Mới đây, những thông tin sai lệch về cá tra Việt Nam tiếp tục là vấn đề gây tranh cãi, khi đầu năm 2017, Đài truyền hình Cuatro TV, Tây Ban Nha đã phát sóng chương trình “El Punto de Mira” với nội dung chứa đựng thông tin không chính xác và có ý bôi nhọ hình ảnh của cá tra Việt Nam được nuôi trên dòng sông Mekong.

Phóng sự về cá tra Việt Nam nằm trong chương trình thời sự toàn cảnh 360o – tập trung vào những phóng sự điều tra các vấn đề kinh tế, xã hội. Phóng sự đã đưa những hình ảnh họ tới quay tại một số cơ cở nuôi cá tra Việt Nam, theo mục đích và kịch bản có sẵn, rồi đối chiếu với một số cơ sở nuôi cá tại Tây Ban Nha nhằm cho thấy cá nuôi ở Tây Ban Nha có chất lượng tốt hơn.

Liên tiếp bị “bôi nhọ” hình ảnh

Sau phóng sự này, chuỗi siêu thị bán lẻ châu Âu – Carrefour – tuyên bố, sẽ ngừng bán cá tra tại các cửa hàng của Tây Ban Nha và Bỉ, cũng như trên các quầy tươi ở Pháp mặc dù EU đảm bảo không có vấn đề về sức khỏe với việc ăn cá tra.

Điều đáng lo ngại chính là nhận thức tiêu cực về cá tra vẫn còn tồn tại, bất chấp việc ngành nuôi cá tra đã phát triển đến mức chuyên nghiệp hóa và chất lượng sản phẩm đã được nhiều tổ chức quốc tế chứng nhận.

Như vậy, việc truyền thông nhằm bôi nhọ cá tra – đối thủ cạnh tranh mạnh nhất với những sản phẩm cá thịt trắng bản địa đã được thực hiện thành các chiến dịch ở nhiều nước châu Âu từ năm 2010 đến nay lại tiếp tục.

“Sau khi Đài truyền hình Tây Ban Nha phát sóng chương trình này và nhà bán lẻ châu Âu quyết định ngừng bán cá tra Việt Nam, các doanh nghiệp cá tra Việt Nam thực sự bất bình và không khỏi lo lắng. Các tổ chức chứng nhận quốc tế về chất lượng và môi trường như BAP, ASC cũng đã lên tiếng không tán thành việc này. VASEP đã gửi thư phản đối những thông tin sai lệch trong phóng sự của Đài Truyền hình Tây Ban Nha và chứng minh sự tiến bộ, tính an toàn trong mọi hoạt động nuôi đến chế biến cá tra tại Việt Nam”, VASEP cho biết.

Giá rẻ đang khiến ngành cá tra đứng trước nhiều thông tin bất lợi về chất lượng

VASEP cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn có những chỉ đạo kịp thời nhằm hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của phóng sự nói trên đến tình hình tiêu thụ cá tra Việt Nam tại châu Âu nói riêng và trên thế giới nói chung; đồng thời, chỉ đạo các địa phương rà soát và giải quyết phù hợp những tồn tại để hạn chế tối thiểu hiện trạng này.

Trước khi có chiến dịch truyền thông sai lệch về cá tra trên, VASEP cũng từng công bố một phân tích cho thấy rằng giá cá tra xuất khẩu càng rẻ, sản lượng và kim ngạch càng giảm. Và đây là một sai lầm về chiến lược của các doanh nghiệp Việt.

Việt Nam đang mất hàng triệu USD

Trong 10 năm qua, xuất khẩu cá tra Việt Nam sang EU có thể chia thành hai giai đoạn chính: Giai đoạn đầu, những năm 2005 – 2008, là giai đoạn tăng trưởng; Từ năm 2009 đến nay là giai đoạn giảm… dần đều.

Cụ thể, giá trị xuất khẩu cá tra sang thị trường EU đạt gần 140 triệu USD, năm 2005 đã tăng 4 lần vào năm 2008 với giá trị gần 580 triệu USD. Trong giai đoạn này, số lượng doanh nghiệp xuất khẩu cũng tăng gấp đôi, từ 67 lên 148 doanh nghiệp. Năm 2009, giá trị xuất khẩu cá tra bắt đầu giảm dần đều và đến năm 2015 chỉ còn 285 triệu USD.

Báo cáo của VASEP dẫn lời các chuyên gia EU phân tích: Từ mức giá nhập khẩu trung bình 3,4 USD/kg vào những năm 2003 – 2005, giá cá tra chỉ còn 2 – 2,2 USD trong năm 2013. Giá quá thấp khiến cho các nhà nhập khẩu và bán lẻ EU không có lợi nhuận, đi đôi với việc chất lượng không được cải thiện khiến cá tra mất dần thị phần. Mặc dù. “Hệ thống cảnh báo nhanh” của EU đã chứng minh là sản phẩm cá tra Việt Nam không có vấn đề gì về an toàn thực phẩm.

Nhưng chính vì tiêu chí giá rẻ đã khiến cá tra Việt Nam bị một số nhóm cạnh tranh lợi ích về cá tra tại Đức, Pháp, Tây Ban Nha truyền thông tiêu cực. Họ đánh vào tâm lý coi ngành cá tra Việt Nam là ngành sản xuất thiếu kiểm soát và có vấn đề về chất lượng, an toàn thực phẩm cùng những lo ngại về môi trường, sức khỏe, an sinh xã hội.

“Thị trường nhập khẩu có chiến lược chống lại cá tra Việt Nam. Vì vậy, Việt Nam cũng cần có chiến lược phát triển. Song chúng ta áp dụng phương thức giảm giá, quy trình này cứ lặp đi lặp lại, dẫn tới suy nghĩ, sản phẩm rẻ – chất lượng không đảm bảo”, ông Jean-Charles Diener, Giám đốc kiêm nhà sáng lập OFCO Sourcing Việt Nam (công ty tư vấn xuất khẩu), bình luận.

Ông Jean-Charles Diener dẫn chứng rằng có một doanh nghiệp nhập khẩu ở Hoa Kỳ luôn thắc mắc với ông vì sao giá cá tra Việt Nam lại rẻ vậy, có phải chất lượng không đảm bảo. “Liệu cá tra có gặp vấn đề về an toàn thực phẩm không, tôi cho rằng không hẳn… nhưng đúng là ngành này đã không phát triển chiến lược kinh doanh hiệu quả để hỗ trợ sự phát triển nhanh chóng của mình”, ông Jean-Charles Diener phân tích.

Tính riêng giai đoạn 2002 – 2009, trị giá xuất khẩu cá tra mỗi năm tăng lên từ 2 – 3 lần. Trị giá xuất khẩu cá tra chỉ bắt đầu chững lại, bão hòa từ năm 2011. Điều này cho thấy, chúng ta đúng là chưa có những hỗ trợ cần thiết cho sự phát triển nhanh chóng của mình như ông Jean-Charles Diener nói.

Thy Lê