Số liệu thống kê cho thấy, riêng hai tháng đầu năm 2017, Trung Quốc vẫn là thị trường NK thép chính của Việt Nam với hơn 1,53 triệu tấn, tương ứng trị giá hơn 786 triệu USD, tăng xấp xỉ 62% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Thép dài NK tăng mạnh, trong thời gian gần đây, Bộ Công Thương đã ban hành liên tiếp các biện pháp tự vệ tạm thời để bảo vệ các doanh nghiệp (DN) sản xuất trong nước.

Có ngăn được không?

Sau các biện pháp tự vệ tạm thời, Bộ Công Thương đã áp dụng biện pháp tự vệ chính thức đối với hai mặt hàng này. Theo đó, thuế suất NK đối với phôi thép NK vào Việt Nam sẽ là 21,3% trong vòng một năm, từ ngày 22/3/2017 - 21/3/2018. Thuế suất này sẽ lần lượt giảm về 19,3% và 17,3% vào các năm tiếp theo và từ 22/3/2020 trở đi, thuế suất sẽ về 0%.

Điều đáng nói là mới đây, Hiệp hội Thép Việt Nam (VSSA) đã phản ánh về việc DN lẩn tránh thuế tự vệ với thép NK bằng cách khai không đúng mã số hàng hóa.

Chuyện này thực ra không mới, nhưng cơ quan quản lý vẫn chưa có giải pháp để ngăn chặn hiệu quả. Gần cuối năm ngoái, cũng đã xảy ra tình trạng lượng NK thép ở Mã HS 7213.91.90 tăng lên mức đột biến, sau khi áp dụng biện pháp tự vệ đối với sản phẩm thép có Mã HS 7227.9000, từ tháng 4/2016.

Trước vấn đề này, mới đây, Tổng cục Hải quan yêu cầu Cục Hải quan tỉnh, thành phố chỉ đạo các Chi cục Hải quan thực hiện nghiêm túc, đúng quy định việc lấy mẫu phân tích, giám định, kiểm tra thực tế hàng hóa và chứng nhận chất lượng thép NK. Đồng thời, giám sát chặt chẽ việc lấy mẫu để giám định, kiểm tra chuyên ngành, không để xảy ra trường hợp mẫu được gửi đi phân tích, giám định không phải là hàng hóa thực nhập.

Tổng cục Hải quan cũng yêu cầu thực hiện lấy mẫu lại để phân tích, giám định đối với các lô hàng thép NK có dấu hiệu sai lệch về kết quả giám định, kiểm tra chuyên ngành.

Tổng cục Hải quan cũng yêu cầu báo cáo các trường hợp này, trong đó nêu rõ dấu hiệu, lý do và đề xuất phương án thực hiện. Cán bộ công chức được giao thực hiện các nhiệm vụ liên quan sẽ theo dõi, kiểm tra thường xuyên, trường hợp làm không đúng quy định sẽ bị xử lý nghiêm.

Giới chuyên gia nhận định, áp lực cạnh tranh với thép giá rẻ từ Trung Quốc vẫn đang hiện hữu, do mức độ cắt giảm sản lượng thực tế vẫn chưa cao, cùng với đó là thép Trung Quốc đang chịu sức ép lớn tại các thị trường lớn. Đặc biệt gần đây là Mỹ, khi liên tiếp bị áp các loại thuế chống bán phá giá trong thời gian qua.

Đang dây dưa tình trạng DN lẩn tránh thuế tự vệ với thép Trung Quốc NK bằng cách khai không đúng mã số hàng hóa

Sẽ còn nhập nhiều

Ngoài vấn đề lẩn tránh thuế tự vệ của các DN NK thép Trung Quốc, cần phải nhắc lại hồi tháng 11/2016, các công ty Mỹ cáo buộc Trung Quốc vận chuyển thép qua Việt Nam, thay đổi một số chi tiết để số hàng này được xếp vào nhóm có xuất xứ từ Việt Nam, sau đó chuyển đến Mỹ để hưởng mức thuế NK thấp hơn.

Vì thế, việc điều tra của Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã từng nhắm vào việc liệu chiêu “gia giảm” của Trung Quốc có đủ tư cách để biến thép “Made in China” thành sản phẩm “Made in Vietnam” hay không?
Chẳng hạn, Trung Quốc sẽ tăng thêm hàm lượng kẽm để tăng khả năng chống bào mòn của thép. Nhưng mánh “phủ kẽm” này không hề tốn kém, không tạo giá trị gia tăng, cũng không làm tăng khối lượng thép.

Nhận định về triển vọng ngành thép trong năm nay, công ty chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho rằng thuế tự vệ đã phần nào phát huy hiệu quả, khi sản lượng thép các loại NK đã có xu hướng tăng chậm lại.

Tuy nhiên, các chuyên gia của VCBS cho rằng biến động giá thép phế tăng cao đã khiến các DN lò điện ở Việt Nam phải chuyển sang nhập phôi giá rẻ từ Trung Quốc về để sản xuất.

Ngoài ra, số liệu từ Bộ Công Thương cũng cho biết nằm trong nhóm mặt hàng không khuyến khích, cần hạn chế NK nhưng trong hai tháng đầu 2017, kim ngạch NK sắt thép phế liệu đã gia tăng đột biến. Ước tính, mỗi ngày có hơn 10.000 tấn sắt thép phế liệu NK vào Việt Nam. Thời gian qua, do chi phí nhập sắt thép phế liệu rẻ hơn mua phôi để luyện thép, nên mặt hàng này vẫn chiếm khối lượng lớn nguyên liệu đầu vào cần nhập của một số nhà máy thép trong nước.

Mặt hàng sắt thép phế liệu thuộc diện kiểm soát ngặt nghèo với nhiều quy định về bảo vệ môi trường và thuộc danh mục hàng hóa không khuyến khích NK. Song, với số lượng NK tăng đột biến từ năm ngoái cho đến nay, có thể thấy việc “không khuyến khích” này dường như “vô tác dụng”.

Theo dự báo của VCBS, nhu cầu thép phế sẽ tăng cao, khi Trung Quốc dần dịch chuyển công nghệ sản xuất thép từ lò cao sang lò điện. Theo đó, VCBS kỳ vọng giá thép phế trung bình sẽ duy trì ở mức 280 USD/tấn trong năm 2017.

Thanh Loan