Việt Nam có khoảng 800 doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước vào cuối năm 2015. Chính phủ thoái vốn hơn 40 doanh nghiệp (DN), thấp hơn nhiều so với cùng thời điểm năm 2015 (95 DN). Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, việc chậm trễ CPH sẽ khiến nhà đầu tư nước ngoài không còn mặn mà. Rõ ràng, DN Việt đang để mất cơ hội huy động vốn.

Câu chuyện về CPH DNNN đã được Chính phủ đề cập từ nhiều năm trước, tuy nhiên việc hiện thực hoá lại không hề dễ dàng. Vậy rào cản nào đang gây tắc tiến độ CPH DNNN hiện nay?

CPH đang dần chậm lại

Ông Đặng Quyết Tiến, Phó Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp (Bộ Tài chính) cho biết việc CPH chậm nguyên nhân khách quan là do thị trường chứng khoán vốn chịu tác động từ thế giới cũng như khó khăn nội tại nên nhu cầu và dòng vốn hạn chế, không bán được như mong muốn.

Tuy nhiên, ông Tiến cũng cho rằng có nguyên nhân chủ quan do mấy năm trước đây, DNNN đầu tư ra ngoài ngành rất nhiều và hiện vẫn đang trong lộ trình thoái vốn, song còn rất nhiều “ông lớn” vẫn chưa thoái được.

Ngoài ra, bản thân DNNN còn rất nhiều khoản nợ phải trả nhưng chưa xử lý được. Thêm vào đó, vấn đề định giá DNNN cũng như độ sẵn sàng của bộ máy trong công tác này vẫn có những điều đáng bàn. “Mỗi thứ chỉ cần lệch ra một chút dẫn tới tiến độ CPH chậm đi ngay lập tức”, ông Tiến nói.

Ở góc độ khác, một số chuyên gia kinh tế lý giải việc CPH của nhiều DN chưa triển khai tốt còn do lãnh đạo còn “tâm tư” lợi ích nhóm, không muốn buông miếng ngon vào tay người khác. Bởi vậy mới có chuyện là hầu hết các DN CPH thành công đều là những DN bé, còn lại các “ông lớn” như dầu khí, viễn thông… chưa CPH được.

Theo các chuyên gia kinh tế, chủ trương thành lập cơ quan chuyên trách làm đại diện chủ sở hữu nhà nước đã được đề cập từ lâu, song hiện vẫn còn gặp không ít khó khăn, thách thức. Một trong những lý do có thể kể đến là một số cơ quan quản lý không muốn chuyển giao quyền quản lý DN “của mình” cho một cơ quan khác.

Tiến độ cổ phần hóa (CPH) doanh nghiệp nhà nước (DNNN) vẫn đang rất chậm

Điển hình, đề án CPH Tổng công ty Viễn thông Mobifone đã được đề cập từ lâu, song hiện thông tin về hoạt động này vẫn bị “bưng bít”. Ông Dominic Sriven, Chủ tịch công ty quản lý quỹ Dragon Capital, chia sẻ: “Câu chuyện cổ phần hóa Mobiphone. Các DN ngoại rất quan tâm, nhưng suốt nhiều năm nay chỉ việc định giá trị của DN mà con số đưa ra cũng không thống nhất. Như thế thì khó đẩy nhanh CPH được”. Nhiều ý kiến lo ngại rằng việc chậm trễ trong tiến trình CPH DNNN đang làm mất niềm tin ở các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài có nội lực mạnh không còn hào hứng.

Nhà đầu tư “nản chí”

Thực tế, trong vài năm trở lại đây, câu chuyện Nhà nước thoái vốn, giảm tỷ lệ sở hữu tại các công ty lớn luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhà đầu tư ngoại. Thế nhưng chuyện CPH nói thì nhiều mà làm quá chậm khiến nhà đầu tư “nản chí”.

Ông Dominic Sriven cho biết: “CPH đã được Việt Nam nói mười mấy năm nay rồi, nhà đầu tư nước ngoài giờ không muốn nghe nữa. Chính phủ cần đẩy mạnh, đẩy nhanh tiến trình thực hiện và thực hiện một cách hiệu quả. Nhà đầu tư nước ngoài họ chỉ quan tâm đến việc làm sao đầu tư được và có lời”.

Ông Tiến cho biết, Việt Nam đặt mục tiêu thoái vốn hoàn toàn khỏi 12 DN lớn vào cuối năm 2017. Vinamilk sẽ là một trong những DN đầu tiên hoàn tất quá trình CPH. Song, nhà đầu tư ngoại cũng không quá “vồ vập” trước thông tin này, mà có phần thận trọng bởi vẫn hoài nghi về tiến độ thoái vốn tại những “ông lớn” này.

Một số chuyên gia tài chính dẫn chứng, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Sabeco và Habeco sẽ tiếp tục thoái vốn nhà nước sau khi niêm yết. Thông tin này khiến giới đầu tư đang chờ thêm tin tốt để xuống tiền, song từ đó đến nay, tiến trình niêm yết và bán tiếp phần vốn nhà nước tại DN không tiến triển là bao.

Lý giải cho sự chậm trễ này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Thắng Hải cho rằng do quy mô vốn của Habeco và Sabeco khác nhau, nên Bộ Công Thương đề xuất lộ trình thoái vốn của từng doanh nghiệp cũng khác nhau.

Dự kiến, Habeco sẽ thoái toàn bộ vốn thuộc sở hữu nhà nước (81,79%) trong năm 2016. Đối với Sabeco, do vốn lớn, nên Bộ Công Thương đề nghị thoái vốn chủ sở hữu nhà nước làm hai đợt. Đợt một bán 53,59% vốn điều lệ, đợt hai bán 36% vốn điều lệ còn lại trong năm 2017, sau khi Sabeco đã thực hiện niêm yết trên sàn chứng khoán.

Đánh giá về việc chậm trễ trong CPH DNNN, chuyên gia tài chính Dominic Sriven nhìn nhận rằng Việt Nam vẫn là một thị trường thu hút các nhà đầu tư nước ngoài. Bởi vậy, cần tranh thủ để không lỡ mất cơ hội huy động vốn.

Về vấn đề này, ông Tiến cho hay, số lượng CPH đến nay không còn nhiều, hầu hết tập trung vào các DN lớn, vấn đề cần quan tâm trong giai đoạn hiện tại là chất lượng của việc CPH và hiệu quả đổi mới quản trị DN sau quá trình này.

Về việc số tiền thu được sau quá trình CPH, ông_Tiến cho hay, một phần trong số tiền này sẽ được tái đầu tư cho DN nhà nước để thu hút đầu tư, còn lại theo Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước. Một phần còn lại sẽ sử dụng để chi cho đầu tư phát triển xây dựng các công trình trọng điểm, an sinh xã hội ví dụ như: Bệnh viện trọng điểm các tuyến; chi hỗ trợ chương trình nông thôn, chống biến đổi khí hậu…

Ông Tiến cũng cho rằng trong tình hình ngân sách nhà nước còn hạn chế, có thêm nguồn chi đầu tư phát triển này là cần thiết. Các nội dung chi này là nhiệm vụ của Nhà nước khi mà các DN không mặn mà vì không sinh lời do là các công trình cộng đồng, xã hội.

Thanh Hoa