Áp lực gồng gánh chi phí kinh doanh tiếp tục là một trong những vấn đề bức xúc của DN mà Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) gửi lên Văn phòng Chính phủ để chuẩn bị buổi đối thoại giữa Thủ tướng Chính phủ với DN diễn ra hôm nay (17/5).

Căng mình gồng gánh

Điểm đáng lưu ý trong báo cáo này, VCCI dẫn kết quả nghiên cứu “Khảo sát về Môi trường kinh doanh” năm 2017 của Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy chi phí kinh doanh ở Việt Nam về cơ bản ở mức cao so với các nước trong khu vực ASEAN.

Nhất là phí tiếp cận điện năng của Việt Nam cao gấp gần 49 lần so với Philippines. Phí nộp thuế cũng cao nhất so với các quốc gia trong ASEAN 4, ở mức 39,1% lợi nhuận, cao gấp đôi so với Singapore.

Tương tự, phí tuân thủ chứng từ xuất khẩu cũng ở mức cao nhất, gấp gần bốn lần so với Singapore và hơn ba lần so với Philippines. Rõ ràng, đây là vấn đề rất đáng quan ngại bởi nó làm giảm năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam.

Ngoài báo cáo của VCCI, có thể điểm lại phản ánh mới nhất từ Hiệp hội chế biến xuất khẩu thủy sản (VASEP) về phí kiểm dịch hàng của DN tăng cao so với năm 2016, phải chi thêm từ 100 triệu đến hơn 1 tỷ đồng/năm.

Đặc biệt, trong mức thu phí và lệ phí với DN chế biến xuất khẩu thủy sản theo quy định của Luật phí và lệ phí năm 2015, nhiều hạng mục thu được quy thành “phí thẩm định” nhưng trong Thông tư không có mục nào giải thích việc thẩm định bao gồm những công việc gì.

Ngoài vấn đề vay vốn, theo VASEP, có trường hợp DN làm công chứng để vay vốn, thế chấp ngân hàng phải mất tới 40 triệu đồng. Trong khi đó, trước đây quy định phí công chứng tối đa chỉ 10 triệu đồng. Việc tăng phí này đã gây khó khăn và gánh nặng cho DN thủy sản.

Hoặc như việc đóng phí giao thông đường bộ cho các trạm thu phí BOT với mật độ dày đặc, được bố trí theo kiểu “vây bắt” cũng là điều khiến các DN bức xúc trong thời gian qua. Chính vì phí đường bộ tăng cao đã khiến phí vận tải của DN tăng, kéo giá cả hàng hóa tăng theo.

Bên cạnh vấn đề BOT, theo VCCI, phí về logistics vẫn chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu chi phí kinh doanh của các DN ở Việt Nam. Đơn cử, phí vận chuyển cho một container hàng từ cảng Hải Phòng về Hà Nội hay ở chiều ngược lại (khoảng 100km) đắt gấp ba lần so với phí vận chuyển một container hàng từ Trung Quốc và Hàn Quốc về Việt Nam. Ngoài ra, còn có những chi phí phát sinh liên quan đến thủ tục hành chính (TTHC), nộp phí, thời gian chậm trễ, giá xăng dầu tăng, phụ phí vận tải biển…

Bên cạnh đó, chi phí thuê mặt bằng kinh doanh trong nước quá cao cũng đang là vấn đề gây khó khăn cho các DN nhỏ và vừa. Hầu hết DN có quy mô vừa trở xuống tại Việt Nam không thể chi trả những khoản phí cao để thuê mặt bằng tốt, có vị trí thuận lợi, bị lép vế so với các đối thủ quốc tế, là những nhà bán lẻ danh tiếng, giàu kinh nghiệm, có tiềm lực tài chính vững mạnh hơn.

Chi phí kinh doanh ở Việt Nam về cơ bản ở mức cao so với các nước trong khu vực ASEAN

Có giảm được không?

Trong khi đó, kết quả khảo sát từ Dự án Quản trị Nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện của USAID GIG được công bố cuối năm 2016 cũng cho thấy phí quản lý, các chi phí không chính thức ở Việt Nam có biểu hiện tăng hơn trước.

Theo tính toán của nhóm chuyên gia USAID GIG, chỉ tính riêng chi phí thực hiện soạn thảo đơn yêu cầu TTHC là 0,5x15.625, bằng số tiền 7.812,5 đồng. Giả sử mỗi năm có khoảng 100.000 DN phải thực hiện thủ tục này và thực hiện một lần, vậy tổng chi phí toàn xã hội phải bỏ ra để thực hiện soạn thảo đơn yêu cầu TTHC là 7.812,5x100.000 = 781.250.000 đồng.

Như vậy, chỉ tính riêng phí tuân thủ TTHC cho một công việc soạn thảo đơn đã hơn 781 triệu đồng/năm. Vậy tổng chi phí để thực hiện toàn bộ TTHC là tổng chi phí thực hiện toàn bộ các công việc, sẽ là số tiền rất lớn.

Với chi phí không chính thức, cần nhắc lại một báo cáo gần đây của WB và Thanh tra Chính phủ về khu vực công cho biết một thực tế là DN mong muốn “được tặng quà” cho công chức để “trôi” việc của mình. Kết quả này được thể hiện khá rõ trong các thảo luận nhóm với đối tượng DN.

Theo kết quả nghiên cứu của Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI-2016 của VCCI, 66% trong số 11.000 DN được hỏi xác nhận trả loại phí này. Nhìn chung, tình hình không có mấy cải thiện qua các năm.

Để giảm chi phí kinh doanh cho DN trong bối cảnh nhiều gánh nặng như hiện nay, VCCI đề nghị: cần tập trung vào việc đảm bảo mặt bằng lãi suất phù hợp; giảm bớt các mức đóng góp của người sử dụng lao động; giảm giá thuê đất, giảm mức thu phí tại một số dự án BOT, các loại phí, lệ phí khác.

Nhìn vào thực tế hiện nay, trước những khó khăn của các DN về mặt chi phí, nhất là các DN nhỏ và vừa, giới chuyên gia đặt vấn đề: sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý đối với các DN đã hiệu quả hay chưa?

Nhất là khi trong một cuộc khảo sát đầu năm nay của VCCI cho thấy, tỷ lệ DN nhỏ và vừa tận dụng được các khuôn khổ hỗ trợ hiện nay rất thấp, chỉ chiếm khoảng 1/5. Điều này đồng nghĩa 80% DN nhỏ và vừa hiện nay không dùng gì đến các hỗ trợ đang có.

Rõ ràng đây là vấn đề rất đáng để các cơ quan quản lý suy ngẫm và sớm tháo gỡ nếu muốn hỗ trợ các DN nhỏ nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí kinh doanh và phí tuân thủ TTHC như hiện nay.

Như lưu ý của Ts. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc nghiên cứu của Đại học Fulbright, nếu chúng ta muốn thực sự hỗ trợ DN nhỏ, điều cần phải làm là tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng, tạo ra sự minh bạch và hãy giảm chi phí kinh doanh đi.

Thế Vinh