CTCP Thép Việt Ý (mã chứng khoán: VIS) được đưa vào kế hoạch kiểm tra chuyên ngành năm 2026 của Cục Thuế theo Công văn 1927/CT - KTr ngày 31/3/2026 của Bộ Tài Chính. Theo danh sách kiểm tra theo chuyên đề, CTCP Thép Việt Ý tại Hải Phòng thuộc diện kiểm tra của Thuế tỉnh Hưng Yên.

Việc triển khai kế hoạch kiểm tra đối với các doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động trên nhiều địa bàn hoặc có dấu hiệu rủi ro về thuế. Danh sách kèm theo gồm hơn 300 doanh nghiệp trên cả nước, phân bổ theo từng cơ quan thuế quản lý, trong đó nhiều doanh nghiệp thuộc nhóm sản xuất, thương mại và bất động sản.

Liên quan đến kế hoạch kinh doanh, CTCP Thép Việt Ý vừa công bố biên bản họp và nghị quyết Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026 với kế hoạch kinh doanh tăng trưởng mạnh. Doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu đạt 7.888 tỷ đồng, tăng 144% so với năm 2025, đồng thời kỳ vọng ghi nhận lợi nhuận trước thuế 27,78 tỷ đồng. Nếu hoàn thành, đây sẽ là năm đầu tiên sau nhiều năm VIS có thể quay lại trạng thái có lãi.

Một điểm đáng chú ý là cơ cấu cổ đông của VIS hiện ở mức cô đặc hiếm thấy khi chỉ có 4 cổ đông đại diện tới 99,59% cổ phần có quyền biểu quyết. Đại hội được tổ chức dưới hình thức ủy quyền hoàn toàn, không có cổ đông tham dự trực tiếp. Hội đồng quản trị mang đậm dấu ấn nhà đầu tư Nhật Bản, với ông Meguru Nishimura giữ chức Chủ tịch, cho thấy doanh nghiệp đã nằm sâu trong hệ sinh thái ngoại.

Dù đưa ra kế hoạch tăng trưởng cao, bức tranh kinh doanh của VIS nhiều năm qua lại cho thấy sự lệch pha rõ rệt giữa quy mô doanh thu và hiệu quả lợi nhuận. Từ năm 2017 đến nay, doanh thu của doanh nghiệp duy trì ổn định quanh mức 5.000-6.000 tỷ đồng mỗi năm, phản ánh quy mô sản xuất không nhỏ và vẫn giữ được thị phần nhất định trong ngành thép xây dựng.

Ngược lại, lợi nhuận lại liên tục đi xuống. Sau năm 2017 lãi hơn 43 tỷ đồng, VIS bước vào chuỗi thua lỗ kéo dài với mức lỗ hơn 326 tỷ đồng năm 2018, 219 tỷ đồng năm 2019, 503 tỷ đồng năm 2022, tiếp tục lỗ 283 tỷ đồng năm 2023 và hơn 312 tỷ đồng năm 2024. Năm 2025, khoản lỗ thu hẹp còn khoảng 60 tỷ đồng nhưng vẫn chưa đủ để đưa doanh nghiệp thoát khỏi tình trạng kém hiệu quả.

Áp lực tài chính cũng ngày càng gia tăng khi quy mô tài sản mở rộng nhưng chủ yếu dựa vào nợ. Tổng tài sản của VIS đã tăng lên hơn 4.200 tỷ đồng vào cuối năm 2024, trong khi nợ phải trả chiếm tới 3.663 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu theo đó bị thu hẹp xuống còn hơn 580 tỷ đồng, phản ánh mức độ bào mòn đáng kể sau nhiều năm thua lỗ.

Thực trạng này cho thấy chiến lược duy trì doanh thu để giữ thị phần chưa đi kèm với cải thiện biên lợi nhuận. Việc mở rộng quy mô trong khi hiệu quả thấp khiến doanh nghiệp rơi vào thế khó, vừa phải duy trì tăng trưởng vừa phải xử lý áp lực tài chính tích tụ.

Thép Việt Ý được thành lập từ đầu những năm 2000 và từng là thương hiệu quen thuộc trong ngành thép xây dựng, niêm yết trên HOSE từ năm 2006. Trong giai đoạn phát triển, doanh nghiệp thu hút sự tham gia của CTCP Thương mại Thái Hưng - một trong những đơn vị phân phối thép lớn tại Việt Nam.

Giai đoạn 2016-2017, cơ cấu cổ đông VIS thay đổi mạnh khi quyền kiểm soát chuyển từ Tổng công ty Sông Đà sang Thái Hưng, với tỷ lệ sở hữu vượt 65%. Tuy nhiên, bước ngoặt nhanh chóng xuất hiện khi Tập đoàn Kyoei Steel (Nhật Bản) tham gia cuối năm 2017 và nâng sở hữu lên gần 74% vào năm 2018, chính thức nắm quyền chi phối. Thái Hưng sau đó giảm tỷ lệ sở hữu và hoàn tất thoái vốn vào khoảng năm 2021.

Diễn biến “vào - ra” của cổ đông lớn phần nào phản ánh những hạn chế trong mô hình kết hợp giữa thương mại và sản xuất thép. Trong khi hoạt động thương mại có thể linh hoạt về dòng tiền, thì sản xuất thép lại đòi hỏi vốn lớn, chịu rủi ro chu kỳ và phụ thuộc mạnh vào giá nguyên liệu cũng như nhu cầu thị trường.

Trong bối cảnh ngành thép phân hóa mạnh, các doanh nghiệp có lợi thế tích hợp hoặc hệ thống phân phối linh hoạt vẫn duy trì được hiệu quả. Ngược lại, VIS tập trung vào thép xây dựng - phân khúc phụ thuộc lớn vào thị trường bất động sản trong nước - nên dễ bị tác động khi chu kỳ suy giảm xảy ra.

Giai đoạn dịch COVID-19 và sự trầm lắng kéo dài của thị trường bất động sản đã làm lộ rõ những điểm yếu này. Nhu cầu thép sụt giảm khiến doanh nghiệp phải vận hành cầm chừng, tồn kho tăng, trong khi chi phí tài chính vẫn ở mức cao. Khả năng xoay trục sang xuất khẩu hoặc tối ưu chi phí của VIS cũng hạn chế hơn so với các doanh nghiệp đầu ngành.

Triển vọng của VIS trong thời gian tới phụ thuộc lớn vào chiến lược tái cấu trúc của cổ đông chi phối. Doanh nghiệp vẫn sở hữu nền tảng sản xuất và quy mô doanh thu đáng kể, nhưng bài toán cốt lõi nằm ở việc cải thiện hiệu quả hoạt động và cân đối lại cấu trúc tài chính.

Trong kịch bản tích cực, VIS có thể được tái cơ cấu sâu hơn và tham gia vào chuỗi cung ứng rộng hơn của nhóm cổ đông Nhật Bản. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, nghịch lý “doanh thu lớn, lợi nhuận mỏng” nhiều khả năng vẫn là bài toán chưa dễ giải trong bối cảnh ngành thép còn biến động.

Xuân Bắc