Từ năm 2013, chính sách về vốn cho các HTX được mở rộng. Cùng với việc thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 18/3/2002 của Hội nghị Trung ương 5 khóa IX về việc tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể và Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 02/1/2008 của Ban Bí thư về tăng cường lãnh đạo thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5; Kết luận của Bộ Chính trị “Về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khoá IX về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể”, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành nhiều cơ chế chính sách để tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn về vốn nói chung và khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng nói riêng đối với khu vực kinh tế tập thể.

Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Nguyễn Thiện Nhân khảo sát mô hình HTX tại Đan Phượng, Hà Nội 

Chính sách đã mở

Ngoài việc được tiếp cận dòng vốn tín dụng ngân hàng bình đẳng như các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế, kinh tế tập thể mà nòng cốt là các HTX cũng được tiếp cận với các chính sách hỗ trợ về lãi suất, về tín dụng tín chấp của NHNN theo các chương trình của Chính phủ.

Trong đó, đáng chú ý là chính sách hỗ trợ lãi suất xóa đói giảm nghèo nhanh và bền vững, chương trình hỗ trợ nhằm giảm tổn thất trong nông nghiệp, chính sách cơ cấu lại nợ, miễn, giảm lãi vay và được xem xét cho vay mới đối với người nuôi tôm và cá tra gặp khó khăn trong sản xuất kinh doanh, chương trình cho vay thí điểm phục vụ nông nghiệp …

Cập nhật dữ liệu từ NHNN theo chương trình cho vay thí điểm phục vụ phát triển nông nghiệp_tính đến thời điểm 31/10/2015 cho biết: Con số dư nợ tín dụng đạt 2.021,25 tỷ đồng với 31 dự án được giải ngân. Bản thân các ngân hàng thương mại cam kết hỗ trợ cho vay với tổng số tiền 5.627,62 tỷ đồng.

Gần đây nhất là việc nới hạn mức vay tín chấp cho HTX, chủ trang trại, cụ thể với hai chủ thể này khi hoạt động trên địa bàn nông thôn hoặc hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp được vay tín chấp, vay vốn không có đảm bảo bằng tài sản tối đa 500 triệu đồng tại các tổ chức tín dụng (TCTD).

Việc một số ngân hàng mạnh dạn cung ứng vốn cho các đơn vị kinh tế tập thể nói trên cho thấy, hiện nay, hoạt động cho vay đối với các HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng đã bắt đầu có những dấu hiệu tốt lên. Điều này chứng tỏ rằng những thay đổi trong chính sách tín dụng ưu đãi của Chính phủ và NHNN, cũng như sự chủ động đổi mới từ bản thân các HTX đã bắt đầu có sự kết hợp để tạo ra hiệu ứng tích cực.

Tuy nhiên, có một điều đáng băn khoăn, vốn cho tam nông đang được kích, nhưng vốn cho HTX vẫn chiếm tỷ lệ khá khiêm tốn, chưa xứng với tiềm năng.

Lấy con số minh họa cụ thể từ kết quả khảo sát (tính đến hết tháng 3/2015) của NHNN Việt Nam, tại ba tỉnh là Nghệ An, Hà Tĩnh và Thanh Hóa thì thấy rõ hơn tỷ lệ chênh lệch tín dụng quá lớn này.

Chẳng hạn tại Nghệ An, tổng dư nợ cho vay của tất cả các TCTD trên địa bàn khu vực kinh tế HTX và THT chỉ chiếm 0,76% tổng dư nợ nông nghiệp nông thôn trên địa bàn. Tương tự ở Hà Tĩnh là 0,69% và ở Thanh Hóa là 0,11%. Các con số này không phản ánh đúng và chưa đáp ứng được những mong muốn của Đảng và Chính phủ về phát triển kinh tế ở khu vực HTX.

Bà Nông Thị Biệt, Chủ nhiệm HTX Minh Anh (Tp.Bắc Kạn), chia sẻ vì không có tài sản thế chấp, các thủ tục vẫn còn rườm rà, cứng nhắc nên ngân hàng và HTX chưa thể có tiếng nói chung.

Chuyên gia tài chính ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu phân tích, điểm yếu nhất của HTX là không có phương án vay vốn rõ ràng, không có trụ sở mà dễ hiểu hơn là khả năng minh bạch tài chính hạn chế nên ngân hàng khó có thể tạo niềm tin vay vốn.

Cần ngân hàng “đồng hành”

Để thực hiện có hiệu quả chính sách ưu đãi về tín dụng đầu tư phát triển, ông Nguyễn Trí Hiếu cho rằng cần xây dựng hệ thống liên kết giữa Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Trung ương và các Quỹ địa phương theo hướng Quỹ Trung ương là đầu mối hướng dẫn, tư vấn và phối hợp cùng Quỹ địa phương triển khai hỗ trợ vốn cho các HTX theo các hình thức khác nhau như hợp vốn đồng tài trợ, uỷ thác… Các chính sách tín dụng cho HTX cũng cần phải đơn giản, rõ ràng, dễ hiểu và thống nhất chung.

Về lý thuyết, ngân hàng xác định đối tượng phục vụ của vốn tín dụng ngân hàng không chỉ có HTX mà còn bao gồm cả xã viên của HTX nên các chính sách tín dụng không thiên lệch quá vào kinh tế hộ hay các xã viên mà cần tập trung nhiều hơn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các HTX, hỗ trợ cho hoạt động của HTX phát triển.

Tuy nhiên, việc cấp tín dụng phải dựa trên cơ sở đánh giá hiệu quả, khả năng hoàn trả vốn của phương án, dự án kinh doanh do HTX, hay do xã viên đề nghị. Có như vậy mới nâng cao được hiệu quả sử dụng vốn và hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của kinh tế HTX. Điều này đã được chứng minh khá rõ ở một số HTX nông nghiệp tại Hà Tĩnh, Thanh Hóa trong thời gian vừa qua.

Cuối cùng và cũng là điều quan trọng đó là ngành ngân hàng cần đồng hành, chia sẻ với các HTX nông nghiệp, qua đó sớm cụ thể hóa những chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đã ban hành nhằm phát triển mạnh mẽ mô hình hợp tác xã kiểu mới, đồng thời định hướng phát triển các hợp tác xã hiện có hoạt động theo đúng bản chất hợp tác xã, đảm bảo cho dòng vốn tín đến được đúng địa chỉ, không bị lợi dụng và sử dụng trái mục đích bởi các hợp tác xã hoạt động thiếu hiệu quả, sai bản chất, hoạt động hình thức, không mang lại lợi ích cho thành viên.

Thanh Hằng