Đây là nhận định của các chuyên gia tại “Hội nghị Tọa đàm các giải pháp giúp nông dân khởi nghiệp” được tổ chức vào chiều ngày 18/9/2017 tại Hà Nội, do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam phối hợp với Bộ KH&CN tổ chức, nhằm hưởng ứng phong trào Khởi nghiệp Quốc gia, khuyến khích khả năng sáng tạo, các ý tưởng khởi nghiệp của nông dân trên toàn quốc.

Làm sao để “cất cánh”?

Khởi nghiệp chưa bao giờ dễ dàng và với nông nghiệp, những khó khăn càng lớn. Để tạo ra bước ngoặt, giúp nông dân cất cánh, ông Lại Xuân Môn, Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, khẳng định: “Cần phải có những cuộc “cách mạng” thực sự trong sản xuất nông nghiệp”.

“Đầu tiên, cần phải đẩy mạnh chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất tập trung, từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết liên doanh, gia tăng giá trị sản phẩm, từ sản xuất truyền thống sang ứng dụng cộng nghệ cao. Đặc biệt, phải thay đổi tư duy từ coi trọng số lượng sang chú trọng chất lượng và giá trị gia tăng”, ông Môn phân tích.

Muốn khởi nghiệp thành công, theo ông Môn, người nông dân cần rất nhiều điều kiện về đất đai, vốn đầu tư, chất lượng lao động, địa lý và đặc biệt là khoa học - công nghệ. Những yếu tố này người nông dân không thể “tự bơi” mà cần sự đồng hành của Nhà nước và cả hệ thống chính trị vào cuộc.

Theo Ts. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (Bộ NN&PTNT), khởi nghiệp có ý nghĩa lớn lao hơn nhiều so với mục tiêu thoát khỏi một nền “nông nghiệp giải cứu”, nó phải là sự “cất cánh” cả về kinh tế và tư duy của người nông dân. 

“Mục tiêu trong tương lai là biến một nền nông nghiệp sản xuất đơn thuần thành “kinh doanh nông nghiệp”. Để làm được điều này, Việt Nam phải đặt mục tiêu nằm trong tốp 10 nước có nền nông nghiệp mạnh nhất, với tối thiểu 20 thương hiệu nông sản được thế giới biết đến. Khó cũng phải làm”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Các chuyên gia cũng cho rằng, về chủ chương, chính sách đã có đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp với những chuyển biến tích cực, cơ cấu sản phẩm đã có sự chuyển hướng theo hướng thị trường nhiều hơn. Việt Nam cũng đã có những sản phẩm chủ lực và có nét để Nhà nước tập trung đầu tư và lôi kéo doanh nghiệp đầu tư.

Tuy nhiên, về tổ chức sản xuất, vẫn còn nhiều vướng mắc khó tháo gỡ. Đơn cử như câu chuyện về chính sách đất đai, để tháo gỡ điểm nghẽn hiện tại rất cần chủ trương từ Đảng, Nhà nước, Quốc hội, phải làm sao giúp những nông dân có khát khao khởi nghiệp tiếp cận đất đai dễ hơn.

Nông dân là những “chiến binh”

Theo ông Hoàng Trọng Thủy, chuyên gia nông nghiệp, để khởi nghiệp, nông dân phải là những “chiến binh”. Để chiến thắng trên thương trường, người nông dân cần ba yếu tố then chốt. Thứ nhất, cần có “đạn”, nghĩa là vốn đầu tư, không có “đạn” buộc người nông dân phải dùng “lưỡi lê”, rất khó cạnh tranh.

Thứ hai, người nông dân cần có ra-đa định hướng, nghĩa là thông tin thị trường. Sự yếu kém trong công tác dự báo thị trường khiến người nông dân Việt Nam vẫn đang “lắc lư” dữ dội giữa lợi nhuận trước mắt và lợi ích lâu dài. 

Thứ ba, người nông dân rất cần một “tấm khiên” bảo vệ đủ mạnh, nghĩa là những chính sách pháp lý của Nhà nước.

“Sự khác biệt lớn nhất giữa khởi nghiệp và làm giàu là “đẳng cấp” của sản phẩm. Chất lượng là yếu tố then chốt, quyết định thành bại trong việc tiếp cận thị trường, đặc biệt nếu nông sản muốn vào các chuỗi tiêu thụ hiện đại và vươn tầm ra thế giới”, ông Thủy nói.

Đồng quan điểm, ông Môn cho rằng, muốn tạo ra một cú hích cho người nông dân, có bốn điều Việt Nam cần thay đổi và Hội Nông dân đang rất quyết tâm thực hiện. Thứ nhất là quy hoạch, cần phải có một cơ cấu sản xuất hợp lý hơn để đáp ứng nhu cầu thị trường, tránh được mùa mất giá. 
Thứ hai là hỗ trợ khoa học - công nghệ, trong đó công nghệ cao phải để người nông dân tiếp cận được mà không phải làm giàu cho các doanh nghiệp lớn. Thứ ba là các chính sách tiêu thụ, bảo hiểm nông nghiệp. Chỉ khi nông dân yên tâm họ mới dám khởi nghiệp. Thứ tư, cuối cùng và cũng quan trọng nhất, là đồng vốn. 

“Trung ương Hội Nông dân đang kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước có chính sách rõ ràng, thiết thực là cho nông dân vay vốn dưới 50%, các thủ tục phải đơn giản, gọn nhẹ. Hội cũng đang có nhiều hoạt động để hút nguồn vốn trong gói tín dụng 100.000 tỷ đồng. Vấn đề này đang được Hội rất quan tâm và thực hiện quyết liệt nhằm mang lại quyền lợi cho người nông dân”, ông Môn cho hay.

Những thay đổi về chính sách để tạo ra một “tấm khiên” bảo vệ người nông dân là cấp bách trong thời điểm hiện tại, song người nông dân mới là chủ thể trong công cuộc khởi nghiệp. 

Theo các chuyên gia, người nông dân cần khởi nghiệp với một tinh thần không ngại thất bại, bởi vì thất bại trong khởi nghiệp dù trên phương diện nào cũng đều đem lại lợi ích. 

Hiến Nguyễn