cải thiện môi trường kinh doanh

Cải thiện cần đồng bộ

Với ngành dệt may, theo đánh giá, các thị trường XK chính năm ngoái có mức tăng trưởng tốt. Trong những tháng đầu năm 2018, XK hàng dệt may tăng ở hầu hết các thị trường, mạnh nhất vẫn là thị trường Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU… Trong tháng 3/2018, kim ngạch XK hàng dệt may đạt 2,2 tỷ USD, tăng 35% so với tháng trước.

Về XK điện tử, máy vi tính và thiết bị điện, tốc độ tăng trưởng của ngành vẫn duy trì đà tăng cao, đặc biệt sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học. Kim ngạch XK nhóm hàng này trong tháng 3 đạt 2,2 tỷ USD, tăng 28% so với tháng trước. 

Tựu trung lại, hoạt động XK trong nhiều lĩnh vực sản xuất vẫn đang có đà tăng trưởng tốt. Tuy nhiên, có điều các DN còn băn khoăn sau khi cắt giảm những điều kiện kinh doanh là chi phí kinh doanh cơ bản còn ở mức cao. 

Nguyên do là vì chi phí về logistics hiện chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu chi phí kinh doanh của các DN ở Việt Nam (chiếm đến khoảng 20% GDP theo báo cáo của WB). Điển hình là chi phí vận tải hàng hóa bằng đường bộ, chẳng hạn như tuyến Hải Phòng – Tp.HCM, chi phí nhiên liệu xấp xỉ 30 – 35%, phí BOT khoảng 30 – 35% (trong đó BOT Bắc – Nam khoảng 15%, còn BOT Hải Phòng – Hà Nội xấp xỉ 30%).

Giới chuyên gia đã chỉ ra sự bất hợp lý khi chi phí vận tải đường bộ có 10 – 20 loại phụ phí khác nhau. Tổng phụ phí khoảng 350 – 500 USD cho 1 TEU/FEU. Vì thế, cước vận chuyển đường bộ từ Hải Phòng về Hà Nội cao hơn cước đường biển đi Nhật Bản, hoặc Hong Kong (Trung Quốc).

Ngoài ra, việc nặng gánh thuế, phí, bảo hiểm cũng còn là nỗi ám ảnh với các DN trong lĩnh vực sản xuất. Đơn cử về chính sách thuế, chuyên gia kinh tế Bùi Trinh cho rằng chính sách thuế hoàn toàn ưu đãi với các DN FDI từ thuế nhập khẩu đến thuế giá trị gia tăng. Nhưng với các DN nội bán hàng cho nhau thì phải chịu tất cả các hình thức thuế, từ thuế VAT đến thuế thu nhập DN…

Cho nên, để lĩnh vực sản xuất thật “khỏe”, nội lực của các DN sản xuất trong nước cũng được nâng lên, ngoài việc tiếp tục cắt giảm các điều kiện kinh doanh bất lợi thì khâu chính sách cần đồng bộ, bình đẳng hơn để giảm chi phí kinh doanh cho các DN nội địa, nhất là chính sách thuế, chi phí logistics…

Thế Vinh