Các chuyên gia trong ngành trăn trở, việc chuyển từ lợi thế sản lượng sang nâng cao giá trị trên mỗi kilogram cà phê đang là yêu cầu cấp thiết để ngành hàng này tăng sức cạnh tranh.

Nâng giá trị thay vì chỉ chạy theo sản lượng

Tại hội thảo “Để Robusta Việt thoát vai ‘làm nền’, khẳng định thương hiệu riêng” chiều 9/10, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đã tạo dựng được lợi thế đáng kể về sản lượng Robusta, song mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào xuất khẩu nguyên liệu đang bộc lộ những giới hạn. Trong khi đó, dư địa gia tăng giá trị từ chế biến, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu vẫn còn lớn.

“Thay vì hỏi chúng ta có thể bán thêm bao nhiêu tấn cà phê, hãy hỏi Việt Nam sẽ làm gì để giữ thêm được giá trị trên mỗi kilogram cà phê xuất khẩu”, ông Trần Mạnh Hào, thành viên HĐQT Golden Coffee, Tổng giám đốc SK Connect, nhấn mạnh.

Theo ông Hào, khi diện tích trồng cà phê khó mở rộng, động lực tăng trưởng mới cần đến từ việc nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Thực tế, kim ngạch xuất khẩu không chỉ phụ thuộc vào sản lượng mà còn chịu tác động lớn từ biến động giá thế giới. Vì vậy, gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị sản phẩm sẽ giúp ngành cà phê cải thiện hiệu quả kinh tế và giảm phụ thuộc vào lợi thế nguyên liệu.

Để minh họa dư địa này, ông Hào đưa ra phép tính: Với quy mô xuất khẩu khoảng 1,5 triệu tấn cà phê mỗi năm, nếu giá bán bình quân tăng thêm 0,5 USD/kg, ngành cà phê Việt Nam có thể thu thêm khoảng 750 triệu USD.

Mức tăng giá trị đó không nhất thiết phải bắt đầu từ những nhà máy chế biến quy mô lớn. Ngay tại vùng nguyên liệu, việc thu hoạch đúng độ chín, cải thiện kỹ thuật sơ chế, phân loại chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn của từng nhóm khách hàng cũng có thể giúp cà phê nhân xanh bán được giá tốt hơn.

Tuy nhiên, nâng chất lượng nguyên liệu mới chỉ là bước đầu. Để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước, ngành cà phê cần phát triển đồng bộ từ vùng trồng, sơ chế, chế biến sâu đến logistics, thương mại, tài chính và phân phối.

Thay vì chủ yếu xuất khẩu cà phê nhân xanh cho các nhà rang xay quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng sang cà phê rang xay, cà phê hòa tan, đồ uống pha sẵn và sản phẩm mang thương hiệu riêng. Khi tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp có cơ hội gia tăng phần giá trị thu được từ công nghệ, chế biến, dịch vụ và phân phối.

Đây cũng là hướng đi giúp ngành cà phê giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chủ động trước biến động thị trường.

Robusta Việt cần xây dựng thương hiệu riêng

Bên cạnh bài toán giá trị gia tăng, Robusta Việt Nam còn đối mặt với nghịch lý: có thị phần lớn trên thị trường thế giới nhưng dấu ấn thương hiệu quốc gia chưa tương xứng.

Ông Trần Minh Thắng, Trưởng phòng Chính sách xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), dẫn chứng cứ 5 hạt cà phê Robusta được sản xuất trên thế giới thì có khoảng 2 hạt đến từ Việt Nam. Tuy nhiên, người tiêu dùng quốc tế thường nhận diện sản phẩm qua thương hiệu của các nhà rang xay hoặc nhà phân phối, thay vì biết đến nguồn gốc Việt Nam.

Theo ông Thắng, cách giới thiệu Robusta Việt hiện vẫn thiên về các đặc tính kỹ thuật như hàm lượng caffeine cao, vị đậm hay khả năng tạo lớp crema. Trong khi đó, câu chuyện về vùng trồng, chất lượng, phương pháp chế biến và bản sắc cà phê Việt Nam chưa được truyền tải rõ nét.

Thị trường đang mở ra những cơ hội mới khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng và trải nghiệm thưởng thức. Sự phát triển của espresso, latte, cà phê hòa tan chất lượng cao và đồ uống pha sẵn cũng tạo thêm dư địa cho Robusta.

Trung Quốc là một thị trường đáng chú ý. Theo số liệu được ông Thắng trình bày, trong 5 tháng đầu năm 2026, lượng cà phê Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này tăng 76,9%, đưa thị phần lên khoảng 20,4%. Tuy nhiên, mở rộng thị trường chưa đồng nghĩa với xây dựng được thương hiệu mạnh.

Ông Thắng cho rằng các địa phương và doanh nghiệp đang quảng bá cà phê theo nhiều cách khác nhau, chưa hình thành được thông điệp chung giúp người tiêu dùng quốc tế nhận diện Robusta Việt Nam. Vì vậy, trước khi đẩy mạnh truyền thông và xúc tiến thương mại, ngành hàng cần xác định rõ những giá trị muốn gắn với thương hiệu, từ chất lượng, hương vị đặc trưng đến nguồn gốc vùng trồng và văn hóa cà phê Việt Nam.

Giá cà phê giảm 1.400 đồng/kg, kỳ vọng phục hồi nhờ nguồn cung hạn chế

Đưa khoa học công nghệ vào chuỗi giá trị cà phê ở vùng cao Sơn La

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Hào lưu ý xây dựng thương hiệu quốc tế không đơn giản là đưa sản phẩm mang tên Việt Nam ra nước ngoài. Doanh nghiệp cần hiểu nhu cầu của từng thị trường, từ hương vị, phân khúc giá đến tiêu chuẩn chất lượng, qua đó phát triển sản phẩm phù hợp và tạo lợi thế cạnh tranh thực chất.

Để hỗ trợ quá trình này, ông Hào đề xuất phát triển hệ thống nhận diện chung cho Robusta Việt Nam mang tên Robusta Origin Passport, gắn với các tiêu chuẩn về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và khả năng truy xuất. Những sản phẩm đáp ứng bộ tiêu chuẩn có thể sử dụng hệ thống nhận diện khi tiếp cận thị trường quốc tế.

Theo đề xuất, hệ thống này không thay thế thương hiệu riêng của doanh nghiệp mà tạo nền tảng chung để người tiêu dùng nhận biết nguồn gốc, chất lượng Robusta Việt Nam, đồng thời hỗ trợ các nhà sản xuất nâng cao uy tín.

Tuy nhiên, để mô hình phát huy hiệu quả, cần có bộ tiêu chuẩn minh bạch, cơ chế kiểm soát chất lượng và sự tham gia của các doanh nghiệp trong toàn chuỗi. Một biểu trưng hay tên gọi sẽ khó tạo dựng niềm tin nếu không được bảo đảm bằng chất lượng sản phẩm ổn định và khả năng truy xuất đáng tin cậy.

Ông Hào cũng kiến nghị Chính phủ và các cơ quan chức năng quan tâm phát triển cà phê thành ngành hàng trọng điểm, với chính sách phù hợp cho từng khâu, từ sản xuất nguyên liệu, chế biến đến thương mại và xây dựng thương hiệu. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp, đơn vị truyền thông và đối tác quốc tế sẽ góp phần hình thành chiến lược phát triển dài hạn, thay vì để mỗi doanh nghiệp tự tìm hướng đi riêng.

Hồng Hương